суматоха, неразбериха.

суматоха, неразбериха; түлүөн буолла поднялась суматоха; айаҥҥа аттанар түлүөн предотъездная суматоха.

путаница, неразбериха || путаный, запутанный, неясный; улахан булкуур буолла получилась большая путаница; булкуур дьыала запутанное дело; булкуурдаах сурахтар неясные вести; булкуурдаах быһаарыы путаное объяснение.

аат. Элбэх саҥа-иҥэ, күүгээн, тыас-уус бииргэ холбоспута. ☉ Шум-гам, гомон, гвалт
Айдаан-куйдаан Айманан барда, Ампаалык буолла. П. Ойуунускай
Ол [оонньуу] сырыттахтарына туохтан саҕаламмыта буолла, соҕотохто айдаан, ампаалык буола түстэ. В. Яковлев
Дьиэ иһигэр киһи саҥата-иҥэтэ ампаалык бөҕө. Р. Кулаковскай
△ Бэрээдэгэ суох быһыы, араллаан, аймалҕан. ☉ Суматоха, неразбериха
Бу Александр Борисович эмиэ киирэн, ампаалыгы таһаарар киһи буоллуҥ. В. Яковлев
«Бэйэм чааһым ол ампаалыкка киириэ суохпун!» — Өлөксөй туора хаамта. А. Сыромятникова

аат. Дьону аймыыр курдук туох эмэ сүгүлээн, түрүлүөн. ☉ Шум-гам, большой переполох
Хаарыан-харамай күннэргэ Хаһыытааныһыытаан тураммыт Түрбүөн бөҕөнү түһэриэхпит, Түрмэ бөҕөнү түҥнэриэхпит. П. Ойуунускай
Эмискэ үлүгэр иэдээн иэнигийдэ, Түрүлүөн буолла, түрбүөн турда. Хантан, хаһан истибиттэрэ буолла? А. Абаҕыыныскай
Билиҥҥи кэмҥэ, экология боппуруоһа сытыырхайбыт кэмигэр, түрбүөн эрэ тардар табыллыбат, тустаах дьаһаллары ылыы улахан оруоллаах. «Кыым»
△ Сүпсүк, араллаан. ☉ Неразбериха, суматоха
Түрбүөнтэн уһуктан турбут аҕа баһылыктара, ийэ хотуттара мустан, сүбэ тобулан аалыҥнаһа уһуннулар. Н. Борисов
Олорор дьиэ-уот көстүбэтэ, тыйаатыр өрөмүөнүн түрбүөнэ, үлэлииргэ усулуобуйа суоҕа эрэйдиирэ. И. Бочкарёв
Биир түүн кинилэр роталарын түрбүөнүнэн туруоран, массыынаҕа олордон ханна эрэ илдьэ барбыттара. Күрүлгэн
ср. др.-тюрк. турбун ‘розыск, расследование’, кирг. дүрбөөн ‘набег, разгром, сумятица’

1. аат.
2. Туох эмэ бэрээдэгэ, сааһа ыһыллыбыта, булкуллубута. ☉ Нарушение порядка чего-л., путаница, неразбериха
   Табаар ыскылаакка кэлэн хамыыһыйа көрбүтүн кэннэ маҕаһыыҥҥа барыытыгар сыаналара булкуллуулара эмиэ таһаарыллар эбит. Оннук муокас бутуурдар тустарынан — бэрэссэдээтэл билбэтэҕэ, сэрэйэ да сатаабатаҕа сүрэ бэрт. М. Попов
   Николай Ивановичка уордьан бэриллибит курдуга да ыларын ылбатаҕа. Тоҕо диэтэххэ, сэрии кэмигэр тиэтэйэн наҕараадалыыр докумуоннары оҥорууга бутуур таһаарыллыбыта. «Кыым»
   Оо, Хабырыыс көспүтүн биллэриминэ, бу бутууру таһаардаҕым. Н. Габышев
3. Туох эмэ үчүгэйдик биллибэтэ, чуолкайа суоҕа. ☉ Неясность, туманность чего-л.
   Саха арпагыраапыйата уопсайынан, ордук киирии тыллары суруйууга, олус бутуурдааҕынан, мөккүөрдээҕинэн аатырар. СТЫМ
4. даҕ. суолт. Үчүгэйдик биллибэт, чуолкайа суох. ☉ Недостаточно известный; нечеткий, запутанный, неупорядоченный
   Трофим Ильич кыараҕас кабина салгынын табах буруотунан тунуйуон баҕарбатаҕа, эмиэ бэйэтин курус, бутуур санааларын быатын хабан ылла. Н. Габышев
   Холкуостарга сир хаһаайыстыбаларыгар бутуур быһыы баара. ПАК

1. аат., кэпс.
2. Туох эмэ киһи тугу да кыайан көрбөтүн эбэтэр сатаан сылдьыбатын курдук өрө ытыллыыта, өрүкүйүүтэ, ытылҕана. ☉ Взвихрение или сильный наплыв, движение какой-л. массы (напр., пыли, тумана, воды и т. п.), мешающие человеку видеть окружающее или совершать какие-л. действия
   Буурҕа хаары көтүтэн күдээритэр будулҕанын ортотугар биир киһи …… кинилэргэ кэлэн иһэр. Н. Якутскай
   Будулҕан бөҕө буолан кэллэ, Буордаах хаар тигинии типтэ. С. Васильев
   Түүҥҥү будулҕан өрүкүйэн Куорат барыгын үллүйэр, Кини үлэтиттэн дьэ кэлэр Чуҥкуйан турар дьиэтигэр. И. Чаҕылҕан
   Оччоҕо, күүстээх сүүрүктээх үрэх будулҕаныгар түбэһэн баран, икки биэрэктэн биирдэригэр тиксиэхтээххин. Суорун Омоллоон
3. Киһи өйүн-төйүн кыайан булуммат ытылҕана, аймалҕана, быһылаана. ☉ Большая суматоха, неразбериха, в которой человеку трудно разобраться
   Дьоннор охсуһуу будулҕаныгар төһө бириэмэ ааспытын олох да умнан кэбистилэр. С. Никифоров
   Дьоннор будулҕаннарыгар буолан кини тылын үгүстэрэ өйдөөн да истибэтэхтэрэ. Д. Таас
   Ити курдук, Тайҕа эбэ хотуҥҥа сүүрбэ үс сылы быһа олох хара будулҕаныгар ытылла сылдьан, эдэр сааспын бараан эрдэхпинэ, ыраахтааҕы уһуллубута. Эрилик Эристиин
4. даҕ. суолт.
5. Киһи тугу да кыайан көрбөтүн эбэтэр сатаан сылдьыбатын курдук өрө ытыллар, өрүкүйэр; ытылҕаннаах (хол., силлиэни, туманы, сүүрүгү этэргэ). ☉ Густой и кружащийся вихрем или бурливый, кипучий (о вихре, тумане, течении и т. п.). Будулҕан туман. Будулҕан буурҕа. Будулҕан буруо. Будулҕан долгун. Будулҕан сүүрүк
   □ Үс ыйы мэлдьи туман быыһыгар кирийэн турбут куорат, бүгүн аан маҥнай будулҕан бүрэдэһинин хастыы анньан, бэйэтин толору киэбин-таһаатын …… тэниччи тардан кэбистэ. В. Яковлев
   Будулҕан буруо ортотуттан фашистар, бу барыс гына түһээт, мэлис гыналлар — буору уобаллар. С. Никифоров
   Инньэ диэт күөллэри күөннэрин күллэрдэ, Өрүскэ үлүскэн сүүрүгү мөхтөрдө, Муораҕа будулҕан долгуну туруорда, Байҕалга баргыһар бааллары хамсатта! П. Тобуруокап
   △ Өрүкүйэр силлиэлээх, туманнаах. ☉ С бушующей бурей, туманами (напр., о море, океане, сильных морозах и т. п.)
   Кини бэйэлээх [Ый төрөөбүт ытык хайатын] Будулҕан дьыбарын Буркунугар булкуллан, Эрэһэтигэр эриллэн Иитиллибит эбит! С. Зверев
   Туманнаах будулҕан тымныылаах Дьокуускай куораттан турбутум,— Сырыыттан, үлэттэн сылайан, Сынньана Кавказтаан иһэбин. Күннүк Уурастыырап
   Буурҕа-тыал, хаһыыра ытаа, бар Бу тымныы будулҕан киэһэҕэ. С. Тарасов
6. Киһи өйүн-төйүн кыайан булуммат ытылҕаннаах, быһылааннаах. ☉ Полный большой неразберихи, бедствий, перипетий (напр., о временах войны)
   Уот будулҕан дьыллартан Мин баар курдукпун, Фашизмы самнарбыт өрөгөйдөөх күммүтүгэр Мин Кыайыы былааҕын рейхстаг үрдүгэр Күөрэтэн күндээрдэ анньыспыт курдукпун. М. Ефимов