Якутские буквы:

Якутский → Русский

соҕоон

1) тупой; соҕоон сүгэ тупой топор; 2) перен. грубый, топорный; соҕоон оҥоһуу топорное изделие; 3) перен. разг. глупый, тупой; соҕоон киһи тупой человек.

соҕоо=

тупиться, притупляться, затупляться; быһах биитэ соҕообут остриё ножа притупилось.

Якутский → Якутский

соҕоон

I
даҕ., кэпс.
1. Иэйиитэкуойуута эбэтэр ууһа-урана суох, тоҥуйтоҥкуруун эбэтэр салаҥ. Недушевный, грубый, неизящный, топорный
Бу дойдуга үчүгэй иһитчит суох эбит — ыаллар кытыйалара-хамыйахтара соҕооннор, халы-мааргылар. Болот Боотур
[Эдэр суруйааччыларга] тылы чочуйарга кыһаммат, норуот үчүгэй, минньигэс тылларын туттубат быһыылар [тахсаллар]. Онтон суруйар тыл сыппыыр, соҕоон буолар. Н. Заболоцкай
Никон тимир көлө оннугар соҕоон оҥоһуулаах соҕотох сүгэ угун бас билэн сырыттаҕа бу. «ХС»
Итийэн-кутуйан үлэлээбэт, ис көҕө суох, көһүүн-көнтөрүк. Пассивный, безынициативный
Ити чыыбыгыраабытын, сэһигирээбитин көрүмэ, үлэҕэ ыар, соҕоон киһи. Н. Босиков
2. Киһи эбэтэр сүөһү минньигэһиргээбэт, сымсах. Невкусный, непитательный
Сиргэ-тыаҕа сылдьан, дьиэ-уот олоҕор холоотоххо, быдан соҕоон аһылыкка киһи түргэнник үөрэнэр. Я. Семёнов
Үрэх, өрүс ото соҕоон, сахсархай, сүөһүнү дьүдьэтэр. КНЗ СПДьНь
Араас от үүммүт мэччирэҥэр таба үчүгэйин эрэ талан сиир, соҕоон, хатыылаах өттүн хаалларан кэбиһэр. СНН ТМТ
II
аат., түөлбэ. Намыһах сииктээх толооҥҥо үүнэр туораахтаах от, сөкү. Вейник Лангсдорфа
Хонуу отуттан кулун кутуругар маарынныыр соҕоон диэн от баар эбит. Н. Заболоцкай
Туундара зонатыгар …… ходуһа метлигын, кулун кутуругун уонна соҕоон оту …… ыһыахха сөп. САС
ср. тюрк. соҕан ‘лук’, хак. ноҕон ‘зелень, овощи’


Еще переводы:

невыразительный

невыразительный (Русский → Якутский)

прил. "лбөөркөй, соҕоон, хоһооно суох; у него невыразительные глаза кини өлбөөркөй харахтардаах.

неспособный

неспособный (Русский → Якутский)

прил. 1. дьоҕура суох, соҕоон; неспособный ученик дьоҕура суох үөрэнээччи; 2. кыаҕа суох; неспособный к борьбе охсуһууга кыаҕа суох.

дьүдьэт

дьүдьэт (Якутский → Якутский)

дьүдьэй диэнтэн дьаһ
туһ. Үчүгэй тылбаас тылы байытар, оттон куһаҕан тылбаас тылы сыыһырдар, дьүдьэтэр, буортулуур. Софр. Данилов
Күннэтэ аайы сэмээр оробуочайдар олохторун дьүдьэтэн, бууну оҥорторор баҕаттан тойоттор кистэлэҥ дьаһаллары ылыналлар. Н. Якутскай
Үрэх, өрүс ото соҕоон, сахсархай, сүөһүнү дьүдьэтэр, оттон алаас ото үүттүгэннээх, чиҥ-чаҥ, сүөһүнү төлөһүтэр диэн буолар. КНЗ СПДьНь

сэбигирээ

сэбигирээ (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Чэпчэкитик биир күдьүс түргэн-түргэнник саҥар. Говорить быстро, негромким голосом, напоминающим шелест листьев
«Эн бассабыыктаргын төһө киһи батыһарый?» — диэн Собачкин араатар диэки сүлүһүннээҕинэн көрө-көрө сэбигирээбитэ. Эрилик Эристиин
Ити чыбыгыраабытын, сэбигирээбитин көрүмэ, үлэҕэ ыар, соҕоон киһи. «ХС»
Халлай Ньукулай туран сэбигирээбитэ: «Кулуубу билигин тутар эрдэ. Үп-ас өттүнэн бөҕөргүү иликпит». «ХС»

обот

обот (Якутский → Якутский)

аат.
1. кэпс. Иҥсэ көбүүтэ, аһара иҥсэрии. Обжорство, ненасытность, чрезмерное желание есть
Эһэ олус обото киирбит көрүҥнээх, ыт курдук кыҥнаҥныыр, санаабар балыктаах биэдэрэбин кыҥастаһар, сыраана таҥнары санньылыйар. Н. Заболоцкай
Обоппун кыайан туттумматым чахчы. Ф. Постников
Сордоҥ оботун омунугар Оннооҕор оҕотун ыйыстар. Айталын
2. көсп. Ымсыы, топпот-туолбат быһыы. Алчность, чрезмерная жадность
Уон тарбахпар оботто уган кулу, биэс тарбахпар мэнэгэйдэ кэбиһэн кулу. ПЭК ОНЛЯ I
Батталтан барҕарбыт кулаактар, Туолуо суох эһиги обоккут. Эрилик Эристиин
Бу дойдуга оҕуруктаах соҕус дьоннор оботторо оонньообута. П. Филиппов
Обот-дугуй кымньыы фольк. — киһини дьулатар, олус тыастаах-уустаах, мэктиэтигэр уотунан уһуурар кымньыы. Вселяющий ужас, гудящий, высекающий искры кнут
Сол туран Суо Хотун дьаалы обургу Суостаах-суодаллаах, уоттаах-чолбонноох Обот-дугуй кымньыытынан Охсуолуу турара үһү. Саха фольк. Кыыс Чаҥыйдаан Хотун эбэ обургу Ордоотуу-ордоотуу уоттаах чолбонноох Обот-дугуй кымньыытынан Охсон аххан эрэр эбит. Саха нар. ыр. I. Обот иччитэ итэҕ. — иҥсэ иччитэ. Сахалар былыр оһох тыаһаатаҕына «обот иччитэ» иһиирэр дииллэрэ. Кинилэр санааларыгар, обот иччитэ, оһох оттулуннаҕына кэлэн, астарын «сүрүн» илдьэ барыан сөп. Ол иһин баар дьон улаханнык уһуннук иһиирэн биэрэллэрэ уонна этэллэрэ: «Мин ордук үчүгэйдик, күүскэ иһиирдим». Инньэ гыннахтарына аһыыр астара сылы быһа «кутун-сүрүн», иҥэмтиэтин сүтэрбэт диэн итэҕэйэ саныыллара. Дух жадности
В старину якуты, услышав треск в печи, говорили, что это свистит «дух жадности». Они верили, что в натопленном камельке появляется дух жадности, способный вытягивать сүр пищи, еды. Присутствующие при этом свистели так же, но более продолжительно и говорили: «Мой свист лучше и сильнее!» Они были уверенны, что если сделать так, то в течение года их пища сохранит свои жизненные силы. Былыр сахалар көмүлүөк оһох уота тыһырҕаан тыаһыырын «чупчуруйар», «обот иччитэ», «иһиирэр» дииллэрэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Обот (иҥсэ) кэбистэр көр иҥсэ. Иһим үллүөр диэри уу-хаар, соҕоон аһы иһэн бордурҕатабын да, ордук обот кэбистэрэн иһэбин. Ф. Постников. Обото көптө (хамсаата) кэпс. — иҥсэрдэ, ымсыырда. Проявлять жадность, алчность (букв. жадность его всплыла, зашевелилась)
Тууһу сиир табалар оботторо көбөр. ПСБ ГБҮ
Сарсыарда көөнньөрбөнү сиэтии сүөһүгэ олус туһалаах, иһин-үөһүн уһугуннарар, оботун көбүтэр. «Кыым»
Обото хамсаатаҕына охсуоланар кутуругун хомуна тардан кумуччу туттар. «ХС»
Обот түү (быччархай) зоол. — кус, көтөр кутуругун төрдүгэр сыа быччархайын үрдүгэр үүнэр ньуолах түү. Шелковистый пух у основания хвоста птиц над сальными железами
Кус кутуругун төрдүгэр биир чөмөх ньуолах обот түүтүн быһа тардан быраҕар. Амма Аччыгыйа
[Чыычаах] түүтүн куурдуммут, тумсунан биирдии сыыйан ыраастаммыт, арыынан оҕунуохтаммыт, арыыта обот түүтүгэр баар. Суорун Омоллоон
Тирии быччархайдарыттан кутуругун төрдүгэр баар обот быччархайа эрэ сайдыбыт: ол быччархайыттан көтөр, тумсунан арыы таммаҕын ыган таһааран, түүтүн оҕунуохтанар. ББЕ З
ср. кирг. ободой ‘жадность, ненасытность’

түмүктээх

түмүктээх (Якутский → Якутский)

түмүктээх соҕуо эмт. — эндемическэй соҕуо арааһа. Разновидность эндемического зоба
Түмүктээх соҕуонан ыалдьыбыт дьон щитовиднай былчархайдарын хайа эмэ биир өттө улаатар. АБИ ЭС

соҕооччук

соҕооччук (Якутский → Якутский)

аат. Үүнээйи сибэккитигэр үөскэх үөскүүр уоргана. Пестик (цветочный)
Сибэкки сүрүн чаастара — соҕооччуга уонна тычинкалара. КВА Б
Астар бары соҕооччук болчуоҕуттан үөскүүллэр. КВА Б
Сибэкки ортотугар бытыылка курдук быһыылаах соҕооччук баар. ҮСАКИ

соҕуо

соҕуо (Якутский → Якутский)

аат. Күөмэй таһынааҕы быччархай иһэн, улаатан тахсар ыарыыта. Зоб (болезнь)
Кыһын соҕуо буолан, үөһүрэн уонча ынах сүөһү бодоҥурбута. Болот Боотур
Уутугар дьуот кэмчи сиригэр нэһилиэнньэ щитовиднай быччархай ыарыытыгар, соҕуоҕа ылларымтыа буолар. ЛЛА ЧЧОИ
Соҕуо …… сымнаҕас уонна сороҕор таас курдук кытаанах буолуон сөп. АБИ ЭС
ср. казах. сакау ‘мыт’

куоппаһырыы

куоппаһырыы (Якутский → Якутский)

куоппаһыр диэнтэн хай
аата. Куоппаһырыы — үүнээйи ууһууругар сибэкки куоппаһа тычинкаттан соҕооччук (пестик) тумугар (рыльца) түбэһэн киирэрэ. АНК ТСТЗС. Сибэккилэр куоппаһырыыларын тупсарар наадатыгар сарсыарда аайы эрээт ахсын шпалердары маһынан хамсатан үүнээйилэри сахсыйаллар. КЮС ОАҮүА

кэлиилээ

кэлиилээ (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ (хол., бурдук куолаһын) кэлиигэ кутан соҕоҕунан үлтү сыс. Толочь что-л. в ступе (напр. зерно)
[Ыстапааһа] кэлиигэ чабычахтаах сиэмэтин кутан мас соҕооччугунан кэлиилээн киирэн барда. В. Протодьяконов
Балаайа эдьиийим бурдук кэлиилээн тиҥкинэтэ-таҥкыната турара. «ХС»