хилый, чахлый, тщедушный (обычно о ребёнке); иинэҕэс оттоох-мастаах сир земля с чахлой растительностью.

даҕ. Киэҥник нэлэйэн, арыллан көстөр, кэмчи оттоох-мастаах, киэҥ-куоҥ. ☉ Открытый, занимающий большое ровное пространство со скудной мелкой растительностью
Кэлим нэлээр туундараҕа булгунньах барыгылдьыйда. Н. Габышев

даҕ., кэпс. Бөдөҥ-толуу, киппэ (киһи туһунан). ☉ Крупный, крепкого телосложения (о человеке)
Халыҥ ньилбэгэй таһаалаах, Алта харыс сарыннаах Дуолан киһи обургу Улахан уруу түһүгэр Дорҕоон суолу тобулааччы. С. Зверев
[Дьон саҥата:] Оо, барахсан ньилбэгэй да оҕо эбит. А. Бродников
△ Чиргэл, үрдүк көнө (от-мас туһунан). ☉ Крепкий, высокий, стройный (о дереве, растительности)
Дьаарбаҥ үрэх үтүө дойду, бүтэй төбөлөөх бэрт ньилбэгэй оттоох-мастаах. Далан

аат. Өрүс ортотугар турар оттоох-мастаах кыракый арыы, өрүс арыыта. ☉ Небольшой островок, остров на реке
Борохуот Өлүөнэ өрүс сүрүн үөһүнэн, Хатыыстаах арыытын анараа өттүнэн, Бараан ойооһун баһыгар чугаһаан иһэрэ. Н. Якутскай
Кэлэр күһүҥҥүттэн дьиэҥ чугаһынааҕы тыаҕа, арыыга, ойооско бултаар. И. Никифоров
Бу саас хапсыыр саҕана ойоос отуттан биир сыарҕаны бэрсэн абыраан турар ээ. В. Миронов
ср. шор. ойас ‘низменность, лог’

тыаһы үт. туохт. Тохтообокко, быстыбакка биир күрүс тыаһаа (хол., ол-бу араас тыас холбоспута). ☉ Издавать громкий непрерывный разнохарактерный шум
Үөр анды тигинээн-таҕынаан Үөһэттэн битийэн түстүлэр. Эрилик Эристиин
Олох-дьаһах эмиэ күөстүү оргуйа, тигинии-таҕыныы түстэ. НТП ТББ. Иинэҕэс оттоох-мастаах, хайыр таас хайа быарыгар сабыс-саҥа куорат тигинии-таҕыныы ахан олорор. «ХС»

I
туохт. Балык быыһылаан куоппатын диэн муҥха кынатын алын ситимин холбуу тутан тарт. ☉ Осторожно тянуть за нижнюю бечеву невода (чтобы рыба не уплывала из невода)
Сотору муҥхабытын кытыыга таһаардыбыт. Ласкынньах Миитэрэй, харытын ньыппарынан, бэркэ оҥостон туран, алыҥахтаата. И. Сосин
II
көр арыҥахтаа
Хойуу оттоох-мастаах үрүйэ баһыгар ыркый ойуур ыксатыгар, алыҥахтыы түспүт тиит чоҥкуйа кырыаран турар. Р. Кулаковскай
Алыҥахтыы түспүт куула мастар аллара диэки, биитэр үрэх бэйэтин диэки хайыһыахтаах этилэр. Р. Кулаковскай

I
даҕ. Бытархай, бөдөҥ буолбатах (тиис туһунан), бытархай, уһун уонна дириҥ буолбатах (мырчыстаҕас туһунан). ☉ Мелкий, некрупный (о зубах); мелкий, недлинный и неглубокий (о морщинах)
[Кырса оҕото] атын дьон көтөҕөөрү гыннахтарына атыҥырыыра …… илиилэрин бытыгырас тиистэринэн ытыра сатыыра. И. Федосеев
Охоноон сирэйэ эмиэ сымнаан, бытыгырас мырчыстаҕастара арҕам-тарҕам хамнаатылар. Л. Попов
II
бытыгыраа диэнтэн холб. туһ. Остуол анныттан сиргэ бытыгыраһан олорор оҕолор, саҥараары …… гыннахтарына, саба буойан кэбиһэллэр. Болот Боотур
Хайа үрдэ, эбээн кырдьаҕаһын абына-табына бытыгыныы, онон-манан эрэ бытыгыраспыт иинэҕэс оттоох-мастаах. С. Федотов

аат., геогр. Тыа ортоту гар иинэҕэс оттоох-мастаах, муоҕунан саба үүммүт сииктээх, намыһах сир. ☉ Влажное низкое место с мшистой почвой посреди леса
Үрэҕи батан иһэн туорайдыы киирэр үрүйэни өрө өксөйдүбүт. Үрүйэ маһа-ото сэдэхсийэн талах, хатыҥ аабылаах маарыкта буолан барда. Н. Габышев
Сэдэх мастаах маарыкта си ри кыйа барар суол ортотугар өрүһүлтэтэ суох тимирбит массыына …… куччаабыкка дылы буолан турар. «ХС»
ср. эвенк. марикта ‘марниковая берёза, марник’

сыһ. Хойуутук, дэлэйдик (таммалаа — ханнык эмэ убаҕаһы этэргэ). ☉ Часто, густо, обильно (капать — о какой-л. жидкости)
Биһи дьон тиэрэҥнээбит сирбитигэр Чөркөй кус сымыытын курдук Үрүҥ сүлүйгэни чөллүргэччи Түһэрэ тур! Саха нар. ыр. II
[Ардах түстэҕинэ Гагра] уулуссалара үрүҥ илгэнэн чөллүргэччи таммалаан тохто турар оттоох-мастаах олоҥхо дойдутун санатара. Күннүк Уурастыырап
Үрүҥ сөлөгөй чөллүргэччи таммалаан, Бу мас барахсан Тула өртө тула Сүөгэй арыыта Хараҥа далайдардаах эбит. П. Ядрихинскай

даҕ., кэпс.
1. Олус мара, дьадаҥы. ☉ Убогий, нищенский
Хамначчыт хара дьадах олоҕор хам ыллара сылдьар оҕобут буомура-буомура өрүһүнэн, син улаатан, ситэн-хотон испитэ. М. Доҕордуурап
Ол да дьиэбит диэхтээн, хотугу булчуттар былырбылыргыттан олохсуйбут ыыспаларын курдук олус кыараҕас, намыһах, дьадах. Багдарыын Сүлбэ
Миитэрэй дьадах малын-салын хомуммута. «ХС»
2. Мөлтөх, куһаҕан. ☉ Слабый, скудный, бедный
Дьадах оттоох-мастаах сир. Дьадах тыллаах-өстөөх киһи. Дьадаҥылыыр дьоннору Дьадах сиргэ олохтоон, Дьаамаларга дьаптайан, Дьаарбайаахтаан сонообут Дьаҕырҕаннаах кулаак. Эллэй
Суруйар дьоҕур сыстыбатах, Санаатынан быстар дьадах, Аар-маар, ааргы ырыалааҕы Ордук «хотор» быһыылааҕым. М. Тимофеев
3. Тугунан эмэ итэҕэстээх, татым. ☉ Имеющий недостаток в ком-чем-л.
Кэргэнинэн кэмчибин, Дьахтарынан дьадахпын, Тэллэхпэр сытар Тэҥнээх доҕоро суохпун... П. Ойуунускай