I несов. см. отойти.

сов. 1. (разъединяясь, отойти в стороны) ат, икки аҥы бар, силэлин; 2. (расступиться) силэлин.

сов. от кого-чего 1. (выделиться, отойти) арах, араҕыс, бар; 2. уст. (обособиться) арах, туспа араҕыс; старший сын отделился улахан уол туспа араҕыста.

1) прям., перен. удаляться, отдаляться; отходить; аантан тэй = отойти от двери; киниттэн бары тэйдилэр от него все отвернулись; кини дьонуттан тэйбит он отошёл от своих родителей; үтүө эртэн уор дьыбар быалаах кымньыы устата тэйэр погов. от доброго молодца жестокий мороз удаляется на расстояние кнута (т. е. добрый молодец не боится холода); 2) отскакивать от чего-л.; мээчик истизнэттэн тэйдэ мяч отскочил от стены.

сов. 1. (отстраниться) халбарыйан биэр, куот; уклониться от удара охсууттан куот; 2. перен. (избежать) халбарыйан биэр, куотун; уклониться от прямого ответа быһаччы эппиэттииртэн куотун; 3. (отойти в сторону) халый, туораа; судно уклонилось вправо судно уҥа диэки халыйда; 4. перен. (отвлечься) халый, туораа; оратор уклонился от темы араатар тематыттан халыйда.

туохт., кэпс., сөбүлээб. Атын сиргэ баран биэр, халбарый, тэй, арах. ☉ Уходить, убираться прочь, отойти в сторону
Оо, ол аата эмиэ [үрүҥ] этэрээт буолан эрдэхтэрэ. Хата, ол атын сиринэн дьалбарыйдаллар. Болот Боотур
Эрдэ-сылла, эрэйэ, айдаана суох мантан дьалбарыйан биэрэрбит быдан ордук буолуо. Н. Якутскай
Өйүгэр көтөн түспүт бастакы санаатынан, дьиэлээхтэр тура иликтэринэ дьалбарыйыа этэ, ол эрээри бачча эрдэ ханна барыаҕай? «ХС»

ж. 1. суол; у самой дороги суол айаҕар; 2. (путешествие, поездка) суол, айан; дальняя дорога уһун айан; на половине дороги суол ортотугар; отправиться в дорогу суолга тур; 3. (место для прохода, проезда) суол; # дорогу! туораа!; дать (или уступить) дорогу кому-л. 1) (отойти в сторону) туораа, халбарый, суолу биэр; 2) (предоставить возможность действовать) суол л а биэр (кыахта биэр); идти своей дорогой санааҥ хоту сырыт; стать кому-л. поперёк дороги суолугар туора тур; по дороге аргыстаһан; мне с вами по дороге эн биһикки аргыстаһабыт; туда ему и дорога кэһэйдин.

частица
да (күүһүрдэр тыл). В классе ни одного ученика нет - кылааска биир да үөрэнээччи суох. Ни шагу не отошел - биир да хаамыыны тэйбэтэ

предл.
да
ни одного нет - биир да суох

үөһэ-аллара туруҥ — мэһэйдээмэҥ, туораан биэриҥ. ☉ Посторониться, отойти в сторону (букв. вверх-вниз встать)
Таһырдьаттан Ньукулай оҕонньор киирэн кэлэр, бары хому-дьими буолаллар, үөһэ-аллара тураллар. Күндэ
Мунньаҕы аһабын. Нэһилиэк кырдьаҕастара, чаччыыналар, бэттэх кэлэн, олоххутун булуҥ. Бу дьон, бу Кыбытыы Дьөгүөр эҥин, үөһэ-аллара туран биэриҥ, хаҥас диэки барыҥ, манна мэһэй-таһай буолумаҥ! «ХС»; үөһэ-аллара тыыннар — кими эмэ олус тиэтэт, ыксат. ☉ Побуждать кого-л. к действию неожиданно, застав врасплох (букв. заставить дышать вверх-вниз)
Бэрт наҕыллык чэйдии олордохпутуна Коля уол сүүрэн кэлэн: «Массыына бараары турар таҥна охсуҥ!» — диэн үөһэ-аллара тыыннарда. «ХС»

туохт.
1. Ыга ылбат, туппат гына холку, босхо буол. ☉ Стать свободнее, ослабнуть, разболтаться
Ханна эрэ холкутаабыт суха мастарын ытаһалаан чапчыйаллар. Эрилик Эристиин
Били илиитин баайбыттара холкутаан, илиитэ хамсыыр буолла. Н. Түгүнүүрэп
Бу буолта эбэтэр биинтэ эрэдэһиннээх биһилэх хотууру бигэтик тутар. Холкутаатаҕына, эбии эрийэҕин. ПАЕ ЭАБ
2. көсп. Долгуйбутун, ыксаабытын ааһан, уоскуйбут курдук буол. ☉ Успокаиваться, расслабляться
Маратик, дьэ холкутаабыттыы, атаҕын тыылыы тэптэ. А. Сыромятникова
Билэр дьоммут киирэн кээлтэрин көрөн, хайа муҥун, биһиги дьэ холкутаатыбыт. ИСА
Биһиги көрдөхпүтүнэ, генерал хамандыырбытын кырбыах курдук, онтон сыыйа холкутаата. ПИМ ДьТ
△ Арыыйда буолан кэҥээ, сэргэхсий (хол., ыалдьарыҥ намыраан). ☉ Облегчённо вздохнуть, отойти (напр., после приступа болезни). Сүрэҕэ эмискэ хам тутан баран, дьэ ыытан, холкутаата