хаадьас гын = а) момент.-однокр. от хаадьай = вдруг, неожиданно перекоситься; б) подать корпус в сторону, отклониться, пропуская кого-что-л. или уклоняясь от чего-л.; вильнуть.

сов. 1. (отклониться) аһаран биэр, халбарыйан биэр, куот; увернуться от удара охсууну аһаран биэр, охсууттан куот; 2. перен. разг. (избегнуть) куотун, аһарын, халбарытын; увернуться от прямого ответа быһаччы эппиэти биэрэртэн куотун.

с. 1. (по гл. отклонить) хадьа-тыы; аккаастааһын, ылыммакка хаалларыы; отклонение предложения этиини ылыммакка хаалларыы; 2. (по гл. отклониться) хадьайыы; отклонение стрелки компаса компас стрелкатын хадьайыыта; 3. (несовпадение, нарушение) туорааһын; отклонение от нормы нуорматтан туорааһын.

көр хадьый I
Хаппар кэлбит сирин диэки хаадьыйан, тыаһа суох хааман, ыстаанын буута халбыҥнаата. П. Тобуруокап
«Туллуктайым оҕото, Хагдаҥ эһэ тириилээх Хаҥас суолга хаадьыйыма, Уоттаах саһыл оҥкуллаах Уҥа суолу батыс!» — диир. И. Чаҕылҕан
Өтөх аннынааҕы сыһыыны туораан баран, аҕыйах кыра куска хаадьыйан да көрбөккө, тиргэбин кэрийбитим. Д. Васильев
ср. др.-тюрк. хадыт ‘поворачивать, менять направление движения’, тув. хажыыр ‘отклониться’, монг. гажих ‘кривиться; искажаться’

сов. 1. бар, тэй, тэйэ түс; отойти от двери в сторону аантан туора тэй; поезд ото- шёл в час дня поезд күнүс биир чааска барда; 2. от кого-чего, перен. (отклониться) туораа, тэй, араҕыс; отойти от прежних взглядов урукку көрүүлэргиттэн туораа; 3. от чего (отстать) арах, хоҥун; обои отошли от штукатурки обуой штукатуркаттан хоҥнубут; 4. (исчезнуть) сүт; пятно отошло бээтинэтэ сүппүт; 5. (прийти в себя) уоскуй; 6. (о замёрзших частях тела) ир, көн, үчүгэй буол (хол. тоьгон, үлүйэн баран); ноги отошли атахтарым ирдилэр.

туохт., кэпс. Тугу эрэ гынаргыттан эбэтэр гыныахтааххыттан тэйэн, умнан атыҥҥа аралдьый, атыҥҥа баран хаал. ☉ Безответственно, беспечно отвлечься, отклониться от того, чем занят; отвлечь внимание на что-л. другое
Сиэннэрбин Бүөбэйдиэхпин баҕарабын, Оттон эн дьэ дьиктигин, Билигин да дьалбаараҥҥын Кэргэнэ суох сылдьаҕын. И. Гоголев
Сайыҥҥы чыычаах, көтөр-сүүрэр тоҕо эрэ дьиктитик дьалбаардылар, кыстык сирдэрин туһунан саныы илик курдуктар. Айталын
Соччоттон бибилэтиэкэ ааҕар саалатыттан тахсыбат, дьалбаарбат туруу научнай үлэһит. «Кыым»

сов. 1. түс; сойти с лестницы кирилиэстэн түс; сойти с лошади аттан түс; 2. перен. (наступить) түс, сабардаа, буол; ночь сошла на землю сиргэ түүн түстэ, хараҥа түстэ; 3. (о пассажире) түс; 4. (отклониться от принятого направления) таҕыс, туораа, халбарый; сойти с тротуара на мостовую тротуартан мостовойга туораа; поезд сошёл с рельсов поезд рельсэттэн таҕыста; 5. (исчезнуть с поверхности, пропасть) сүт, суох буол; снег сошёл с полей хонууга хаар суох буолла; краска сошла кырааската сүттэ; улыбка сошла с его лица сирэйигэр мичээрдээбитэ суох буолла; 6. за кого-что сөп буол; он сойдёт за старика кини оҕонньорго сөп буолуо (оҕонньор оруолин толорорго); # сойдёт и так маннык да сөп буолуо; всё сошло хорошо барыта үчүгэйинэн бүттэ; сойти в могилу иингҥэ киир, өл; сойти на нет суох буол; сойти со сцены үлэттэн-хамнастан туораа.

сов. 1. что (сшибить) туура оҕус, төлө оҕус, тэбээн түһэр; сбить замок с двери аан күлүүһүн туура оҕус; сбить яблоко с дерева мастан яблоконы туура охсон түһэр; 2. кого-что (повалить) түҥнэр, түҥнэри оҕус; сбить человека с ног киһини түҥнэри оҕус; 3. кого-что (птицу, самолёт) ытан түһэр; 4. кого-что, воен. (оттеснить) киэр оҕус, киэр үүр, ыган таһаар; сбить противника с позиции естөөҕү позициятыттан ыган таһаар; 5. что (стоптать) ньылчырыт, элэт; сбить подковы боккуобу ньылчырыт; сбить каблуки хобулуктаргын элэт; 6. что (сдвинуть) төлө оҕус, хамсат, ас; сбить перевязку бэрэбээскэҕин хамсат; сбить шапку на затылок бэргэһэҕин кэтэххэр ас; 7. что, перен. (нарушить) алдьат, ыс; сбить планы былааны алдьат; 8. кого (заставить отклониться в сторону) булкуй, бутуй, муннар; сбить с пути суолтан муннар; 9. кого (привести в растерянность) бутуй, муннар; сбить отвечающего эппиэттээч-чини бутуй; 10. что (уменьшить, снизить) намтат, түһэр, уҕарыт; сбить температуру температураны түһэр; сбить цену сыананы түһэр; 11. что (сколотить) ыпсар, холбоо; сбить доску хаптаһыны ыпсар; 12. что (взбить, вспенить) ытый, күөрчэхтээ, арыылаа; сбить масло арыылаа; сбить сливки күөрчэхтээ; # сбить с толку булкуй, бутуй; сбить спесь бардамын уҕарыт.

туохт.
1. Халбарыйан биэр, таптарыма. ☉ Увернуться, уклониться, отклониться от чего-л.
Мэник Мэнигийээн тайаҕын мүһэтинэн быраҕан саайар. Анарааҥҥыта аһаран биэрэр. Суорун Омоллоон
Бэрт Хара иҥиннэрбэккэ кымыһы иһэ олордоҕуна, Дыгын баай бэйэтэ сытыы кылыһынан сырбатар да, Бэрт Хара аһаран биэрэр. Саха фольк. Саргылаана халбарыс гынан аһаран биэрэбин диэн олоппоһуттан охто сыста. Софр. Данилов
2. көр атаар
5
Мин бэйэм даҕаны Сөдүөрэни көрбөккө аҕыйах хонугу аһарарбын тулуйбат буолан хаалбытым. Эрилик Эристиин
Уолаттар уһун түүнү быһа күө-дьаа кэпсэтэн, тустан хадьыктаһан, сырсан битигирэһэн аһарбыттара. И. Федосеев
3. Урут ситиһиллибиттээҕэр үчүгэй түмүгү көрдөр, тугу эмэ куоһара оҥор, толор. ☉ Показывать результат, превосходящий ранее достигнутый, превышать установленную норму
Үлэҕэ турууга Өкүүчэ бастаата Бүгүҥҥү нуорматын Үс төгүл аһарда. Саха нар. ыр. III
[Баанньа] ууруллубут туоһу лаппа аһарыа эбит да, дубук чугуулаан, кыратык аһарда. В. Чиряев
♦ Киһи аатыттан аһар — кими эмэ киһи дьүһүнүн сүтэрэр гына улаханнык кырбаа эбэтэр атаҕастаа. ☉ Сильно избить или обидеть кого-л. до потери человеческого облика
Отчут уол түбэһэ кэлбэтэҕэ буоллар, Уйбаан Маайатын букатын киһи аатыттан аһарыа эбит. А. Софронов
«Манна сырыттаххытына тойоҥҥут эмиэ киһи аатыттан аһарыа», — диэн айан киһитэ, сүбэлии-сүбэлии, хара бытыгын ыырааҕын быыһынан туора-маары сыыйынна. Эрилик Эристиин
Уйбаан Дуруһаалап этэригэр дылы, Микииппэрэп кинээс баайынан абылаан, умса сөрөөн, киһи аатыттан аһарда. М. Доҕордуурап. Кулгааҕын таһынан (уһугунан) аһар — аахайыма, суолта биэримэ, болҕомтоҕун уурума. ☉ Не принимать во внимание, не реагировать, пропускать мимо ушей
Киһитэ этэрин букатын итэҕэйбэтэр да, Оҕотоойоп итини барытын кулгааҕын таһынан аһарда. Софр. Данилов
Катерина Павловна, итини барытын иһиттэ гынан баран, болҕомтотун уурбакка, кулгааҕын таһынан аһаран кэбистэ. Н. Лугинов