прил. и в знач. сущ. ж. хат, оһоҕостоох.

дьүһ. туохт. Тэйгэйэн түс (туох эмэ төгүрүк, сымнаҕас туһунан). ☉ Бесформенно свисать сверху вниз, провисать (о чем-л. мягком и округлом)
Өрүү дьууппа бүтэй көйгөйөн түспүт улахан иһин (оһоҕостоох сылдьара) тарбана-тарбана, сүрэҕэлдьээбиттии хомойон саҥарда. М. Шолохов (тылб.)

даҕ. Кэриэрбит курдук өҥнөөх; хара, хараҥа, кирдээх. ☉ Палевого цвета, как бы опаленный; темный, грязный (на вид)
Толбонноох оһоҕостоох, кэриэхтээх сүүстээх, кэдирги атахтаах тулаайах кыыс оҕону хаар курдук эттээх, халыйбыт хаһалаах …… хатын дьахтар гына оҥорбутуҥ. ХИА КОВО

туохт. Инниҥ диэки улаханнык үтэн, лаппа туоллан көһүн (киһи иһин этэргэ); оннук улахан истээх буол. ☉ Быть, казаться пузатым, иметь большой живот
Тэриэс обургу хайыы-үйэ биһиги иннибитигэр киирэн ынайан турар. Миитэрэй Наумов
Ол сайын Аанчык оһоҕостоох буолан хаалта, уламулам иһэ улаатан ынайан испитэ. КДМ ОККО
Кини [уолчаан] иһэ ынайбыт, абырахтаах ырбаахыта синньигэс быанан хам тардыллыбыт. Ю. Чернов (тылб.)

1. дьаадьай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Бу ыскамыайка дьаадьаҥныыр эбит. «Молотоох, молотуоккун уларыс эрэ, бу паартам хаппаҕа дьаадьаҥнаабыт», - диэн эҥинник элэктээн сордууллара. Е. Неймохов
   Бу остуол биир да тоһоҕото суоҕа уонна үйэҕэ чугаһыыр кэм устата, эчи, дьаадьаҥнаан да көрбөтөҕө. «Кыым»
2. Икки өттүгүнэн иэҕэҥнээн, атахтаргын соһо былаастаан хаамп (сэниэтэ суох буолан). ☉ Ходить, идти переваливаясь, едва передвигая ноги
   Хааман дьаадьаҥныыр. Өлөксөй Туораҥаҕа дьаадьаҥнаан тиийдэ. А. Сыромятникова
   Наталья оһоҕостоох буолан, тот кус курдук дьаадьаҥнаан хаамара. М. Горькай (тылб.). Тэҥн. дьоодьоҥноо

аат. Туохха эмэ аналлаах мал-сал, сээкэй, туттар сэп. ☉ Принадлежности, снаряжение, необходимые для чего-л.
Диктофон диэн киһи саҥатын суруйан ылар тэрили бэркэ кэрэхсээтибит. М. Ефимов
Оһоҕостоох дьахтар булт тэрилин таарыйыа да, атыллыа да суохтаах. «ХС»
Мууһу алларарга араас анал тэриллэри, анньыылары тутталлар. ПАЕ ЭАБ
◊ Дьиэ тээбиринэ (тэрилэ, сэбэ) көр дьиэ I
Дьиэ тэрилэ — хомуот, остуол, олоппостор — уһуктара, кырыылара мүлүрүйэн улаатан багдайан кэллилэр. Софр. Данилов. Бүлүү өрө өттүгэр олорор сахалар үрүҥ астаах, эмис эттээх кэлэн булт, дьиэ тэрилин арааһын илдьэ бараллара. МАА ЧУу

туохт.
1. Туох эмэ нөҥүө өттүгэр үктэн, үрдүнэн хардыылаа. ☉ Перешагивать, переступать через что-л. Икки саллаат, ааны атыллаат, охтубуттар. Амма Аччыгыйа
Арба, оһоҕостоох дьахтар булт тэрилин таарыйыа да, атыллыа да суохтаах. Болот Боотур
Түүлээх оту кыбыммыт ийэм оргууй аҕай атыллаан киирбитэ. П. Аввакумов
2. Хардыыта оҥор, хаамп. ☉ Шагать, делать шаг
Ньургуу аҥаар атаҕын атыллаабытынан охтон түһэр, илиитинэн далбаатаммахтанан баран, хамсаабат буолан хаалар. Суорун Омоллоон
Аҕыйахта атыллыырбын кытта, эһэм сыыр анныттан субу былтас гына түстэ. Н. Заболоцкай
Аласов, таҥас ыйыыр сир диэки атыллыах курдук гынан иһэн, эргиллэ биэрдэ. Софр. Данилов

туохт., кэпс.
1. Кимнээх эрэ оҕолоро кэргэннии буолалларын туһунан эрдэттэн кэпсэтэн сөбүлэс. ☉ Заключить сговор о браке детей (иногда даже еще не родившихся)
Арыт ийэлэр көҥүллэринэн, ис иһинээҕи оҕолорун оһоҕостоох (хат) сылдьан кыыстаах уол буоллаҕына, эр биир холбооттуурга «быалаһаллара». БСИ ЛНКИСО. Эйиэхэ тэҥнээх кыыс оҕо суох дуо? Үөрэххин бүтэриэҥ дии. Быалаһан кэбиһиэххэ сөп этэ. А. Сыромятникова
Таня, мин эйигин, үөрэххин бүтэрдэххинэ, Коляҕа эргэ биэриэм. Кини аҕатынаан быалаһан турабыт. Д. Очинскай
2. Мөккүһэн баран сакылааттас. ☉ Держать пари
Дьэллик күһүн биирдэ, туохтан эрэ быалаһан сакылааттаһабын диэн, үс көҕөнү Куттахха [киһи аата] сүүйтэрэн кэбистэ. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Чуумпуран, налыйан тур. ☉ Затихать, успокаиваться, замирать (о природе)
Хаарыаннаах үчүгэй хампалаах нуоҕайдаах, Хатыҥ мас лабаата наскыйда. Күннүк Уурастыырап
Намылыйан, наскыйан түһэн үчүгэйкээн да сарсыарда. Эчи, чэгиэнин, ч э б д и г и н. Н. Лугинов
Күн чаҕыл сардаҥалара уу чумпу нууралга наскыйбыт сэбирдэхтэри, мутукчалары күлүмүрдээн көстөр лаах өҥүнэн кылабачыта сотоллор. П. Аввакумов
2. Бытааннык, биир тэҥник, оргууй аҕай хамсан. ☉ Двигаться тихо, мягко, плавно
Кыыс уолга утары хааман наскыйан тиийэн көрдөһөн эттэ. Саха фольк. Кыталык кыылларым ыллаабыт, Кылбархай кырдаллаах алааһын, наскыйа, лаглайа хамсаабыт Наҥнархай хатыҥнаах чараҥын. Күннүк Уурастыырап
Сайыҥҥы дорҕооннор холкулар, астыктар, Оһоҕостоох толуу дьахтар Улуутук наскыйа хаамарын санатал лар. И. Гоголев

аат., үөхс., эргэр. Содур, күүлэйимсэх (үксүн дьахтарга туһаайан тут-лар). ☉ Развратница, потаскуха
Сириксэн сиргидэххэ түбэһэр (өс хоһ.). [Дьахтар] өйүн сүтэрбитин кэннэ: «Күлтээйэп! Ити сиргидэҕи, кыһыллар бытааһахтарын, дьууктаан кэбис!» — диэн Өлөксөйгө бирикээстээбитэ. П. Аввакумов
Мин Машкам оһоҕостоох буолбутун хотуҥҥа кини бастаан тыллаабыта. Ыал, дьон олоҕун алдьатар куһаҕан саҥнаах сиргидэх. Болот Боотур
Бу тойон манна эвакуацияҕа кэлбит, эргэ барбакка олорбут ханнык эрэ сиргидэҕи кэргэн ылбыт. К. Симонов (тылб.)
△ Дьалбаа, оттомо суох. ☉ Несерьёзный, ветреный
«Ыттар, сиргидэх!» — Павло, Нартаахапка хардарар эрээри, наар Лесяҕа туһаайан баргыйара. Софр. Данилов
Таксист ойон тахсан: «Сиргидэхтэр, өлүөххүтүн баҕардыгыт дуо?» — диэн кыргыттарга кыбдьыгыраата. П. Аввакумов