аймалас диэнтэн хай
аата. Төттөрү-таары сырсыы, аймалаһыы буолар. Күндэ
Өрө аймалаһыы, үөмэлэһии буолла. Болот Боотур
Дьон күлсэн ньиргиһэ түстүлэр. Аймалаһыы буолла. Амма Аччыгыйа

аат. Киһи тылын кыһыыта, абата. ☉ Ядовитость, язвительность, колкость речи
Ким эрэ бэтэлээх саҥарбытыгар, бары күлсэн ньиргиһэ түспүттэрэ. Эрилик Эристиин
«Аллайан буолабуола, Айаҕа аллаҕар дуо», — диэбитэ. Тумсуҥ туустаах этэ, Бэлэһиҥ бэтэлээх этэ. П. Ойуунускай

кистээ-баттаа диэнтэн бэй
туһ. Син Киэргэллээх кэскил кэмигэр, кистэнэн-баттанан сылдьан, Кирдээх кэмэлдьи тэнийэр. А. Софронов
Бары кистэммэккэ-баттаммакка күлсэн ньиргиһэ түһэллэр. Амма Аччыгыйа
Мааска …… куруутун кистэнэн - баттанан сылдьара. Далан

сыһ. Субу-субу, чаастатык. ☉ Часто, то и дело
Егоров биһиэхэ олус сотору-сотору кэлитэлиир буолла. Амма Аччыгыйа
Соторусотору уот сандаарыҥныыр, саа тыаһыыр. С. Васильев
Сотору-сотору улаханнык ньиргиһэн күлүстүлэр. М. Доҕордуурап

I
лиһиргээ диэнтэн холб. туһ. Кимнээх эрэ эрчимнээхтик хаамсан лиһиргэһэн кэлэн, оҕонньору …… өйүү тутан быыс кэннигэр дэллэриттилэр. Н. Лугинов
Күтүр улахан көһөҥөлөр шлюзка кэлэн сааллан лиһиргэспиттэр. ПАК НТ
Түүннэри-күнүс тэри …… ыстаныактар ньиргиһэллэр, бал талар лиһиргэһэллэр. ӨӨККҮ
II
даҕ. Лиһиргээн иһиллэр, «лиһир-лиһир» гынар тыастаах. ☉ Издающий размеренный тяжёлый стук, стучащий размеренно и тяжело (напр., о паровозных колёсах). Лиһиргэс тыас

саҥа алл. Сэтэрээһини көрдөрөр. ☉ Выражает злорадство
Анарааҥҥыта, бэйэтэ да арыычча туттунан турар киһи, «һаай эбэтээ» диэбиттии, саатын сомуогун туруораат, кыҥаабытынан барда. Р. Кулаковскай
Ньиэмэстэр ортолоругар утуу-субуу дэлби тэптэриилэр ньиргиһэллэр, һаай эбэтээ, кэм чаҕыйардаах эбиттэр ээ! А. Данилов
[Оҕо] саатын уҥа хонноҕун анныгар кыбынан иһэн саһылы көрөөт: «Һаай эбэтээ, түбэстиҥ дуу, суох дуу?» — диэбитинэн, …… сомуогун тардан кэбиһэр. А. Неустроева

аат. Ыыраахтаах туйахтаах кыыллар (хол., табалар) ситэ сайдыбатах, туйахтарын үрдүнэн баар тарбахтара, эҥээн. ☉ Рудиментарные пальцы у рогатого скота, оленей и других парнокопытных животных
Сүүһүнэн таба кинилэртэн үргэн, чээччээннэрин тыаһа чачыгыраан сырса турбуттар. Далан
Таба үөрэ, хара былыттыы тордоҕуран, ньиргиһэн, чээччээннэрин хатан тыаһа чачыгыраһан, аттыбытынан кэлэн ааспыттарын көрүөххэ үчүгэйэ сүрдээх этэ. Н. Заболоцкай
Үөр таба муос чээччээнэ тохтоло суох чачыгыраата. «ХС»

I
дьааһый диэнтэн хай
аата. Архитектура - бу барыта кэрэ муусука буолбатах, сорҕото дьааһыйыы, саҥа аллайыы, өмүрүү уонна көннөрү мунньараҥнааһын. Н. Лугинов
Дьыалата суох тыыллаҥныы, Дьаабыта суох дьааһыйыы, Сылайбакка сыҥааҕырдыы Манна [Күөх-көппөлөр сирдэригэр] эбит! П. Тобуруокап
Эмискэ санаан ылаат, оргууй «мүчүк» гынар. Дьааһыйыыны үргүтэ, Күлсэн ньиргиһэллэр. А. Твардовскай (тылб.)
II
дьааһый диэнтэн хай
аата. Арай мин өлбүт эбиппин. Туохтан, тоҕо буолтун билбэппин: Баҕар, этиҥ дьааһыйыытын кэнниттэн, Баҕар, ханнык эрэ ис дьаҥыттан. Таллан Бүрэ

сыһ. Бары күргүөмүнэн, тутуспутунан, көҕүспүттүү. ☉ Дружно, слаженно, споро
Оҕолор сылайыахтарыгар диэри олус бэркэ, көхтөөхтүк үлэлиир идэлээхтэр. А. Сыромятникова
Куруһуокка оҕолор көхтөөхтүк дьарыктаммыттара. Г. Угаров
Саллааттар көхтөөхтүк күлсэн ньиргиһэллэрэ. Н. Габышев
Оруос ыһыллыбыта, онтукабыт хаар түһүөн иннинэ бэрт көхтөөхтүк бытыгыраабыта. П. Егоров
△ Сэргэхтик, күө-дьаа, кэрэхсэтэрдик. ☉ Оживленно, весело, живо
Биэчэр хара маҥнайгыттан олус көхтөөхтүк барда. Н. Лугинов
Түннүккэ самыыр таммаҕа тобурҕаччы түстэ, онтон, улам хойдон көхтөөхтүк тобугураата. А. Федоров. Маҥнайгы үс-хас сыл көхтөөхтүк, үөрбүт-көппүт курдук ааспыта. В. Яковлев

тыаһы үт. туохт.
1. Ыраахтан ньириһийэн иһилин (күүстээх, улахан тыас туһунан). ☉ Рокотать, грохотать
Этиҥ суостаахтык күһүгүрээтэ, ити этиҥ төлө тарпытын курдук, күһүҥҥү ардах хойуутук саккыраата. Н. Габышев
Борокуот дьаакырын түһэрэр, оскуонньа быраҕар тыаһа кылыгыраан, күһүгүрээн иһилиннэ. И. Никифоров
Хааннаах сэрии бүппүтэ хас да хонно. Ол да буоллар дэлби тэбиилэр син биир ньиргиһэллэр, арыт аптамаат уонна бүлүмүөт уочарата күһүгүрүүр. ДАЛ УуУоО
2. Кылгас соҕустук эрээри биир тэҥ сэниэлээхтик күл (бөдөҥ-садаҥ киһи күлэрин туһунан). ☉ Смеяться дробно, энергично, утробным, слегка приглушенным смехом (о человеке крепкого, крупного телосложения)
Истиэнэ нөҥүө Баланцев тугу-тугу эрэ кэпсээн, киҥинэйэр, сотору-сотору күлэн күһүгүрүүр. Амма Аччыгыйа
Кулубалара, кырдьык, бу күннэргэ хаамардыын эрчимирдэ. Былыргытын курдук көрдөөҕү кэпсии-кэпсии күлэн күһүгүрүүр. И. Гоголев
«Өлбүт киһини тыынын иһиллээн көрбүт диэбиккэ дылы, бу уол туой биһигиттэн ырыа эрэйэр буоллаҕа», — диэн баран дьиэлээх оҕонньор күлэн күһүгүрээтэ. Эрилик Эристиин