көр ньаалаҕай
Ыас кумаарын курдук ыамалас, Аас наалаҕай курдук аймалас Аармыйатынан …… Ийэ дойдуну иҥнэрэн испитэ. Тоҥ Суорун
ср. монг. наалинхай ‘навозная муха’

көр дьара
Ньаалаҕай Ньылбаа хобу-сиби хомуйарга Ньалака сиэл курдук ньалҕаархай сыһыаннаммыт, Ньара өйдөөхтөрү ньачаас иирсиһиннэртииргэ Ньымааттыыр киитэрэй өйүнэн үрдээбит. Р. Баҕатаайыскай

көр оҥоойу
Эн суолуҥ дэхситэ – дэһимэҥ, Элбэх сыыс от суолбар сытара, Оҥооччу, тигээччи, күлүмэн, Эриллэр эриэн үөн да баара. Эллэй
Ньаалаҕай, күлүмэн кэмнэрэ ааһан, оҥооччу кэмэ кэлбитэ. Далан

I
туохт. Саҥаран-иҥэрэн, кэпсэтэн, күүгээни таһаар (элбэх киһи хоһооно иһиллибэт тэҥҥэ саҥатын, көтөр-сүүрэр саҥатын туһунан). ☉ Шумно, громко разговаривать (напр., о гомоне многих людей). Мустубут дьон аймалаһа түстүлэр. Мунньах дьоно аймалаһан таҕыстылар
□ Таһырдьа элбэх дьон саҥата аймалаһар. А. Софронов
Эмискэ субу чугас хаас саҥата аймалаһа түстэ. Софр. Данилов
Хоптолор өрө аймалаһан, үөс диэки сыҕарыйан биэрэллэрэ. И. Федосеев
II
даҕ. Күүгүнэс, хоһооно иһиллибэт (элбэх киһи, кус-хаас саҥатын туһунан). ☉ Громкий, шумный, невнятный (о разговоре многих людей, криках птиц)
Абарар аймалас саҥалар, Хааҥҥа-хаан, уокка-уот кытыастар, Өргөйөр өрөгөй набааттар, Сүүл этиҥ, чаҕылҕан тоһуттар. С. Данилов
Өй мэйдээх тулуйбат үлүгэрэ буолла. Ким тугу этэрэ биллибэт, биир кэм аймалас. П. Филиппов
◊ Ыам кумаарын курдук ыамалас, аас ньаалаҕайын курдук аймалас фольк. — туох эрэ сиэрэ суох үксүн, хойуутун уонна айдааннаах-күүгээннээх буоларын хоһуйан этэр көһөр олук. ☉ Фольклорная формула, живописующая несчетное количество чего-л. очень шумного, беспорядочного
Ыам кумаарын курдук ыамалас, Аас ньаалаҕайын курдук аймалас Аармыйатынан ааллаан Ийэ дойдубутугар киирбитэ [Гитлер]. Саха нар. ыр. II

дьүһ. туохт. Кимиэхэ эмэ бэрт буола сатаа, илин-кэлин түс, хаптаҥнаа. ☉ Заискивать, лебезить, угождать
Баһырҕас диэн ыта бөх үрдүгэр түүрүллэн утуйа сытан, аан тыаһыттан уһуктан, ньылаҥныы-ньылаҥныы иччитигэр кэлэн эккэлээтэ. А. Софронов
Доҕорунан туйгунунан буолбатах — Ньылаҥныыра үчүгэйинэн Додо курдук дуоһунастаах. Р. Баҕатаайыскай
Обухов …… бэйэтин тула киниэхэ ньылаҥныыр, илин-кэлин түһэр дьону түммүтэ. «Кыым»
Сымала ньаалаҕай дьоннор Тойотторго тоҥхоҥноон, Токур систэнэллэр, Ньачаалынньыктарга ньылаҥнаан Ньылаҕар сүүстэнэллэр. «ХС»

1. хаптай диэнтэн дьаһ. туһ. Киэһэ эмиэ ньаалаҕай сиэн сордоото. Хата сотору сиик түһэн хаптатта. Болот Боотур
   Утуйар кэм кэллэ. Бөһүөлэк иһэ, үлэ дьонун, оҕолору сылбай ууларыгар хаптатан, ньам баран иһийдэ. П. Аввакумов
2. туохт., кэпс. Кими, тугу эмэ түөрэхтэнэрин курдук ытан түһэр. ☉ Выстрелить в кого-что-л. так, чтобы тот упал как подкошенный
   Бөһүөлэккэ кэлэн баран, Маппый кыыллары биирдиитэ ытан хаптаталаабыт сэһэнэтэппэнэ сэтиэнэҕи сиир хаппыт өрт уотунуу омуннуран-төлөннүрэн күлүбүрээбитэ. П. Аввакумов
   Икки анды Маппыйга кэлэн түспүттэрин, биир ытыынан хаптатта. БН СУ

1. даҕ.
2. Туохха барытыгар сыстаҕас, түргэнник ылынымтыа. ☉ Легко воспринимающий, быстро и легко усваивающий что-л. Барыга барытыгар аҕаамах.
   □ Бүөккэ өйө-санаата итинник, кини туохха барытыгар аҕаамах
   Истибитин умнубат, өйө-мэйиитэ ураты. А. Сыромятникова
3. Туохха барытыгар туораттан орооһо сатыыр, барыга барытыгар сыстаҥнас. ☉ Вмешивающийся в посторонние дела, льнущий ко всему
   Дириэктэрбит да ойоҕо баар, барыга бары аҕаамах буолан, хабыалаһа сылдьар, быччаҥалаабыт дьахтар. И. Семенов. Бүгүн сатахха, бу ньаалаҕай курдук аҕаамах, арахсыбат дьахтар эмиэ моһол буоллаҕа. А. Сыромятникова
   Барыга бары аҕаамах курдук Бүөтүр киниэхэ көмөлөһөргө тылламмыта. Б. Лунин (тылб.)
4. аат суолт. Сыстымтыа, бэйэтигэр хам тардар курдук сыһыарар туох эмэ. ☉ Что-л. липкое, липучка
   Синньигэс тарбахтара суот туорааҕар аҕаамах курдук сыстан, битиһэ оонньууллар. М. Доҕордуурап