сущ
(то же, что и «обманщик») албын, түөкүн

м. 1. (вор) уоруйах, түекүн; 2. разг. (обманщик) албын, сүүлүк, түөкүн.

мошенник, плут, обманщик, пройдоха || мошенничество, плутовство, обман || мошеннический, плутовской; бу туох албын-көлдьүн быһыытай ? что это за мошенничество?; албын-көлдьүн дьүһүннээх у него плутовская физиономия.

аат., кэпс. Сымыйаччы, албынньыт. ☉ Врун, обманщик
Кини көрдөрөн туран, сымыйалыы үөрэммит. Бу дойдуга оннук киһиэхэ «сиикэйдьит» диэн аат быһааччылар. Л. Попов
Сиикэйдьит икки-үс сирэйдээх, Кырдьыксыт биир эрэ мөссүөннээх. Айталын

1. 1) хитрый || хитрость, обман; албын киһи хитрый человек; албынынан ыл = взять обманным путём; албыҥҥар киллэр = ввести в обман; 2) льстивый || лесть; 3) обманчивый; албын эрэл обманчивая надежда; 2. 1) хитрец; обманщик, плут, мошенник; 2) льстец; албын тыла мүөттээҕэр минньигэс поcл. слова льстеца слаще мёда.

аат.
1. Киһини албынныы сатыыр киһи. ☉ Обманщик, лжец; хитрец, льстец, обольститель; плут, мошенник
Таптыыр, итэҕэйэр киһиҥ албыннаатаҕына, аан дойду бүтүннүүтэ хараҥаран, киһи эрэ барыта албынньыт буолан көстөн эрдэҕэ дии. Софр. Данилов
Көр, ойууннар баҕайылар букатын сымыйаччы, албынньыт буолаллар эбит. Н. Якутскай
2. Кыһыл тылынан кынаттаммыт, сымыйанан куолулуур киһи. ☉ Демагог
Эһиги албынньыттар буолаҕыт, оттон албынньыттар оробуочай кылаас быстар куһаҕан өстөөхтөрө. В. Ленин (тылб.)

аат., фольк. Албын-көлдьүн киһи, түөкүн (үксүгэр Аллараа дойду абааһытын бухатыыра). ☉ Обманщик, мошенник (обычно злой богатырь-абаасы Нижнего мира)
Онуоха айыы бухатыыра саҥара турар үһү: «Дьэ-буо... Аҥардас харахтаах абааһы уола, соҕотох харахтаах соҕуруу уола, түгэх дойду түөкүнэ, дириҥ дойду дьилбинэ, анараа дойду албына, мин диэтэх киһини атаҕастааҥҥын баран уоран-талаан кэлбитиҥ». С. Данилов
Ханна тиийэн улуу дойду урдустарыттан, дириҥ дойду дьилбиттэриттэн боҕуттан уһун уҥуоҕа урусхал буолуоҕун ким билиэй? Далан
ср. др.-тюрк. йелвин 'волшебный' (от йелви 'волшебство')

I
аат.
1. Албын-түөкэй өй-санаа, албыннааһын. ☉ Мошенничество, плутовство
Таатта биир баай, кулдьаҕа, үбү-аһы сиир идэлээх интэлигиэнэ Балыкаар Уйбаанабыс Силэпсиэп ойон турда. Бэс Дьарааһын
Сэһэҥҥэ Өндүрэй кулаак, кулаак кутуруга Мэхээлэ уонна да атыттар ырылхай уобарастара ойууланар. Кинилэргэ өстөөх бары кулдьаҕатын саралыы тардар. Н. Заболоцкай
2. Албын-түөкэй өйдөөх-санаалаах киһи. ☉ Обманщик, плут
Норуоппут бука барыта кэпэрээсийэҕэ холбоһуоҕа, оччоҕо биир да чааһынай атыыһыты, баһаар кулдьаҕаларын …… көрүөхпүт, булуохпут суоҕа. П. Ойуунускай
II
аат. Үөн-көйүүр араас көрүҥэ. ☉ Разновидности насекомых
Үөнүнэн өҕүйэр, Кулдьаҕанан кулгуйар, Чиэрбэнэн тибиирэр, Тыймыытынан тыбыырар. Күннүк Уурастыырап
Биһиги киһибит Ити үөнтэн-кулдьаҕаттан Тохтоон турбакка, Толло быһыылаабакка, …… Тоҥмут хомурдуоһу, чохуну Тобугун хараҕынан холобурдаах Тоҕута кэстэ. Күннүк Уурастыырап

1. аат. Онно суоҕу, сымыйаны этэр киһи. ☉ Лгун, лжец, обманщик
   Сымыйаччы тылыгар турбат (өс хоһ.). Сымыйаччы кэрэһиттээх, түөкүн хонуктаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. даҕ. суолт. Сымыйалыыр идэлээх, сымыйа тыллаах. ☉ Лживый, склонный ко лжи, обману
   Бу уол сымыйаччы буолаары гыммыт ээ. П. Ойуунускай
   Сымыйаччы дьону норуот бу иһин «ампаар айах, көҥдөй дүлүҥ» диир эбит буоллахтара. М. Доҕордуурап
   Тукаам, биһиги холкуоска хантан итинник сымыйаччы киһи көһүннэ. М. Доҕордуурап
   ◊ Буор сымыйаччы кэпс. — сымыйалаабатаҕына сатаммат киһи. ☉ Неисправимый лгун
   Кэһиибин, биирдии бэйэтэ тэриэлкэҕэ баппат собону аҕаллым, диир буоллаҕа бу буор сымыйаччы. С. Ефремов. Утар. кырдьыксыт

1. аат.
2. Уорар-талыыр идэлээх киһи, уоруйах. ☉ Тот, кто занимается воровством, вор, жулик, мошенник
   Киир, төнүн, уорбут, талаабыт түөкүн курдук тоҕо күрэнниҥ? Болот Боотур
   Куһаҕан дьаллыкка ылларбыт, уорар идэлэммит, түөкүн буолбут. Күннүк Уурастыырап
   Биирдэ дьаарай түөкүн Антон Семёнович остуолун дьааһыгыттан чаһытын уоран ылбыта. ЧКС ОИиСТ
3. кэпс. Албын-көлдьүн, халбархай киһи. ☉ Обманщик, плут, проходимец
   Бу түгэх дойду түөкүнэ, Дириҥ дойду дьиккэрэ, Тылын кыһыытын, Айаҕын абатын Көрөллөр, көрбөттөр, оҕолор! Ньургун Боотур
   Дьэ, түбэстигит эбээт, хара түөкүттэр! Амма Аччыгыйа
   [Турахин:] Сотто уола Бурхалей түөкүнү тутуҥ, бүгүн соруйан ууга симэн өлөрө сыста! Эрилик Эристиин
4. Оонньуу-күлүү курдук кэпсэтэргэ: баранаак, төбөт. ☉ В шутку: шалопай, плут, мошенник, хитрец
   Түөкүттэр мас да хаалларбаттар. Амма Аччыгыйа
   [Коля:] Туох буоллулар бу түөкүттэр [ньирэйдэр]? «ХС»
5. даҕ. суолт. Киитэрэй, албынныыры сатыыр. ☉ Хитрый, лукавый
   Алдьархайдаах албын, түөкүн киһи үөскээбит. Саха фольк. [Хабдьылар] Олус да түөкүн көтөрдөр буоллахтара эбээт. Амма Аччыгыйа
   [Маайыс:] Бу биһиги холкуоспут иһигэр биир түөкүн, албын киһи баар. С. Ефремов
   ср. тюрк. төгүн, төҕүн ‘ложь, неправда’