сияние, отблеск; сарсыардааҥы сарыал утренний отблеск восходящего солнца; прожектор уотун сарыала отблески огней прожекторов.

отблеск восходящего или заходящего солнца; лучи восходящего или заходящего солнца.

иметь, приобретать сияющий отблеск восходящего или заходящего солнца (о небе).

алый; ярко-красный; аалай сарыал алая заря; алый отблеск зари; аалай солко алый шелк.

1) блеск, отблеск; лоск; уу килэҥэ водная гладь; 2) гололедица, гололёд; сааскы килэҥ весенняя гололедица.

I блеск, отблеск, сияние, сверкание; көмүс күлүмэ блеск золота; күн күлүмэ сияние солнца.
II улыбка, усмешка; күлүм гын = (или аллай =) улыбнуться.
III : күлүм гын = момент, внезапно вспыхнуть, вдруг воспламениться.

аат. Үөн-көйүүр (хол., бырдах) биир сиргэ мустан салгыҥҥа эймэниитэ. ☉ Стая летающих насекомых, рой
Хараамнарын кэмигэр (түөрт-биэс сылга биирдэ) ыам хомурдуостара, сэбирдэҕи сиэн, мастары буортулуохтарын сөп. ББЕ З
Кыһыҥҥы бытарҕан тымныы. Сайынын ооҕуй оҕус бадараанныыр маардарыгар көйүҥэс хараамын ортотунан эт илиилэринэн эллэһэн туппуттара эбээт оччотооҕу дьон бу тыын суолу [АЯМ-ы]. Хорсуттар с. Сайынын хараам кумаара, ыаҕастаах уунан кутар ардах. Дьэ итини дэлэ киһи тулуйуо дуо? А. Кривошапкин (тылб.)
◊ Хараам чаҕылҕана — күһүөрү көстөр этиҥэ суох чаҕылҕан. ☉ Отдалённая вспышка, отблеск молний дальней грозы, зарница. Күһүөрү сайын түһэр хараам чаҕылҕанын кырдьаҕастар күлүмүүт эбэтэр бурдук буһарар чаҕылҕан диэн ааттыыллара

аат.
1. Туох эмэ (хол., күн, лаампа о. д. а.) сырдык сыдьаайа, күлүмэ. ☉ Яркое сияние, отблеск чего-л. (напр., солнца, лампы)
[Түннүк кырыатыгар] күн чаҕыла мөһүүрэ эгэлгэ өҥнөрүнэн …… үөрэ-көтө дьэрэлийэр. А. Фёдоров
Кинилэр күлбүт-үөрбүт харахтарыгар элэктэриичэстибэ уотун чаҕыллара оонньууллар. М. Доҕордуурап
2. көсп., поэт. Күүстээх, чаҕылхай иэйии (хол., киһи таптаабыт туругар үөскүүр). ☉ Яркая, сильная радостная эмоция (возникающая в состоянии влюблённости), свет, вспышка, искра (любви)
Мин дьоллоох түүл түһээн хоммутум, Сүрэҕим бастакы ырыатын, Бастакы тапталым чаҕылын. С. Данилов
Таптал маҥнайгы чаҕылын Туҥуй сүрэхпинэн күүппүтүм. А. Пушкин (тылб.)

дьүһ. туохт.
1. Түргэн-түргэнник тэлибирии-илибирии хамсаа. ☉ Трепетать, мелко дрожать, биться
Күөрэгэй чыычаах көтөн дьирибинээтэ.  Турууруктуу-турууруктуу эргийбэхтиир Туруйакам лоҥкуната эҕэрдэлиир, Күннэриккэ-күдэриккэ тимирбэхтиир, Көмүһүгүм-күөрэгэйим дьирибиниир. П. Тобуруокап
2. Салгын хамсааһыныттан, күн уота оонньууруттан дьиримнээ, дьэргэлдьий (долгун, дьэргэлгэн, күн уотун, дьүкээбил туһунан). ☉ Сверкать, переливаться, рябить, ронять отблеск, играть бликами (о волнах, мираже, полярном сиянии и т. п.)
Күн уота бүлүүһэлээх чэйтэн тэйэн истиэнэҕэ дьирибинээтэ.  Чычаас көлүкэ уута сиккиэртэн да дьирибиниэ, Мэник тыалтан эрэһэлэниэ, Уоскуйуо онтон тута. Р. Баҕатаайыскай
[Тоҕой сэлэ] хотойо тэнийэр хочотугар дьэргэлгэн түһэн дьирибиниир, кураан күҥҥэ туҥат кыыспахтаан ылар. Л. Попов
Улдьурхай чочуонай чорооммор Саарбабыт кылаана сандаарар, Дьүкээбил төлөнө дьирибиниир, Бүлүү ГЭС уота мичиҥниир. М. Ефимов
3. көсп. Күлэ-үөрэ, мичилийэ түргэнтүргэнник ис киирбэхтик саҥар-иҥэр. ☉ Говорить быстро, тараторить в радостном возбуждении от избытка чувств
Күлэн-оонньоон күлүмүрдээн, этэн-тыынан дьирибинээн Туран-олорон туллуктанан бардаҕына, Туналы маҕан күммэр Тутуһуннара толкуйдуубун Туртайаана доҕордуурбун. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт.
1. Кыһыллыҥы соҕус өҥнөн, кыһыллыҥы толбоннон. ☉ Иметь рыжеватый оттенок
Бу чүөмпэлэргэ кытарымтыйа тунаарар лабаалардаах хахыйах мастар күлүктэрэ көстөн турара. Күндэ
Халҕан арыллыбытыгар арыы-сыа иҥмит үскэл көрүҥнээх, кытарымтыйар сулардыы бытыктаах, саас ортолоох киһи баккылаах ырбаахынан иннибитигэр туртас гына түстэ. Софр. Данилов
Муос тас дьүһүнэ кытарымтыйан көстөр бороҥнуҥу өҥнөөх. ПСН УТС
2. Сүтэ-сүтэ кыһыл өҥнөнөн көһүн, көстө түһэн аас. ☉ Красновато отсвечивать, давать (время от времени) красноватый отблеск (напр., о свете фар), проглядывать, просматриваться как что-л. красноватое
Халыҥ сис хара мастарын умнастара фара уотугар кытарымтыйа сырдаан аастылар. П. Аввакумов
Халыҥ бириһиэн ыстаана, быһа сотуллубут курдук, ойо тардыллан салыбырыы сылдьар, ол быыһынан хаан оҕуолаабыт, уол бааһырбыт этэ кытарымтыйан көстөр. Тумарча
Арай тыа быыһыгар сыыгынаан умайар отуу уота кытарымтыйан көстөр. «ББ»