сущ
оҕуруотчут

араскыылат диэнтэн хай. аата. Сиэмэни араскыылатыы оҕуруотчукка биир эппиэттээх кэминэн буолар
□ Бастакыта, саамай боростуойа, судургута — сырдыгы туһаныы
Хортуоппуйу эрдэттэн араскыылатыы. «Кыым»

көҕүлээ диэнтэн атын
туһ. Норуот уус-уран айымньытын сайдыылара бары дьаһалларынан көҕүлэнэр. ССРСК. Сопхуос оҕуруотчута Соломов үтүөкэн саҕалааһына хаһыатынан көҕүлэммитэ. «ХС»

аат. Убаҕаһы ибиирдэр тэрил. ☉ Опрыскиватель
Өскө сөмөлүөт үлэлиир суурадаһыны оҥорорго аналлаах бочуога суох буоллаҕына, эпиири ибиирдээччи сүрүн баагар кутуллуохтаах. ИИК СОХТ
Химическэй ньыманан культурнай үүнээйилэр сыыс отторун аналлаах ибиирдээччилэринэн суох гыныллыахтаах. ИИК СОХТ
Оҕуруотчут бэйэтин учаастагын көрөрүгэр ибиирдээччилээх буолара үчүгэй. Дьиэ к.

(«й» мурун дорҕ. ‘«й» — носовой звук’) туохт. Күн суоһуттан, сыралҕаныттан, итии салгынтан итииргээ (тирит, сэниэтэ суох буол, эппэҥнэс буол). ☉ Ощущать, испытывать жару, томиться от жары, быть опаленным зноем
Абытай, аны куйааһырҕаан бардым. Суорун Омоллоон
[Ыт] күүлэ күлүгэр куйааһырҕаан тыыллан сыппыт. Н. Габышев
Куйааһырҕаан кытара буспут оҕуруотчут оҕолор отууланар сирдэригэр таҕыстылар. Сэмээр Баһылай

көр түүлээхсит
Көннөрү булчуттар түүлээхчиттэрдээҕэр аҕыйах тэриллээх буолааччылар. М. Попов
Өскөтүн киһи барыта наука, ускуустуба үлэһитэ эрэ буоларга сорунан турдаҕына, аһы, таҥаһы оҥорооччу: сүөсүһүт, оҕуруотчут, түүлээхчит, суолу-ииһи, дьиэни-уоту тутааччы, массыынаны айааччы уонна үлэлэтээччи ким буолуоҕай? ЧКС ОДьКИи
Биһиги …… түүлээхчиттэрбит Муустаах муора буурҕа саарыстыбата арыыларын тилийэ сүүрэ сылдьан бултууллар. «ХС»

даҕ. Олус элбэҕи билбит-көрбүт, сатабыллаах. ☉ Умудрённый опытом, опытный
Кини бэйэтигэр эрэнэр толлугаһа суох көрүҥэ, сарбыллыбыт муоһа хатан хапсыыларга уопуттаах буспут-хаппыт буойуну санатара. Далан
Түөкүн саайката улахан уопуттаах быһыылаах, уорбут маллара-саллара, ууга тимирбит курдук, биллибэккэ хаалар. В. Чиряев
Биһиги уопуттаах оҕуруотчуттарбыт хаппыыста араас көрүҥнэрин үүннэрэн үгүс үчүгэй астары бэлэмнииргэ тутталлар. ЛПМ ХХ

аат.
1. Үрдүк үөрэх кыһатыгар быраактыкаланар үөрэх чааһа. ☉ Семинар, практические занятия в вузе
Күннэтэ үстүү-түөртүү лиэксийэҕэ, сэминээргэ, киэһэ аайы бибилэтиэкэҕэ үлэлиирэ. Н. Лугинов
Сэминээр, аатыгар эрэ буолбакка, чахчы кэрэхсэбиллээхтик, мөккүөрдээхтик барыах, киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров
2. Бэйэлэрин идэлэрин үрдэтинэргэ түмсүбүт дьон үөрэхтэрэ. ☉ Семинар
Кини [Василий Васильевич] Покровскайга тэриллибит оҕуруотчуттар сэминээрдэригэр кэлбит. ФНС ХО
Сүбэ мунньах иккис, үһүс күннэригэр поэзия, проза, нуучча суруйааччыларын сэминээрдэрэ ыытылыннылар. «ХС»
Сэминээр олус туһалаах. Элбэх саҥаны, эмтэнии ньымаларын биллибит. «Кыым»

даҕ.
1. Айылҕаттан бэриллибит талааннаах. ☉ Талантливый от природы, одаренный, способный
Биирдэ мөлтөхтүк аахпыккыттан санааҕын түһэримэ, эн чахчы үчүгэй куоластааххын, дьоҕурдааххын диэн ааттаһа сатаабыттара да - истибэтэҕэ. Софр. Данилов
Константин Гаврилович үөрэххэ наһаа дьоҕурдаах, билиитэ-көрүүтэ киэҥ буолан, устудьуоннар ортолоругар улаханнык ытыктатара, таптатара эбитэ үһү. П. Филиппов
2. Сатабыллаах, опыттаах. ☉ Умелый, сноровистый, опытный
Барыга бары дьоҕурдааҕын, айаҕа хам буолбат элбэх саҥалааҕын уонна майгытынан сымнаҕаһын иһин оҕонньор Дьөгүөрү олус таптыыр. Күннүк Уурастыырап
Производствоҕа аттестаттаах эрэ буолбакка, үлэҕэ эриллэ түһэн, ханнык эмэ дьоҕурдаах буолан баран тиийэр ордук. СГПТ
Кини оройуон үрдүнэн киэҥник биллибит улахан дьоҕурдаах оҕуруотчут буолар. ФНС ХҮүС
3. Тугу эмэни оҥорорго сөп түбэһэр кыахтаах. ☉ Имеющий возможность, способность производить какие-л. действия
Ону ааһан оройуоммар үүнэн иһэр дьоҕурдаах хайыһардьыт быһыытынан биллэрим. Н. Лугинов
Харамайдар сорох көрүҥнэрэ сүтэрбит органнарын чөлүгэр түһэрэр дьоҕурдаахтар. ДьДьДь

I
туохт. Уһуннук аччыктаа, хоргуйар аҥаардаах сырыт. ☉ Постоянно, длительно голодать (из-за нехватки продуктов питания)
Махтанабын тоҥон-хатан Сылаас сыанатын билбиппэр, Махтанабын ааһан-туоран Ас амтанын билбиппэр. С. Данилов
Тотум эбитэ буоллар, өйүм-санаам толору буолуо этэ; ааһаммын-туораммын, өйбүн-санаабын үөскэтэр сиигимсимэһиним аччаатаҕа. П. Ойуунускай
Сылайан-сындалыйан, ааһан-туоран иһэр айан дьонобут. И. Федосеев
II
1. даҕ. Мэлдьи аччыктыыр, хоргуйар аҥаардаах, туох да тиийбэт-түгэммэт, кырыымчык (олох, кэм). ☉ Бедный, скудный во всех отношениях (о жизни, времени)
Аһыыртаҥнар тэрилгин Алталыы хоно-хонобун, Аҕалтара туруоҕум — Аас-туор, аччык муҥун Адьас билбэт буолуоҕуҥ. Эллэй
Гаврил Дмитриевич аас-туор олох кыһалҕатыгар таарыйтаран, үөрэхтэнэр дьолго тиксибэтэҕэ. «Кыым»
Саха сирэ, былыр эн Көөртүҥ, аастуор олоҕу, Тымныы тыалтан-тибииттэн Титириириҥ, тоҥоруҥ. П. Тулааһынап
2. аат суолт. Уһуннук мэлдьи аччыктааһын, хоргуйар аҥаардаах буолуу. ☉ Постоянный, длительный голод
Аас-туор адьас араҕыстын, Уйгулаах эрэ олохтон, Ууһуур-тэнийэр бар дьоннон! Өрүстэн эрэ мин бастыҥ Ленам, үйэҕэр эн дьоллон! Дьуон Дьаҥылы
Хас кыһын, саас аайы кыра-дьадаҥы дьоннорго улахан аас-туор, быстарыы буолара. МНН
Кинилэри [Хомустаах оҕуруотчуттарын], оннооҕор, сэрии сылларынааҕы аатырбыт аас-туор тумна хаампыта. ФНС ХО