и. д. от өйдөт = 1) напоминание; 2) объяснение, разъяснение, пояснение.

1) большие светло-карие (о глазах); 2) перен. ясный, чёткий, понятный || ясно, чётко, понятно; арылхай быһаарыы чёткое объяснение.

с. 1. (действие) сырдатыы; 2. (свет) сырдык, сырдатыы; электрическое освещение электричество сырдыга; 3. перен. (объяснение) сырдатыы, быһаарыы; освещение в печати бэчээккэ сырдатыы.

с. 1. (по гл. разъяснить) быһаарыы, өйдөтүү; 2. (по гл. разъясниться) быһаарыллыы, биллии; 3. (словесное или письменное объяснение) быһаарыы, ыйыы; давать разъяснения ыйыыта биэр.

1) сытный; питательный; астык ас сытная пища; 2) перен. вызывающий удовлетворение, полноценный; астык дакылаат полноценный доклад; 3) перен. убедительный; астык өйдөтүү убедительное объяснение.

путаница, неразбериха || путаный, запутанный, неясный; улахан булкуур буолла получилась большая путаница; булкуур дьыала запутанное дело; булкуурдаах сурахтар неясные вести; булкуурдаах быһаарыы путаное объяснение.

несов. 1. см. объясниться; 2. (разговаривать) быһаарыс, өйдөтүс; глухонемые объясняются жестами тыла суохтар илиилэрин хамсатанөйдөһөллөр; 3. (находить себе объяснение) быһаарылын; это объясняется его неподготовленностью ити кини бэлэмэ суоҕунан быһаарыллар.

1. прич. от развернуть; 2. прил. воен. тэниччи кэккэлээбит; развёрнутый строй тэниччи кэккэлээбит строй; 3. прил. (осуществляемый в широких размерах) киэҥ далаапыннаах; 4. прил. (подробный) толору, киэҥ; развёрнутое объяснение толору быһаарыы.

I
көр лэбэйдээ
«Ити тугуй? Бу тугуй уонна тоҕо?» Үрүт үөһэ хат-хат лэбэйдэ. Таллан Бүрэ
Оҕонньор оҕуруот аһын үүннэрии бары ньыматын туох баарын барытын, хат-хат л э б эйэн, сиһилии ыйытта. В. Яковлев
Биири биэстэ лэбэйэн Биһэн-таһан биэрэҕит. С. Тимофеев
II
1. аат. Биири үрүт-үөһэ хатылаан этии эбэтэр уһатан быһаарыы. ☉ Надоедливое повторение в речи одного и того же или многословное, долгое объяснение чего-л.
Ии, эрэйдээх, би лигин уолугар ойоору турар. Эһиги лэбэйгититтэн Тима кууһара атын диэҕэ билигин. А. Сыромятникова
Данил оҕонньор …… өйдөөҕөр улаатымсыйа соҕус туттар, итирэн билигин лэбэйигэр түс пүт Сиэллээхэби сиилиирдии одууласта. «ХС»
2. даҕ. суолт., кэпс. Биири үрүт-үөһэ этэр эбэтэр уһатан быһаарар идэлээх. ☉ Надоедливо многословный
Итинник лэбэй этиилэри истэ сатаан баран, Икки кулгааҕым истэртэн аккаастанна. Т. Сметанин
Өйдөөх киһилиин кэпсэттэххинэ Өһүргэһэ суох истэ үөрэн. Лэбэй киһиэхэ түбэстэххинэ Саталын булан куота үөрэн. С. Тумат
ср. перс. лаф ‘слово’

аат.
1. Тугу эмэ дьоҥҥо көрдөрөн биэрии. ☉ Демонстрация чего-л. народу. Муода көрдөрүүтэ
△ Тугу эмэ дьон көрүүтүгэр туруоруу, ууруу. ☉ Выставлять на всеобщее обозрение
Гавриил ити бууската билигин Волгоградка саллаат албан аатын дьиэтигэр көрдөрүүгэ турар дэһэллэр. ДАЛ УуУоО
Бүтүн ордон хаалбыт статуялар музейдарга көрдөрүүгэ тураллар. КФП БАаДИ
2. Тыйаатырга испэктээги туруоруу. ☉ Показ, постановка (спектакля в театре), представление. Кылгас театральнай көрдөрүү. Бүгүҥҥү көрдөрүүгэ ким сылдьыан баҕарар?
3. Туохха эмэ ситиһии көстүүтэ. ☉ Показатель достижения в чем-л., в какой-л. области
Куоталаһыы көрдөрүүлэрэ. Спортсменнар көрдөрүүлэрэ. — Биһиги чөмпүйүөммүт көрдөрүүтэ куһаҕана суох. «Кыым»
Ойуһардаахтар көрдөрүүлэрэ үчүгэй. «ХС»
4. Ойуулаан, кэпсээн өйдөтүү, дьоҥҥо тиэрдии. ☉ Объяснение, разъяснение чего-л. людям посредством рассказа о чем-л., рисунков, описания, изображения чего-л.
Айымньы ис хоһоонун көрдөрүү кыаллыбатах. — Уус-уран литература саамай тирээн турар сүрүн соругунан сэбиэскэй кэми көрдөрүү этэ. Софр. Данилов
5. Тугу эмэ кэпсээн, быһааран туоһулааһын. ☉ Подтверждение, свидетельство чего-л.
Лаврентьева бу көрдөрүүтүн бэрэбиэркэлээтэххэ сатаныыһы. М. Попов
Билиэннэйдэр көрдөрүүлэрэ барыта сөпкө дылы. С. Ефремов
Биһигини көрдөрүү бэрдэрэ силиэдэбэтэлгэ ыҥырбыттара. СССБТ
6. Ханнык эмэ прибор тугу көрдөрөрө, ыйара. ☉ Показатели, данные (приборов)
Ыйааһын көрдөрүүтэ бачча. — Дьулустаан Семенович прибордар көрдөрүүлэрин хараҕын далыттан таһаарбат. Г. Угаров