Якутские буквы:

Якутский → Русский

одьунаас

лучший, первый; уол оҕо одьунааһа добрый молодец.

Якутский → Якутский

одьунаас

  1. аат., фольк. Чулуу, талба киһи. ☉ Лучший из людей, отборный человек
    Мин баарбын — одьунаас Одун биистэн оҥоһуллубут Дьылҕа тойонтон төрүттэммит. Ньургун Боотур
    Сир, буор сиҥнэстиэх Ситэ аххан силгэлээх Одьунаас бэрдэ. П. Ойуунускай
    Обот-соллоҥ улуустарын Оройунан көрбүт одьунаастара Орто туруу дьаҕыл дойдуга Таҥнары быгыалыы тураллар эбит. П. Ядрихинскай
    △ Хоһуун-хоодуот киһи бэрдэ. ☉ Смельчак, храбрец, удалец
    Ити оройдорунан тыынар одьунаастар курдук мин даҕаны уол оҕо аатыран сылдьыбытым. Софр. Данилов
    Уол оҕо одьунаастара сүүрэн-көтөн хоролдьуһан, этэн-тыынан дьэргэлдьиһэн аҕай эрэллэр. И. Гоголев
    Дьэ, үтүө киһи эбит, эмиэ булчут одьунааһа буоллаҕа. М. Чооруоһап
  2. даҕ. суолт. Атыттартан ордук улахан, бөдөҥ (хол., булду этэргэ). ☉ Крупнее, массивнее остальных (напр., о добыче)
    Онтуката киниэнэ кунньалгы чулуута, орулуос одьунааһа, көҕөн үтүөтэ буолааччы. Күннүк Уурастыырап
    ♦ Уол оҕо одьунааһа — бэйэтин саастыылаахтарын лаппа баһыйар (бары өттүнэн барытынан). ☉ соотв. молодец, как (соболь) одинец
    Мин түһүүр түүлбэр Уол оҕо одьунааһа буолабын. С. Данилов
    Симиллэн түһэҥҥин, күүһүҥ-уоҕуҥ үгэнигэр сылдьар уол оҕо одьунааһа курдуккун дии, оҕонньор. У. Нуолур
    Сахалар «кэрэ» диэн өйдөбүлү киһиэхэ сыһыардахтарына «киһи кэрэмэһэ», «киһи гиэнэ киргиллээҕэ», «уол оҕо одьунааһа» дииллэр. Б. Павлов
    русск. одинец

Еще переводы:

дьукку-бааччы

дьукку-бааччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Букатыннаахтык, бүтэһиктээхтик. ☉ Окончательно
[Үөһээ дойду одьунаастара] Бу соноҕос атыыр Дорҕоонноох саҥатыттан Дьукку-бааччы дьулайан Үөһэ дьабыннарыгар Төттөрү үргэн бүгэллэр эбит. П. Ядрихинскай

уоҕурт

уоҕурт (Якутский → Якутский)

уоҕур диэнтэн дьаһ
туһ. Виноград отонун буочукаҕа көөнньөрөн уоҕурдан баран, атын буочукаҕа сүүрдэн ылан куталлар уонна тыын тахсыбат гына бүөлүүллэр. Н. Якутскай
Одьунаас дьоруойдара, уруйбутун санаан охсуһаргытын уоҕурдуҥ! Тоҥ Суорун
Кыһыҥҥы бурдугу ыһар сирдэрин бааһынайдар икки, оннооҕор үс төгүл хоруталлара, почваны уоҕурдаллара. АЕВ ОҮИ

ыйдаа-хайдаа

ыйдаа-хайдаа (Якутский → Якутский)

туохт. Бокуой биэрбэккэ үрүт үөһэ ыһыытаан үүртүрүй, ыксат. ☉ Погонять, подгонять кого-что-л. громким криком, воплем
Маша сүүрэн тахсан борооннорун ыйдаанхайдаан хотоҥҥо симитэлээбитэ. А. Сыромятникова
Уруок устатыгар оҕолорун иллэҥсиппэт этэ: ыйдаан-хайдаан да туран, кылаас оҕолорун барыларын үлэлэтэрэ. «ХС»
Одьунаас үүрээччилэр Ыйдыыр-хайдыыр этилэр, Ыттар күөстүү кыынньаллара. Н. Некрасов (тылб.)

саарын

саарын (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Бастыҥ, талыы (үксүгэр тард. сыһыар-х аат. суолт. тут-лар). ☉ Лучший, самый достойный из людей (обычно употр. в знач. имени сущ. в притяж. ф.)
Үрүҥ Уолаҥҥа холоотоххо урааҥхай уһуктааҕа, киһи килбиэннээҕэ, саха саарына дьэрбэс гына түһэр. П. Ойуунускай
Амырыыннаах ала буурай аймаҕын Аҥаарыйар таллан талыы саарына. Күннүк Уурастыырап
Саха киһитин Саарын бастыҥа, Урааҥхай киһитин Одьунаас улахана …… Бухатыыр буулаҕата Бугдаллан турар эбит. П. Ядрихинскай

холобурдаах

холобурдаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Туохха эмэ тэҥнээх, туох эмэ кэриҥнээх (кими, тугу эмэ кимиэхэ, туохха эмэ тэҥнээн этэргэ). ☉ Сравнимый с кем-чем-л., подобный кому-чему-л., похожий на когочто-л.
Уол оҕо одьунааһа, саха киһи бастыҥын холобурдаах киһи буолла. Ньургун Боотур
Оҕонньор балаҕана өрүстэн икки килэмиэтир холобурдаах туора этэ. Н. Габышев
Биир киһи диэн айылҕаҕа хааппыла уу холобурдаах. Н. Якутскай
Ыҥыырым кэннигэр туох эрэ саһаан холобурдаах туора ууруллан төргүүлэммит. Н. Заболоцкай

ыстырыыстаа

ыстырыыстаа (Якутский → Якутский)

туохт. Киһини сэнээбиччэ тугунан эмэ күлүү-элэк оҥоһун, үөх. ☉ Изводить кого-л. насмешками, сквернословить, браниться
Сүөдэр киһи кыайан үтүктүбэт тылларынан батараак Дабыыты ыстырыыстыыр. Амма Аччыгыйа
Ыгылыйбыт омуҥҥар туох баҕарар диэн ыстырыыстыахха сөп. Огдо
Ольга оскуоланы бүтэрэн эрэр уолун оҕолор аҕатынан ыстырыыстаан, Одьунаас диэн ааттыыллар. «Чолбон»
△ Кими эмэ күлүү оҥоһун, тылгынан суустаа, хаадьылаа. ☉ Тонко иронически насмехаться, подшучивать над кем-л. «Биир аарыма куһу биэриэх буоллаххына тэлиэгэбэр олордуом», — диэн кыыс тохтоон Миитэрэйи ыстырыыстаабыта. Н. Түгүнүүрэп
Бурцев маҕаһыынын аспытын көрөн олорон көтөн түспүппүтүгэр, киһибит ыстырыыстаан, хаадьылаан көрүстэ. «Чолбон»
«Ээ, уу баһа сылдьан акка тэптэрдэҕэ, онно куонньугунан үлэлээбитэ буолуо», — эҥин диэн сорох оҕолор арыт миигин ыстырыыстааччылар. «ХС»

элэстэн

элэстэн (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Түргэнник, тэтимнээхтик хамсан, хаамп-сиимп. ☉ Ходить, двигаться быстро, энергично
Микиитэ тахсан, көрүдүөрүнэн хааман элэстэнэн иһэр биэссэри тохтотон эттэ. Амма Аччыгыйа
Уулуссаҕа киһисүөһү аҕыйаабыт. Биир эмэ атах сыгынньах одьунаас сүүрэн элэстэнэн ааһар. Софр. Данилов
Таня кэлэн-баран элэстэннэ, үөрүнньэҥ хара хараҕар лаампа уота оонньоото. М. Доҕордуурап
2. Түргэнник, биллибэтинэн аас (дьылхонук туһунан). ☉ Пронестись, пролететь, промелькнуть незаметно (о времени)
Күн-дьыл биллибэккэ элэстэнэн, ынахтара төрүүр кэмэ субу тиийэн кэллэ. Лоһуура
Түөрт сыллаах күрүлэскүргүөм күннэр түргэнник элэстэнэн ааспыттара. ЗАН А
Күн-дьыл ити курдук биллибэккэ элэстэнэн истэ. «Чолбон»
ср. алт. элесте ‘мерещиться’, кирг. элэстэ ‘смутно виднеться; мерещиться’

уунуу

уунуу (Якутский → Якутский)

  1. уун диэнтэн хай. аата. Икки илиини өрө уунуу — өстөөххө бэринии бэлиэтэ
    □ Тоҕус кыыл уунуутунан уурар, Сэттэ кыыл чиккэйиитинэн кэбиһэр Кэскиллээх күннэрим кэллилэр! КАЕ НТ
    Бу аал тэйитиэ куруутун Буржуй талаанньыт болотун. Көҥүл сүрэхпит чопчутун Көҥү сүүрдээри уунуутун, Бу аал көмүскүө куруутун Дьоллоох дойдутун, норуотун! Эллэй
  2. эмт. Холбуур силгэлэр, утахтар, иҥиирдэр тутар күүстэрэ мөлтөөн, уһаан биэриилэрэ. ☉ Удлинение, ослабление соединительных тканей, вызванное сильным напряжением, ударом, растяжение
    [Бааһынайдар] ыарыылара барыларын киэнэ олохсуйбут, кыайан эмтэммэт буолбуттар: ириҥэ көйүүтэ, кулгаах, харах көһүөркээһиннэрэ, тиис дьөллүүтэ, силгэ уунуута. А. Куприн (тылб.)
    ♦ Уон тарбах уунуута фольк. — өлгөм бэлэх-туһах. ☉ Щедрый дар, подарок (букв. протягивание десяти пальцев)
    Көр эрэ мин уон тарбаҕым уунуутун! ПЭК ОНЛЯ I
    Орто дойду Одьунаастара! Биэс тарбаххыт Биэриитэ мэлийбит эбит, Уон тарбаххыт уунуута Уурайбыт эбит. П. Ойуунускай
үргэҥнэс

үргэҥнэс (Якутский → Якутский)

I
1. үргэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Икки бөтүүк тохтоло суох охсуһан үргэҥнэһэллэр
□ Ойууннар тоҥ күөс быстыҥа дөйүөрбүт курдук турбахтаан баран, эмиэ үргэҥнэспитинэн бардылар. Саха фольк.
2. Туохтан эрэ сэргэхсийбиттии, күөдьаа буолан суугунаһа түс (элбэх киһини этэргэ). ☉ Становиться шумным, оживляться (о людях)
Партком ытыһын таһыммытыгар, атыттар туран үргэҥнэһэн, ытыс тыаһа хабылынна. Н. Габышев
Бары уһугуннулар. Хобороос тугу эрэ муннун иһигэр киҥинэйэ-киҥинэйэ, олоро түстэ. Оҕолор үргэҥнэһэн кэллилэр, биир-биир туруталаан истилэр. В. Протодьяконов
Одьунааһынан далбы таарыллыбыт икки киһиттэн уратылара, чэпчээбиттии үргэҥнэстилэр. «Чолбон»
II
даҕ. Бурҕайан, өрүкүйэн, үрэл гынан өрө көтөн таҕыс (хол., быыл, туман). ☉ Взметающийся, взвихривающийся (напр., о пыли, тумане)
Дэриэбинэ уулуссатын ортото, массыына үгүстүк сылдьар буолан, үргэҥнэс буор буолбут. Н. Габышев
Тымныы өссө сэтэрээбит курдук. Хаамтахха, тумаммыт биир кэм үргэҥнэс. «ХС»
Үрдэххэ үрэл гынар үргэҥнэс куорсуннаах, Туттахха тосту барыах, Туп-туоҥкай атахтаах, Оччугуйкаан-дьоҕусчаан, барабыайчаан барахсан. ВСП КЭ

алаар

алаар (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Көрө симиттэн, өмүттэн, эбэтэр туох эмэ элбэххэ аралдьыйан, тугу да аанньа арааран көрбөт буол, мээнэнэн көр. ☉ Не знать что делать, растеряться, опешить; смотреть пустыми, невидящими глазами
— Тоҕо ыппатыҥ? Чубукулар олох аттыгынан ааспыттар эбит дии! — Алааран туран хааллым. И. Данилов
Орто дойду Одьунаас оҕолоро, Харахтара алаарбыт, Хараара иирбит дьон... П. Ойуунускай
Били илбиркэй хойуу түүлээх хара ыт, алааран хаалан, кэлииккэ таһыгар, уулусса диэки мээнэнэн көрө-көрө, үрэн лоҥкуната турда. А. Фадеев (тылб.). Тэҥн. алаадый
2. поэт. Ып-ыраас, сып-сырдык буолан көһүн. ☉ Виднеться, бросаться в глаза своей сверкающей чистотой и блеском (обычно о небосводе, сверкающей поверхности воды, радуге)
Төрөөбүт алааһым сылааһын, Алааһым алаарар халлаанын Ханна да тиийдэрбин доҕоччуок, Ахтыбат, санаабат сирим суох. С. Данилов
Уон араас өҥнөрдөөх алаарар кустукпут Умайар лиэнтэлии кылбаарар. Күннүк Уурастыырап
Аммабыт хочото эчи киэҥин-холкутун! Алааран түһэн ырааһын. С. Федотов
△ Сырдаан, чаҕылыйан көһүн (сырдык сэбэрэлээх кыыс киэҥ, сымнаҕас хараҕын туһунан). ☉ Быть сверкающими, блестящими (о глазах молодой красивой девушки)
Кыыстара кынталдьыйан, дьүһүнэ күлүмнээн, имэ тэтэрэн, хараҕа алааран …… кыыс да кыыс. П. Ойуунускай