Якутские буквы:

Русский → Якутский

переметная сума

сущ
бэрэмэдэй

сума

сущ
хаа, хааһах

сума

ж. суумка.

Якутский → Якутский

сума

аат., түөлбэ. Таһаҕаһы уган акка ыҥырдар хаа, бэрэмэдэй. ☉ Большая вьючная кожаная сумка, сума
Хоту дойду дьахталлара иистэнэр тэриллэрин, илдьэ сылдьар сумаларын, хааһахтарын айаҕын сарыынан синньэлии сиигинэн тыҥырах уонна сарбынньах ойууну түһэрэллэрэ көрөргө үчүгэй буолар. АЕЕ ӨҮОБ
Халаабыс сума хапсыгыр кэмигэр, Харчы хармааҥҥа тыаһаабат түгэнигэр, Ыччаттарыам, ону эрэ умнумаҥ, Ыраас санаа ындыылаах буолуҥ! П. Ламутскай (тылб.)

Еще переводы:

бэрэмэдэй

бэрэмэдэй (Якутский → Русский)

перемётная сума; түнэ бэрэмэдэй перемётная сума (из особо выделанной кожи).

тэскэгэр

тэскэгэр (Якутский → Русский)

набитый; наполненный; тэскэгэр хааһах набитая сума.

тискэччи

тискэччи (Якутский → Русский)

нареч. туго, плотно (набивать, наполнять что-л.); сыматыгар тискэччи хаалаата он туго набил свою перемётную суму.

мэҥкэрэ

мэҥкэрэ (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Акка, табаҕа таһаҕас ыҥыырдар хааһах, бэрэмэдэй. ☉ Перемётная сума, вьючный мешок
Бу киэҥ айааҥҥа кэлбиттэрин Ньырбачаан бэрт чуолкайдык өйдүүр. Ки нини ийэтэ таба мэҥкэрэҕэ уган аҕалбыта. Далан
Тордох иһиттэн бүтүн нүү кырпа таҥастаах кыракый оҕолор, таба мэҥкэрэтин таһырдьа үҥкүрүтэн кэбиспит курдук, «төкүнүс» гына түстүлэр. Н. Абыйчанин

хаппалын

хаппалын (Якутский → Якутский)

туохт. Кураанахтан, хапсый (хол., хааһаҕы, бэрэмэдэйи этэргэ). ☉ Быть, сделаться опустошённым, лишённым содержимого, плоским, сплющиться (напр., перемётная сума, сумка)
Лэгиэ, оскуолаттан кэлээт, элитэн кэбиспит кинигэлээх, тэтэрээттээх суумката ороҥҥо хаппалла сытарын көрөн ылла. В. Протодьяконов
Өйдөөн көрбүтүм, биһиги чабычахтаах арыыларбыт угуллан киирбит бэрэмэдэйэ кураанах хаппаллан сытара. «Чолбон»

марба

марба (Якутский → Русский)

уст. 1) сума, мешок; 2) перен. живот, пузо.

бэрэмэдэй

бэрэмэдэй (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Акка ыҥыыр үрдүнэн биллэҕэ быраҕарга анаан кэтит тириинэн холбуу тигиллибит икки хааһах (үксүгэр тирии буолар). ☉ Переметная сума (две сумы (сумки), два мешка, обычно из кожи, перекидываемые через плечо или седло)
Тууһу бэрэмэдэйтэн ылаҥҥын, иһэ ыраастаныллыбыт куһу тууһаан ис. Бачча итиигэ имирэн хаалыа, сахсырҕа ыһыа. Далан
Уһун Уйбаан, Чиэппэрдээх итиэннэ Дьэллик бэрэмэдэйдэригэр иккилии тымтай арыылаахтар. И. Никифоров
Бэрэмэдэйдэри акка бырахта уонна туомтуу баайбытын төлө тардаат, иҥэһэтин таарыйбакка, ыҥыырга «хап» гына олоро түстэ. Уустаах Избеков
ср. русск. переметай (импер. к переметать ‘перекидывать, перебрасывать’)

матаҕа

матаҕа (Якутский → Русский)

уст. сума, котомка; сумка; иистэнэр матаҕа сумка с принадлежностями для шитья.

тис=

тис= (Якутский → Русский)

1) низать; нанизывать; насаживать; оҕуруота тис= нанизать бусинки; үтэһэҕэ тис= насадить на рожок (мелкую рыбёшку); сип гыммыты ситиигэ тиһэр погов. что ни услышит, на верёвочку нанижет (о сплетницах); 2) шнуровать; бэрэмэдэйи тис= зашнуровать перемётную суму.

хапсый=

хапсый= (Якутский → Русский)

уменьшаться в объёме; тощать; иһэ хапсыйбыт живот у него уменьшился; халаабыһа хапсыйбыт сума опустела; үрүллүбүт шар хапсыйан хаалла надутый шар спустил.