Якутские буквы:

Якутский → Русский

оруу

диал. мелкая рыба семейства лососёвых.

ороо=

вытаскивать, вынимать, извлекать; ууттан оту ороо = извлечь сено из-под воды (затопившей его).

Якутский → Якутский

оруу

I
оруу көр — одуу-чинчи оҥор, одуу быс. ☉ Подмечать особенности кого-л.; порицать кого-л. за что-л. Оттон дьиҥ хос ааттар баһыйар үгүстэрэ киһи быһыытын-таһаатын (Уһун Дьурантаайы, Ордьоох Уйбаан), саҥатын (Кэбигирэй Миитэрэй, Сэбирдэх Уйбаан) оруу көрбүттэн …… үөскээбиттэр. ФЕВ УТУ
Онон кини сарсыардааҥҥы сырыытын ким да оруу көрбөт. «Кыым»
Атын идэлээҕим буоллар, оруу көрүөхтэрэ эбитэ буолуо. «Сахаада»; сиһин оруута көр сис
Буулуур дьоруо кулун Сиһин оруутунан Куоҕалдьыччы охсуллар Солко нуоҕай мутукчата нусхайбыт. П. Ядрихинскай
Буулдьа үлтүркэйэ Гавриилы уҥа санныгар саайбыта. Хаана таҥнары саккыраан, сиһин оруутун устун, атаҕар тиийэ сүүрүгүрбүтэ. А. Данилов
[Уйбааннаах] тиийбиттэрэ оҕустара кыра көлүччэҕэ киирэн адьас дьуоҕа бадарааҥҥа сиһин эрэ оруута көстөр гына түһэн хаалбыт. Саха сэһ. 1977
II
аат., түөлбэ.
1. Күөнэхтээҕэр кыра, уһаты сурааһыннардаах бытархай өрүс балыга. ☉ Мелкая речная рыба с продольными полосками, тугунок. Хотугу өрүстэргэ, холобур, Дьааҥыга, күөнэххэ маарынныыр оруу диэн ааттанар балык баар
2. Күөнэххэ маарынныыр эрээри, арыый обургу балык. ☉ Рыба, похожая на гольяна-пеструху, но немного крупнее. Оруу Өлөөҥҥө эрэ үөскүүр балык дуу?

ороо

туохт. Туох эмэ иһиттэн тугу эмэ хостоон таһаар. ☉ Вытаскивать, вынимать, извлекать что-л. из чего-л.
Уурумньулаах таҥастарын ороото, Мааны таҥастарын бааралаата, Киэргэл симэхтэрин кэккэлэттэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕа дойду уорҕатын кылбатар, Аармыйа куйаҕын хаҥатар, Алдан кыһыл көмүһүн Аан бастатан оруубут. С. Васильев
ср. хак. ор ‘рыть, копать’

Еще переводы:

оргуллаа

оргуллаа (Якутский → Якутский)

туохт. Чөмөхтөө, биир сиргэ чөмөхтүү мус. ☉ Скучивать, собирать в кучу
[Саха оҕонньотторо] Ол кыракый солооһуннарыгар, Оруу-түөрэ сатаан баран аккаастаан, Улахан хара чөҥөчөктөрү Оргуллаан кээһэллэрэ. С. Васильев

ньуоҕалдьыччы

ньуоҕалдьыччы (Якутский → Якутский)

көр нуоҕалдьыччы
[Тиит] Буулуур дьоруо кулун Моонньун оруутунан Ньуоҕалдьыччы охсуллар Солко нуолур мутукчата Муҥутуу нусхайбыт. П. Ядрихинскай

харын

харын (Якутский → Якутский)

аат. Ынах сүөһү куртаҕын саамай улахан салаата. ☉ Большой отдел желудка крупного рогатого скота, рубец
Улахан кыыстара ийэтигэр ис ырытыһа сылдьан, харын итирин биир чохоону толору муста. А. Софронов
Хомолто үгэнигэр бэрт чэпчэкитик көстүбүт ынаҕы сүүскэ биэрдилэр, сүлэ оҕустулар, ханнын оруу тардан, атахтарын аннынан хаһыйдылар. Амма Аччыгыйа

тамнааттаа

тамнааттаа (Якутский → Якутский)

  1. тамнаа диэнтэн төхт. көрүҥ. Микиитэ суол мутуктарын оруу тардан ыла-ыла, туора тамнааттаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
    Оннооҕор кыһын бөрөлөр хаайбыттарыгар …… уоттаах хардаҕастарынан тамнааттыы хоммут. Далан
    «Ити айылаах төрөл киһи ыла-ыла тамнааттаабыта аанньа буолсу дуо! Эмиэ били үнүрүүн булгу тарпыт илиигин сиэбит быһыылаах», — диэн эмээхсин мөҕүттүбүтэ. Т. Нутчина
  2. Илиилэргин-атахтаргын ыраах-ыраах быраҕаттаан сүүр, ойуолаа. ☉ Бегать, прыгать, широко раскидывая руки и ноги
    Чаппа уола, ыстаҥалаан тамнааттаан иһэн, сыарҕаҕа хатана түһэр. Амма Аччыгыйа
    Тойон Дьаҕарыма тайах кыыллыы тамнааттаан, таҥнары сүүрэн бырдааттаан киирдэ. КНЗ СПДьНь
орос=

орос= (Якутский → Русский)

взаимн. от ороо =.

арыылаа

арыылаа (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Ханнык эрэ сири тула өттүн уунан төгүрүт. ☉ Окружить со всех сторон водой какой-л. участок земли. Бөлүүн эмискэ кэлбит уу кэбиһиилээх оту арыылаабыт
□ Оттон санаан көрүҥ эрэ — Аммабыт саас кими арыылаабытын, кими хатыһан туран «хатаҕалаабытын». С. Федотов
2. Тугу эмэ ситэри бүтэрбэккэ арыы курдук ордор (хол., от охсуутугар, бааһына хорутуутугар). ☉ Оставлять нетронутым, островком (напр., при косьбе, пахоте)
Ходуһаҕа хаалларбыт хотуурбун ылан, икки гааттан ордук кэриҥэ сири арыылаан кэбистим. Ф. Софронов
Саабыска түргэн, Уйбаан баран иһэрин арыылаан кэбистэ. Хотуура сыыбырҕаан, Кыыс Хотуҥҥа субу утары кэлэн истэ. А. Сыромятникова
[Саха оҕонньотторо] Ол кыракый солооһуннарыгар, Оруу-түөрэ сатаан баран аккаастаан, Улахан хара төҥүргэстэри Тумнан, арыылаан ааһаллара. С. Васильев
II
туохт.
1. Арыыны сыбаа (хол., килиэпкэ). ☉ Намазывать масло (напр., на хлеб). Уол килиэби халыҥнык арыылаата
□ Үрдүгэр кыракыра арыылаан, Өлүү-өлүү уурталыыр. С. Васильев
Кини [Мэкчэ] үҥүү угуттан тарбаҕым халтарыйыа диэн, арыылаамаары, кэргэнэ Мукуча быһан биэрбит этин ытыһын көхсүгэр уурдаран ылан сиирэ. Далан
2. Сүөгэйи иирдэн арыыта астаа. ☉ Взбивать масло (из сметаны)
Ийэтэ эрэйдээх Эдэр ынаҕын этэттээн, Аҕам ынаҕын арыылаан Куоратчыт киһиэхэ кутунан Саҥа ырбаахылаан сарахачытта, Даба баккылаан тарахачытта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бургунаһын сүөгэйин мунньан, Хобороос аан маҥнай арыы арыылаата. И. Гоголев
3. эргэр. Кымыска, аһыйбыт үүккэ арыыта кут, ук. ☉ Положить или наливать масло в кумыс, кислое молоко
Аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар, Аҕыс сиэллээх кэриэн ымыйаны Араҕас арыынан Адаарыччы-будаарыччы арыылааҥҥыт, Айахта тутуҥ! Ньургун Боотур
[Аҕам дьахтар киһикэм] Үгүйүк чороон иһитин Ньолҕооруччу умунуохтаан, Тооромостуур арыылаан Тоһуйа тутан кэбиспит. С. Зверев
Анды сымыытын курдук Аллыр-баллыр арыылаан, Кырылыы көөнньүбүт Кыдьымахтаах кымыһы [куттулар]. П. Ойуунускай

сүдү

сүдү (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Атыттартан уһулуччу уратылаах, ытыктанар, улуу. ☉ Выдающийся, почтенный, великий
Сүдү айыылар [Кырасыабай кыыска] Сүр-кут угалларыгар Сүрдээх сүпсүктээх Дьүүлү түһэрбиттэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сүллүкү ол киэһэ, сүдү ойуун буоларын умнан, тыллаах-өстөөх, сайаҕас кыыс дьахтары кытта хойукка диэри быһа эйэргэһэн, найааннаһан тахсыбыта. Болот Боотур
Илиҥҥи дойду улуу муударай оҕонньотторо, атын да омуктар сүдү бөлөһүөктэрэ сибэккини олус таптыыллара. И. Гоголев
△ Уһулуччу суолталаах, дьоһуннаах. ☉ Значительный, важный
Мин дойдум киэҥ кэскилин Көрөр сүдү мунньахха, Ыйар улуу былааҥҥа Сахам сирин Барҕа баайын Хайҕаан, сөҕөн кэпсээтилэр. П. Тобуруокап
«Дьыала хайдаҕа биллэр», — Серёжа сүдү кистэлэҥи өйдөөбүт киһилии көрөн кэбиһэр. Н. Лугинов
Билигин аны субу да сис үөһүттэн оруу тардан таһааран, кинини [Иҥнэри Дьарааһыны] сүдү дьүүлүнэн дьүүллүүр кутталлара суоһаабыт. Д. Таас
2. Тас көрүҥүнэн, кээмэйинэн, кыаҕынан олус улахан, сүүнэ. ☉ Очень большой по размерам, силе, громадный
Сабачча сааспар тиийиэхпэр диэри Саманнык сүдүрүүннээх Сүдү бухатыырга түбэһэ иликпин. Ньургун Боотур
Хас да айахтаах сүдү ампаар олбуор аҥаар эркинин бүтүннүү ньолбоһуйбут. Амма Аччыгыйа
Аллара сытар сүдү күүс эмиэ түллэс гынан кэбистэ да, халыҥ муустар, хастыы да сиринэн хайыта баран, тула холоруктаатылар. П. Филиппов
△ Олус күүстээх, дириҥ (иэйии туһунан этэргэ). ☉ Очень сильный, глубокий (о чувствах)
Эрбэһин бугул саҕа балаҕан иһигэр бу киэһэ сүдү үөрүү буолбутун кэбиһиилээх от саҕа балаҕантан кистээтилэр. Амма Аччыгыйа
Дууһабынан биллим дуолан аһыыны, Сүдү кутурҕаны сүрэхпинэн биллим. И. Гоголев
Сүрэҕи тымныынан хаарыйар Сүдү кутурҕан да ааһар. Айталын
3. Олус дьоһун, түспэ; ыар. ☉ Величавый, степенный; тяжёлый
Кинилэр диэтэх дьон Кэллэллэр эрэ: Ыар тыыннарын, Сүдү сүрдэрин, Албас санааларын …… Уйарбыт аата суох. Өксөкүлээх Өлөксөй
Утары көрдөрбөт сүдү киэптээх улуу дьаалылар улахамсыйбыттыы, сэниирдии үөһэттэн аллара көрөн сөҥүдүһэн олороллор. Далан
Үйэ-саас тухары нөрүйэ нуктаан турбут бу ытык хайалар, сүдү сис тыалар сотору айманан туруохтара. В. Яковлев

көтүөлээ

көтүөлээ (Якутский → Якутский)

  1. көт I диэнтэн төхт. көрүҥ. Курупааскы үөрүнүү, үрүҥ хаар көтүөлүүр. Эллэй
    Көрөбүн: татыйык сардаҥа сырдыгар лабааттан лабааҕа көтүөлүүр. Дьуон Дьаҥылы
    Кинилэр [оҕолор] үрдүлэринэн хап-хара, быыкайкаан, эргэ мээчик көтүөлүүр. ТВ ОСКОСС
  2. Өрүтэ ыстаҥалаан бар. ☉ Передвигаться прыжками, прыгать
    Баҕа көтүөлүүр. — [Тимир Чохчордоон] үстүү саһаан сири өрүтэ көтүөлээн, Тоҥ сири тобугун оруутугар дылы Тоҕута түһүтэлээн, Түҥкүл-таҥкыл буолбахтаата. П. Ядрихинскай
    Микиитэ …… маһы сулбу тардан ылан миинэн баран, ыалын диэки өрүтэ көтүөлүү турда. Амма Аччыгыйа
    Өлбүт таба сытар сиригэр кэлэн көрбүттэрэ бөрө иннин диэки көтүөлээн субуруйбут этэ. Н. Заболоцкай
    △ Туох эрэ үрдүнэн ойуолаа. ☉ Перепрыгивать, перескакивать через что-л. Миитэрэй мустубут дьоҥҥо, «омуктарга», бэрдин биллэрэн, үс үүт күрүөнү иннинэн-кэннинэн көтүөлүү оонньообут. Саха сэһ
    1977
    Быаны үрдүнэн көтүөлүү турбут кыыс бүдүрүйэн охто сыста. Амма Аччыгыйа
    Артур биирдии үктэли көтүөлээн бэһис этээскэ этиэх түгэнэ элээрдэн таҕыста. «ХС»
  3. көсп. Уохтаахтык, күүстээхтик мөҕүс, өрүтэ бүллүгүрээ (уу туһунан). ☉ Бурно вскипать, пениться, течь (о воде)
    [Көй долгуннаах халаан уута] Күүрэн, мөҕөн дьэргэстэнэн, Күөйэ-хаайа көтүөлээтэ. К. Туйаарыскай
    Ол икки ардыгар бастаан чаанньыга куотта, онтон күөһэ көтүөлээтэ, киһи аны онтукаларын өрүсүһэ барда. Н. Заболоцкай
иһигэр

иһигэр (Якутский → Якутский)

аат дьөһ.
1. Абстрактнай миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ханнык эмэ предмет ис эйгэтигэр буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при указании на предмет, внутри которого совершается действие (внутри)
Кистии-саба илиитин иһигэр харчы туттаран кэбиспит дьону, дьон ортотуттан оруу тардан ылан, дьиэ иһигэр анньан кэбиһэр. Эрилик Эристиин
Ханна эрэ ыраах им-балай хараҥа иһигэр таастар сууллар …… тыастара иһиллэр. Г. Колесов
Онон, оҕолор үтүө ыраас дьүһүннэрин сыыс-буор иһигэр сыһыаран, күөх от курдук, киһихара билбэтинэн, эгил-тэгил улаатан испиттэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Үстүөрт саһаан иһигэр баар хатыҥнар хаардаах бугуллуу лаглаһан көстөллөр. И. Никифоров
△ Ханнык эмэ тэрилтэ, кэлэктиип ис эйгэтигэр хайааһын буоларын бэлиэтииргэ туттуллан, ордук абстрактнай миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Употребляется при указании на какую-л. организацию, коллектив людей, внутри, в среде которых совершается действие, имеет достаточно абстрактное пространственное значение (внутри)
Кини эмиэ бу тыйаатыр иһигэр рядовой артыыстан ССРС норуодунай артыыһыгар тиийэ үүннэ. Суорун Омоллоон
Ити аата ньиэмэстэр сэрии субуоккатыттан ураты аармыйа иһигэр эмиэ албыннаһар буолбуттар. Т. Сметанин
Биһиги холкуос иһигэр биир түөкүн, албын киһи баар. С. Ефремов
2. Дьон бөлөҕүн, түмсүүтүн ортотугар хайааһын буоларын көрдөрөр. ☉ Употребляется при указании на группу, коллектив людей, среди которых совершается действие (среди)
Бартыһааннар истэригэр регулярнай этэрээттэн сибээскэ кэлэн баран хаалбыт нуучча кыһыл армеецтара бааллара. Эрилик Эристиин
Манна бэйэлэрин истэригэр ытыктанар дьонноохтор, сорохтор атынынан, ол-бу дьээбэлэринэн, бэл, куһаҕаннарынан да аатырбыттар. Н. Габышев
3. Ханнык эрэ предмет ким-туох эмэ ахсааныгар киириитин, баар буолуутун ыйарга туттуллар. ☉ Указывает на включение предмета в состав, число когочего-л., его нахождение в числе кого-л. (в числе)
Бүгүн көрсүбүт элбэх дьонун иһигэр биир эрэ бөрөкүтэ суох киһи баар. Амма Аччыгыйа
Ол уон үс кыыс иһигэр киһи күн анныгар көрбөтөх үчүгэй кыыһа баара үһү. Эрилик Эристиин
Ийээ, бу биһиги кэргэммит ахсаанын иһигэр киирэр киһи кэлэн турар. Эрилик Эристиин
△ Чуолкайдыыр ситим тыл суолталанар. ☉ Может выступать в значении союзного слова со значением уточнения (в том числе)
Эрдэттэн ханна баралларын быһаарыммакка сылдьыбыттары күһэйэн оройуон аайы учууталлыы барарга анаабыттар. Олор истэригэр Миша эмиэ түбэспитэ. Н. Лугинов
Ити курдук, Маша энньэ сүөһүлэрин иэйэн-туотан, үүрэн барбыттара. Ол иһигэр соҕотох биэлээхтэрэ соҕотоҕун үүрүллүбүтэ. М. Доҕордуурап
4. Кэми бэлиэтиир ааттары кытта хайааһын оҥоһуллар кэмин, болдьоҕун ыйарга туттуллар. ☉ Употребляясь с именами, выражающими временное значение, указывает на время, сроки совершения действия
Оок-сиэ, аҕыйах да күн иһигэр сир ньуура, олох быһыыта кубулуйан, уларыйа охсон, олус да киэркэйэн, тупсан тахсар эбит. П. Ойуунускай
Бу икки этэрээт соруктара: иннилэринээҕи окуопаны сигнал бэриллиэҕиттэн, сүүрбэ мүнүүтэ иһигэр хайаан да алдьатан, уһаатаҕына сүүрбэ биэс мүнүүтэ иһигэр түрмэ кварталын олоччу ылыы этэ. Эрилик Эристиин
Мин санаабар, бу икки-үс хонук иһигэр оту кыаҕын ылан кээһиэххэ наада. С. Ефремов

оруо

оруо (Якутский → Якутский)

оруо маһы ортотунан көр мас
Хобороонньо дьиэҕэ соҕотох муҥур хотун курдук сананан, наһаа оруо маһы ортотунан хотумсуйар. Болот Боотур
Онуфриев ол да иһин улаханнык этинэр. Оруо маһы ортотунан тыллаһар буоллаҕа. Р. Баҕатаайыскай