осока.

бот. водяная осока; сытыган манчаары аир.

I горная осока.
II диал. нутряной жир, нутряное сало # ачатын ылларбыт он выбился из сил ; он побеждён.

камыш; озёрная осока; ситник; кулуһун курдук көнө фольк. он строен как камыш; кулуһун сөрүө подстилка из камыша.

I I) нож (вид старинного холодного боевого оружия); 2) сабля.
II бот. 1) осока; 2) ость; бурдук куолаһын кылыһа ость хлебного колоса.

даҕ. Лааҕынан сотуллубут курдук килбэчигэс, килбэҥнэс. ☉ Блестящий, сверкающий, будто покрытый лаком
Куйаарбыт халлааҥҥа күөх лаахтаах ньууругар, Көһөҥө муус курдук былыттар усталлар. Эллэй
◊ Лаахтаах үкэр бот. — осока блестящая

аат.
1. Үрдүнэн чараас кырыс саба үүммүт дириҥ уулаах дьэбэрэ. ☉ Глубокое топкое болото с тонким слоем дерна на поверхности, трясина
Аҕалара уста көһөр куталаах кэҥэс күөл кытыытыгар саха хотуурунан от охсор. Күннүк Уурастыырап
Дьадаҥы буоллаҕына биир ынахтааҕа бииринэн, сайылыга суох буолан, кута кылыһын тиниктэһэ сылдьан, кутаҕа түһэн өлөрө. Күндэ
2. көсп. Туох эмэ түөрэккэйэ, эрэлэ суоҕа (хол., киһи олоххо тирэҕэ). ☉ Что-л. зыбкое, ненадежное (напр., о неустойчивости жизненной позиции человека)
Эн тирэҕиҥ диэн кута, ол кута эйигин бүтүннүү оборон турар буолбат дуо? С. Ефремов
◊ Кута үкэрэ бот. — куталаах сиргэ үүнэр үкэр (от). ☉ Осока топяная
Саха сирин үкэрин сорох көрүҥнэрэ (кута үкэрэ, икки тычыыҥкалаах үкэр, уу үкэрэ о. д. а.) эмиэ ордук элбэх азотистай бэссэстибэлээхтэрэ билиннэ. ЕАД СССАБ. Кута хараҕа — кута кырыһынан ситэ саба үүммэтэх, аһаҕас миэстэтэ. ☉ «Окно» в трясине
[Антон] сөһүргэстээн, быарынан сыылан истэ. Кута хараҕар түһэн иһэн өрүһүннэ. Т. Сметанин
эвенк., эвен., нег. кута

I
аат. Уу кытыытыгар, сииктээх сиргэ үүнэр уһун синньигэс үс кырыылаах хоччорхой салаалаах, төбөтүгэр хас да араҕастыҥы бороҥ өҥнөөх куоластаах кылыс от. ☉ Осока
Үкэр от бүөлүү үүммүт ханнык эрэ чычаас сүлбэҕэ тиийэн кэллилэр. Амма Аччыгыйа
Күөл көһөн, аттаах киһини иҥэһэ тэбэринэн үкэр от өрө үтэн үүммүт. Күннүк Уурастыырап
Наммара сүнньэ хара бастаах үкэр отунан ыга анньыбыт, кырдаллара күрдьүгэс күрүөтүнэн будьуруспуттар. Р. Кулаковскай
II
үкэр куйаас — наһаа сыралҕана суох, сылаас, чуумпу сайыҥҥы халлаан. ☉ Не очень жаркая, тихая летняя погода
Үрүлүйэр үрүҥ күн Үкэр куйаас тыына угуттаан Сымыыт сыыйа иччитийэн Итии тыыннаммыта, Ириэнэх эттэммитэ. Суорун Омоллоон
Үкэр куйаас Барыбытыгар сыдьаайбатаҕа дуо? Торҕо күөх Барыбытыгар чэлгийбэтэҕэ дуо? С. Васильев
Сатыы үкэр куйааһым Сыралҕанын сойутан, Сөрүүн, ыраас салгыным Сүрэхийбин уоскутта. И. Чаҕылҕан

I
туохт. Ойуолаабакка, атахтаргынан олбу-солбу хардыылаан, түргэнник бар, айаннаа (ордук сылгыны этиллэр). ☉ Бежать рысью, рысить
Кинилэр [биэлээх кулун] иккиэн үөрдэрин диэки сиэлэ турдулар. Суорун Омоллоон
Кырдьаҕас ыт барар суолларынан сиэлэн нэмирийдэ. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атын муоһатын хамсатарын кытта, ат сиэлэн атаралаабытынан барда. Н. Якутскай
♦ Сииккэ сиэллэ, хаарга хаамта көр сиик I
[Дарыбыан:] Былыр мин эмиэ оройбунан көрө сылдьарым саҕана, арыгынан утахтанан, хаартынан харахтанан сииккэ сиэлбит, хаарга хаампыт бэйэм. Н. Туобулаахап
Ол сылдьан сииккэ сиэлбиттэрэ, хаарга хаампыттара үгүс ини. «Кыым»
ср. др.-тюрк. йел ‘скакать, мчаться; странствовать’, кирг. жел ‘бежать трусцой, лёгкой рысью’, тув. чэл ‘поезжай рысью’
II
аат. Сылгы уонна сорох кыыл саалыттан (моонньун үөһээ кырыытыттан) аллара намылыччы үүнэн түһэр кыл түүтэ. ☉ Грива
Оҕустан охторгор муоһуттан тутус, аттан суулларгар сиэлиттэн харбаа (өс хоһ.). Ананий соноҕоһу сыҥааҕыттан тутан туран, сиэлин тараата. М. Доҕордуурап
Эбэтэ үрүҥ уонна хара өҥнөөх сылгы сиэлиттэн уһун ситии хатара. Г. Угаров
◊ Дулҕа сиэлэ — дулҕа төбөтүгэр үүнэр үкэр от. ☉ Осока дернистая
Чөркөйүм төбөтүн оройунан дулҕа сиэлигэр батары түһэн, хамсаабакка сытара. Далан
Ынахтар хаар анныттан тахсыбыт кур дулҕа сиэлин үргээн турдурҕаталлар. Н. Заболоцкай
Сайын дулҕа сиэлин тиниктээн, Алдан кытылыгар оттообуппут. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. йал ‘грива, загривок’, каракалп. жал ‘грива’, тув. чал ‘грива’

I
1. аат., эргэр. Быһа охсорго, дьөлө кэйэргэ аналлаах быһах курдук эрээри уһун тимирдээх, уктаах былыргы саха сэриитин сэбиргэлэ. ☉ Старинное якутское холодное оружие с односторонней заточкой, похожее на нож, но большее по размеру, разновидность палаша
Онно Бэрт Хараны кэнниттэн ситэн кэлэн ат күөнүнэн түҥнэри астаран, баһын кылыһынан быһа охсон өлөрүөхтээх эбитэ үһү. Саха фольк. Аҕатын тэллэҕин анныттан сытыы кылыһы сулбу тардан ылан, икки бухатыыры бастарын быһыта кэрдэттиир. Саха ост. II
Былыргы саха саабыла курдук кылыс диэн бэрт сытыы быһахтаах буолара үһү. НСА ПШЯП
2. даҕ. суолт.
1. Эт-сиин өттүнэн сайдыылаах, тэтиэнэх, сытыы. ☉ Физически развитый, сильный, ловкий
Кылыыһыт бэрдэ Кылыс дыгый оҕо миэхэ баар. П. Ойуунускай
Вася уон алталаах дьороччу улаатан эрэр бэрт сытыы, кылыс уол буолла. Д. Токоосоп
Эрэ, наһаа кылыс киһи, бултуу сылдьан, бааһырбыт лөкөй тайах муоһуттан өлбүтэ. Н. Түгүнүүрэп
△ Кимтэн-туохтан да чаҕыйбат чобуо, сытыы-хотуу. ☉ Весьма бойкий, шустрый, не робеющий ни перед кем-чем-л.
Бүгэн сыппыт бүтэй Бүлүү Кындыа, кылыс кыргыттарын кыталыкка тэҥнээн өрүү Соҕуруубун умнабын. В. Сивцев
Кылыс кыыс кылыкын Күлүүтэ, саҥата… Омун уол ордоотун Дуорааннаах сатата. В. Миронов
2. көсп. Сытыытык, бэргэнник этиллибит (тыл туһунан). ☉ Острый, остроумный (о слове)
[Даарыйа эмээхсин] сытыы кылыс өс хоһооннорунан, тыл дэгэттэринэн икки атахтаах араас дьиэктэрин курбуулаталыыр. Амма Аччыгыйа
[Күн Дьирибинэ] мэнээк өрө күүркэйбэккэ эрэ тугу эмэ сөбүлүү истибэтэҕинэ биир эмэ кылыс тылынан саба охсон кэбиһэрэ. «ХС»
Болгар омуктар, көрдөххө син дьон курдук дьон эрээри, сытыы кылыс тыллара, элэктэрэ-хаадьылара аан дойдуга туохха да холооно суох диэн буолар. «ХС»
3. көсп. Сытыы, олус күүстээх (үксүн тыал туһунан). ☉ Резкий, пронзительный (обычно о ветре)
Сааскылыы хатан дьыбардаах түүн буолла, кылыс тыал сирэйбин быһыта кырбыыра. В. Чиряев
Кылыс тыал уот буруотун эрийэн сирэйбин саба үрэр. Нэртэ. Тымныы кылыс тыал [саллааттар] саҕаларыгар, ырбаахыларыгар хаары симэр. С. Алексеев (тылб.)
ср. др.-тюрк. кылыч ‘однолезвийный меч, палаш’, тюрк. ‘сабля’
II
аат., бот.
1. Бурдук куолаһыгар сиэмэ аайыттан киистэ кылын курдук тахсар хатыы; бурдук кыла. ☉ Ость
Куоластаммыт дьэһимиэни кылыстары сиэтэҕинэ сүөһү айаҕа бааһырар. САБСБ
Баһыкка хаҥас ытыһын хаптаҕайынан куоластар өрө дьөрбөлөспүт кылыстарын имэрийэн эрэрдии таарыйан, үүммүт бурдугу ойоҕолоон истэ. «ХС»
◊ Кылыс ас — үүнэн сит, кылыстан (үксүн туораахтаах культуралар тустарынан). ☉ Поспевать, созревать, прорастать (об ости злаковых растений)
Дьара хочотугар киһи чугас эргининэн көрбөтөх үчүгэй бурдуга тахсан, саҥа кылыс анньан эрэрэ. Н. Якутскай
Хартыына түгэх өттүгэр …… кылыс аспыт сэлиэһинэй бурдук бааһынатын сорҕото уонна хотон таһыгар бөдөҥ эбириэн ынахтар көстөллөр. А. Фадеев (тылб.). Кылыс от бот. — биир умнастан уһуктаах төбөлөөх сытыы кырыылардаах уһун хаптаҕай сулумах сэбирдэхтэрдээх, бадарааҥҥа, сииктээх сиргэ үүнэр, сүөһү аһылыга буолар от. ☉ Осока
[Сылгылар] аһылыктара манна [туундараҕа] саамай үүнүүлээх бэрдьигэс диэн уу ото уонна салаата суох, хаптаҕай, икки өттө биилээх кылыс от. Н. Заболоцкай
Ити эн кыыллыыр Омоон ийэтин ууһун дьадаҥылара соппоҥ, кылыс оттоох Харыйа үрэҕэр үүрүллүбүттэрэ. Күндэ
Кумах сиргэ үөскээбит күөллэр оннуларыгар куурбут алаастарга үксүн сөкү, кылыс оттор үүнэллэр, сирэ дулҕаланар. ПАЕ ОС. Кылыс түү — үүтүнэн иитээччилэр уһун дороххой уонна бөҕө түүлэрэ. ☉ Длинный и жесткий волос в шерсти млекопитающих
Дороххой уонна бөҕө кылыс түү кырпа түүнү уонна тириини харыстыыр. ББЕ З. Кылыс хараҥаччы зоол. — Саха сиригэр дэҥҥэ көстөр барабыайдыҥылар этэрээттэригэр киирсэр хараҥаччы биир көрүҥэ (атыннык «дэриэбинэ хараҥаччыта» диэн ааттыыллар). ☉ Касатка (редко встречающийся в Якутии вид ласточки из семейства воробьиных). Кылыс хараҥаччы куолаҕар уонна түөһүгэр туора харатыҥы дьураалаах буолар