1) остаток (твёрдого предмета); харандаас тоһоҕоһо огрызок карандаша; чүмэчи тоһоҕоһо огарок свечи; быар быһаҕас, тиис тоһоҕос погов. с неполной печенью, с остатками зубов (о человеке с плохим здоровьем); 2) круглый островерхий стог сена.

1) остатки мяса (обычно на обглоданных костях); 2) огрызки; объедки.

аат. Туохтан эмэ ордон хаалбыт чорбох. ☉ Остаток чего-л. (напр., огрызок, обрезок)
Тобох-сэмнэх харайтаран, Тулум, кыраһык аттаран, Иккиэн эриэн саҕынньаҕы Илбээн-холбоон таҥныбыттар. К. Туйаарыскай
Лөкөй …… атыттан адаарыйан түһэн, ынаҕы быстыбыт быатын тулумуттан сиэтэн [аҕалла]. «ХС»
ср. уйг. тилим ‘кусок, ломтик’, бур. тулам ‘мешок (кожаный)’, осм., с.-юг. тулум ‘дублёная целая кожа животных’, монг. диал. тулум ‘содранная кожа’

аат.
1. Туох эмэ уһаты сүрүннээх туттуллубутун кэннэ ордон хаалбыт тобоҕо. ☉ Остаток после использования чего-л., имеющий удлинённую форму (напр., окурок, огрызок, огарок)
Бэҕэһээ киэһэ хойукка дылы доҕотторум олорбуттара, кумааҕы бытархайа, кэмпиэт суута муостаҕа ыһыллыбыт, остуолга бөппүрүөскэ төрдүгэһэ чөмөхтөммүт. Амма Аччыгыйа
Муннукка быраҕыллыбыт былыргы саха хотуурун төрдүгэһэ сытара. Далан
Аһыырбыт саҕана, таҥара долбууругар чүмэчи төрдүгэһин уматан туруордулар. Ф. Захаров
Доҕуурап ыстаанын сиэбиттэн кыра киниискэтин, мүлүччү элэйбит харандааһын төрдүгэһин ылан тугу эрэ суруйар. Тулхадыйбат д.
2. бот. Үүнээйи угун суон кытаанах төрдө. ☉ Твёрдый утолщённый стебель у корня растения
Силис тымырдарын устун кэлэн, уу умнас төрдүгэһигэр …… киирэр. КВА Б
От төрдүн, мутугунан уонна тыҥырахпынан көмөлөһүннэрэн, хаһан ылабын, бурдук амтаннаах кучугурас хас да төрдүгэстэри сиэтэлээн кэбиспитим. С. Сарыг-оол (тылб.)

аат.
1. Кэрдиллибит, эрбэммит мас төрдө, чөҥөчөк. ☉ Торчащий остаток срубленного или спиленного дерева, пень, пенёк
Суол кытыытынааҕы ньыла халдьаайыларга сир тиэрэллэр, буруонан унаарыспыт солооһуннарга төҥүргэс түөрэллэр. Амма Аччыгыйа
Билигин тыа иһигэр биир сыллааҕыта эрбэммит төҥүргэскэ олоробун. ИИФ ИДЫК
2. Туох эмэ тобоҕо, ордон хаалбыт тооромоһо, төрдүгэһэ (хол., өр туттуллан, умайан, алдьанан). ☉ Остаток чего-л. (напр., дома), огрызок (напр., карандаша), обрубок (напр., дерева)
Оскуола тутуутун үөрэҕэ суох, харандаас төҥүргэһин силинэн илитэ-илитэ лабах буолбут кумааҕы туомугар бэйэтэ эрэ билэр гына тугу эрэ бэлиэтиир токур, хатыҥыр оҕонньор Маастар Махсыым салайбыт. Далан
Кэтириис, хоруорбут хардаҕас төҥүргэстэрин үөттүрэҕинэн холботолоон баран, эбии хардаҕастары уурбутугар балаҕан иһэ сырдыы түстэ. Н. Якутскай
Бокуонньук билигин дьиэтин төҥүргэстэрэ эрэ ордон хаалбыттар, бу балаҕан уҥа өттүгэр чочоруһан көстөллөр. Н. Заболоцкай
3. бот. Үүнээйи кыра силистээх эбэтэр силистэнэн эрэр умнаһын төрдө; үүнээйи умнаһа. ☉ Основание стебля растения, пускающего корни; стебель растения
[Москва учуонайдара — саха эдэр натуралистарыгар:] Эһиэхэ араас сиэмэлэри уонна төҥүргэстэри, итиэннэ олору хайдах үүннэрэр туһунан сорудахтары ыытабыт. И. Данилов
Киһи сиир тэллэйдэрэ …… бары сэлээппэлээхтэр итиэннэ төҥүргэстээхтэр. КВА Б
♦ Өтөх төҥүргэстээх, сурт кэриэстээх (буолуохтаах) көр өтөх
Сурт кэриэстээх, Өтөх төҥүргэстээх, Тэлгэһэ чэрдээх, Эрэйдээх кэскиллээх, Сор кэпсээннээх — Мин эрэйбин иэстэһэр буолуоҕа! С. Зверев. Өтөх төҥүргэһэ <сурт кэриэһэ> — ким эмэ оҕото-уруута, кэннигэр хаалар, тэнитэр-ууһатар ыччата. ☉ Продолжатель рода, потомок
Бу орто дойдуттан арахсарбытыгар өтөх төҥүргэһэ, сурт кэриэһэ суох хаалбат — биһигини оҕолорбут солбуйаллар. Софр. Данилов
Ити соҕотох оҕом дии, өтөҕүм төҥүргэһэ. «Чолбон». Туба кижи төҥөч, алт. төҥөш, каракалп. дүҥге, карач.-балк. тенгертке

аат.
1. Эргэрэн илдьирийбит туох эмэ таҥас. ☉ Ветхая, поношенная одежда, отрепье, обноски
Сонум элээмэтин кэтэн, тирбэҕэ курбунан бүүрэ тардынан кэбистим. Амма Аччыгыйа
Сүр тиэтэллик куобах суорҕан элээмэтинэн бүрүнэ тардынна. И. Гоголев
Кыысчаан этэрбэһин элээмэтин устан хадьыктаспыта. И. Федосеев
2. Улаханнык алдьаммыт эбэтэр эргэрбит, туһата кыччаабыт мал-сал; эргэ тутуу. ☉ Отслужившая свой срок старая вещь; обветшалое строение
[Кини] Били далаһа элээмэтигэр ыстанан тиийдэ. Суорун Омоллоон
Тымныы, куһаҕан дьиэ элээмэтигэр үһүө буолан олорбуттара. Н. Босиков
Дириэктэрим, эргэ баҕайы тыы элээмэтэ кытыыга тардыллан турарыгар олороот, күөл ортотун диэки эрдиммитинэн барар. П. Чуукаар
△ Ордон хаалбыт туох эмэ тобоҕо, тырыттыбыт лоскуйдара, алдьаммыт кээрэтэ. ☉ То, что осталось от прежде существовавшего, истёртый остаток, обломок, огрызок чего-л.
Саха хотуурун элээмэтин түҥ былыргы төрүттэрбит курыканнар олохторуттан археологтар булбуттарыттан сыаллаатахха, бу сэп өрдөөҕүттэн соторутааҥҥа диэри туттуллубут эбит. ПАЕ ОСС
Хаһан эрэ сабараанньа элээмэлээҕэ ыһыллыбыт, ордубут хаптаһыннарыгар муох үүммүтэ хараҥаҕа барбах көҕөрүмтүйэр. «ХС»
Ол кэриэтин били куһаҕан да тииспит элээмэтэ сылдьыбыта буоллар уонунан ордук буолуох эбит. «Кыым»
3. көсп., кэпс. Бары өттүнэн мөлтөх, үчүгэйдэр ахсааннарыгар киирбэт ким, туох эмэ. ☉ Кто-л., утративший былую силу, сноровку, навыки
Чооруоһап суоппар дуома, Чочобуутап тырахтарыыс элээмэтэ, Чуркуоба ханнык эмэ хассыыр, Чуппуруоба сүөсүһүттээн сүөдэҥниир. Р. Баҕатаайыскай
Эмэҕирбэт тирэҕим, Эмээхсиним элээмэтэ, Алаадьылаан лаһыгырат, Арыгыта аҕала тарт, Сүүрэн-көтөн лаглаһый. С. Тимофеев
Оттон биһиги, ханныгын да иһин, дьон элээмэлэрэ буоллахпыт дии. Туох эмэ өлбөт-сүппэт сүбэбитин булуохтаахпыт эбээт. Р. Кулаковскай
♦ Эр киһи элээмэтэ кэпс. — мөлтөөбүт, кырдьыбыт, күүһүн-уоҕун сүтэрбит эбэтэр ситэ илик эр киһи дуома. ☉ Постаревший, немощный (старикан) или ещё не достигший зрелости (мальчуган), горе-мужчина, одна видимость
Оҕонньор, эр киһи элээмэтэ, утуйар таҥаһын салааскаҕа соспут. И. Гоголев
Туох эмэ кыра үлэтэ ыйан биэрээр — ааны, түннүгү, баҕар хотоҥҥун. Эр киһи элээмэтэ буоллаҕым. Н. Габышев
«Эр киһи элээмэтэҕин, Исай Ильичкэ иккиэммит аатыттан аҕаҥ туһугар махтан», — диэтэ ийэм киэһэ. «ХС»
ср. тат. алама ‘старый; старьё’