невкусный; сымсах ас невкусная пища; топпукка сыа да сымсах погов. сытому и жир безвкусен; үгүс тыл сымсах погов. многословие претит (букв. невкусно); сымсах от непитательная трава.

чавканье; ньам гын = чавкнуть # ньам курдук а) бессловесный, безответный; б) постный, невкусный (о еде).

даҕ. Соччото суох амтаннаах, амтана суох (ас туһунан). ☉ Безвкусный, невкусный (о еде). Ньыман ас
ср. эвенк. ньимин ‘похлёбка из взбитой крови оленя’

1) становиться невкусным; 2) становиться непитательным (о блёклой траве).

ньулук-ньалык курдук — 1) тууһа биллибэтэх, амтана суох. ☉ Неаппетитный, невкусный, пресный. Ньулукньалык курдук сарсыардааҥҥы аһылыкпытын аһаан баран, үлэбитигэр тарҕастыбыт; 2) киһини кэрэхсэппэт, өлбөөркөй, мөлтөх. ☉ Неинтересный, скучный
Кини [Тамара] олоҕо аһары биир күдьүс, хайдах эрэ тууһа суох аһы аһыы сылдьардыы ньулук-ньалык курдуга. П. Аввакумов
Оройуоннар да кэнсиэрдэрэ уу-хаар, ньулук-ньалык курдуга. Э. Соколов

даҕ.
1. Киһи минньигэһиргээбэт амтаннаах, амтана суох. ☉ Невкусный, неаппетитный. Сымсах ас
□ Тоттоххо сыа да сымсах дииллэрэ кырдьык. ДьИэБ
2. көсп. Киһи санаатын тардыбат, киһи кэрэхсиэн курдук буолбатах. ☉ Неинтересный, непривлекательный, невыразительный
Саха да ырыатын көннөрү тылынан эттэххэ сымсах, оттон ыллаабыттарын иһиттэххэ кэрэтин көрүҥ эрэ! Амма Аччыгыйа
Элбэх тыл сымсах, аҕыйах тыл минньигэс диэн өс хоһооно баар эбээт. С. Ефремов
Билиҥҥи ааҕааччы ис хоһооннорунан соччо омнуота да суох буоллар, уус-уран өттүнэн сымсах, өлбөөркөй суруйуулары биһирээбэт. «ХС»
ср. кирг. сумсах ‘пресный (без соли), безвкусный’

наедаться, насыщаться; тото аһаа = поесть досыта, насытиться; тоттоххо сыа да сымсах погов. если сыт , и жир покажется невкусным; топпутун тобуга уйбат погов. соотв. с жиру бесится.

побуд. от сымсаа = 1) делать невкусным, непитательным что-л.; 2) перен. разг. делать неинтересным, непривлекательным; этиитин уһатан сымсатан кэбистэ он говорил слишком долго, и речь его стала неинтересной.

I
даҕ., кэпс.
1. Иэйиитэкуойуута эбэтэр ууһа-урана суох, тоҥуйтоҥкуруун эбэтэр салаҥ. ☉ Недушевный, грубый, неизящный, топорный
Бу дойдуга үчүгэй иһитчит суох эбит — ыаллар кытыйалара-хамыйахтара соҕооннор, халы-мааргылар. Болот Боотур
[Эдэр суруйааччыларга] тылы чочуйарга кыһаммат, норуот үчүгэй, минньигэс тылларын туттубат быһыылар [тахсаллар]. Онтон суруйар тыл сыппыыр, соҕоон буолар. Н. Заболоцкай
Никон тимир көлө оннугар соҕоон оҥоһуулаах соҕотох сүгэ угун бас билэн сырыттаҕа бу. «ХС»
△ Итийэн-кутуйан үлэлээбэт, ис көҕө суох, көһүүн-көнтөрүк. ☉ Пассивный, безынициативный
Ити чыыбыгыраабытын, сэһигирээбитин көрүмэ, үлэҕэ ыар, соҕоон киһи. Н. Босиков
2. Киһи эбэтэр сүөһү минньигэһиргээбэт, сымсах. ☉ Невкусный, непитательный
Сиргэ-тыаҕа сылдьан, дьиэ-уот олоҕор холоотоххо, быдан соҕоон аһылыкка киһи түргэнник үөрэнэр. Я. Семёнов
Үрэх, өрүс ото соҕоон, сахсархай, сүөһүнү дьүдьэтэр. КНЗ СПДьНь
Араас от үүммүт мэччирэҥэр таба үчүгэйин эрэ талан сиир, соҕоон, хатыылаах өттүн хаалларан кэбиһэр. СНН ТМТ
II
аат., түөлбэ. Намыһах сииктээх толооҥҥо үүнэр туораахтаах от, сөкү. ☉ Вейник Лангсдорфа
Хонуу отуттан кулун кутуругар маарынныыр соҕоон диэн от баар эбит. Н. Заболоцкай
Туундара зонатыгар …… ходуһа метлигын, кулун кутуругун уонна соҕоон оту …… ыһыахха сөп. САС
ср. тюрк. соҕан ‘лук’, хак. ноҕон ‘зелень, овощи’

I
туохт., эргэр. Кимиэхэ эмэ кыйахан, кыыһыр. ☉ Сердиться, гневаться из-за чего-л., на кого-л.. Туохтан толлойдуҥ, кимиэхэ буурдуҥ?
□ «Буур» өссө биир өйдөбүллээх — кыыһыр диэн. Багдарыын Сүлбэ
II
1. аат.
1. Тайах, таба атыыра (биэс сааһыттан үөһэ өттө). ☉ Самец оленя или лося (старше пяти лет)
Кыстык хаар түһүөн иннинэ өссө биир бууру өлөрөн, саҥа булуустарыгар укпуттара — сайыҥҥы кыылларын этин кытта холбуу. Күннүк Уурастыырап
Уйбаанча дьон сээдьэлиир саҥаларын истээт, аатырбыт олох буурун миинэн онно барбыта. Н. Якутскай
Этэрээт наадатыгар диэн, биэс уонча бастыҥ буурдары Сэргэчээҥҥэ туттардылар. Болот Боотур
2. көсп. Киһи, дьон бастыҥа чулуута (үксүгэр тард. ф.). ☉ Лучшие из людей (обычно в ф. принадлежности)
Эдэр киһи салалтаҕа тахсарыгар күөх ыллык төһө да ытыллыбыт охтуу тардылыннар, бу үлэҕэ киһи буура буолан олордоҕо. С. Федотов
Ханнаный хойгуонан хайаны суулларар Эр бэрдэ дьонноргут, бухатыыр буурдара? Л. Попов
Бөҕөс бөҕөтө тустубут, Буурдьут буура буурдаабыт. Эллэй
2. даҕ. суолт. Саамай кырдьаҕас уонна улахан (тайах, таба атыырын туһунан). ☉ Самый старый и большой, матерый (о самце лося или оленя)
Сүүрэр атахтаах сур күүдээҕиттэн буур тайаҕар диэри …… бары кини суолун көрөөрү, уон үрэхтэр улаҕаларыттан үмүөрүһэн кэлэ сылдьыбыт курдуктар. Амма Аччыгыйа
Куруҥ ойуурга үүммүт талах ортотугар сүүнэ буур тайах турар эбит. Н. Якутскай
Арай биирдэ буур табаны сүүрдүүгэ Афанасий Христофоров тыһы табаны сүүрдүүгэ Николай Павлов чөмпүйүөннээтилэр. «ХС»
тюрк. бур, бугра
♦ Буур кэспит уутун испиккэ дылы — амтана суох, амтана биллибэтэх, миинэ барбатах (чэйи, миини этиллэр). ☉ Невкусный (обычно о чае, супе)
Оок-сиэ, бу чэйбит буур кэспит уутун испиккэ дылы буолан. «ХС»
III
аат., спорт. Сүүрэн кэлэн уһуну ыстаныы. ☉ Прыжок в длину (с разбега)
Буурга, куобахха М. Скрябин чөмпүйүөннээтэ. «Кыым»
IV
буур массыына — сири дьөлө үүттүүр массыына. ☉ Бурильная машина
Көмүс көрдөөн Ыстаал сэп чыҥкынаата, Буур массыына чуҥкунаата, Маҕыньыыттаах массыына бачыгыраата. Өксөкүлээх Өлөксөй