нареч. плоско; плашмя; хаптаччы суор = стесать с поверхности (напр. доску); хаптаччы уур= сложить плашмя (напр. доски).

тыаһы үт. туохт. Эттээх ытыскынан тыастаахтык охсуолаа. ☉ Бить, шлёпать кого-что-л. мясистой ладонью плашмя
Былыргы дьахтар бар а х с а н , эрин санаатар эрэ, араас ыыс-бурут тылынан үөҕүүһү дуо, сирэйгэ лаҕырҕатыыһы дуо? В. Яковлев

тыаһы үт. туохт. Көп эккэ ытыһынан охсубукка майгынныыр сөбүгэр улахан тыаһы таһаар (хол., ытыскынан холгун охсунан). ☉ Издавать звук, исходящий от удара чем-л. плашмя по мягкой части тела человека, шлёпать (напр., ладонью по голому предплечью)
Чэчэгэйгэ бэрсэн Чэллиргэтэ оонньуур, Оройго бэрсэн Ойбонноһо оонньуур, Биилгэ бэрсэн Бэллиргэтэ оонньуур [мээчик]. П. Ойуунускай

сыһ. Көп эккэ ытыһынан охсубукка майгынныыр сөбүгэр улахан тыаһы таһааран. ☉ Издавая звук ударом чем-л. плашмя по мягкой части тела человека, шлёпая (напр., ладонью по голому предплечью)
Орулуур отут хонугу мэлдьи Орой үүтүн устун ойбонноһуу, Чэчэгэйи тэсиһии, Чэллиргэччи бэрсиһии …… манна буолла. П. Ойуунускай

туохт. Туохха эмэ түөскүнэн өйөнөн тур эбэтэр олор; туохха эмэ (хол., олбуорга) биллэҕэ түһэн эбэтэр хаптаччы сыт (хол., сиргэ). ☉ Стоять или сидеть, навалившись на что-л. грудью; виснуть животом на чем-л. или лежать плашмя
Биһиги ырбыт ат тэлиэгэтигэр тулуйан-тэһийэн олорбокко, түһэн, төһө эмэ куота баран, томтор үрдүнээҕи күөх окко быардаан сытан арааһы сэһэргэһэбит. Амма Аччыгыйа
Чуумпура түстэҕинэ, Нуһараҥ кэллэҕинэ — Үрүҥ эһэлэр быгыалыыллар, Үнэр ньиэрпэлэр быардыыллар. Күннүк Уурастыырап
Быардаан иһэн маспын сыыйа үөһэ көтөхтүм. Көппөтө. Урут үксүгэр кус маһы көтөҕөртөн көтөр этэ. Т. Сметанин
Оҕобун утутан бараммын, Остуолбар иккиһин быардаатым. М. Тимофеев

туохт. Туохха эм э с ына н охсул л а-охсул ла сы ҕа рый, а йа ннаа; олорон эрэн сыҕарыҥнаа. ☉ Идти, двигаться медленно, каждый раз ударяясь плашмя о землю или наталкиваясь на что-л. (напр., о санях); передвигаться, при поднимаясь и шлёпаясь ягодицами, дви гаться, опираясь на ягодицы (о человеке, ребёнке)
Сыарҕа, тоҥ хаар эндирдэригэр охсуллан, өрүтэ лаҕырҕайдыылаҕырҕайдыы көтөн ылыталаата. Болот Боотур. «Быйыл Арыылаах балыга бэркэ ыан, бар дьон аһаатылар», — д и э н Х о пто уола Мэхээлэ кимиэхэ эрэ кэпсээбитин истэн, Уулаах, сүһүөҕэр турбакка эрэ лаҕырҕайдаан, дьон ортотугар киирэн кэпсэтэн барда. Эрилик Эрис тиин

с ы һ
1. У һу га суох л аппаҕар буолар гына. ☉ Так, чтобы стало незаострённым, ровным, ровно (напр., срезать конец чего-л.)
Кылгас соҕус лаппаччы кыргыллыбыт баттаҕын кэлтэччи тараан, икки аҥыы түһэрэн баран, …… көрсүө, сэмэй үлүгэрдик көрбүт кыысчаан. Н. Заболоцкай
2. кэпс. Тугу эмэ хаптаҕайынан толору сыһыаран, ыксары. ☉ Крепко, плотно, плашмя (напр., класть на что-л. всю ладонь или наступать на что-л. всей ступнёй)
«Ханнаный манна биригэдьиир дуу, бэрэссэдээтэл дуу?» — кытаанах сиргэ лаппаччы үктэнээт, дьахтар суостаахтык саҥа аллайда. Софр. Данилов
Ми лан Матвеевич, остуолга икки ыты һынан лаппаччы тайанан, туран кэллэ. И. Сысолятин

1. биирдэм тыас туохт. Тугу эмэ хаптаҕай өттүнэн хаптаҕайга охсон кылгас тыаһы эбэтэр онуоха майгынныыр тыаһы таһаар (хол., аан сабыллар тыаһа). ☉ Издать короткий громкий стук лёгким ударом чего-л. плоского обо что-л. плашмя, хлопнуть, шлёпнуть
   Бу түһэн истэҕинэ — сыҥаах тыаһа хап гынан хаалбыт. ПЭК ОНЛЯ II
2. дьүһ. туохт. Туох эмэ туохха эмэ сөп буоларын курдук түбэс. ☉ Точно угодить в намеченное место, ладно прилегать
   Кирилэ кыһыйан атыгар хап гына олоро түстэ, соноҕоһо салайтарыыта да суох билэр сиригэр, Кирилэ дьиэтин диэки, тэбэ турда. Н. Заболоцкай
   Аан хап гына сабылынна. «Кыым»

I
1.
таһый I диэнтэн атын. туһ. [Чолооску:] Оҕоҕо кыратык таһыллар, кырдьык, абырал буолааччы. Амма Аччыгыйа
Мэлдьи дьарыйылла, таһылла сылдьар ыт хоргус буолар. И. Федосеев
2. кэпс. Тас уорҕаҕынан түс, оҕун (хол., халтарыйан, халты тэбинэн). ☉ Упасть плашмя на спину (напр., поскользнувшись)
Оҕо барахсан баара Оройунан хойуостанан, Муннунан-уоһунан Мууска таһыллыбыт Сордоҥ балык курдук. П. Ойуунускай
Мордьооску мэйиитэ эргийдэ, Түү мээчиктии сиргэ төкүнүйдэ, Өлө сыста иэнинэн таһыллан Өөр-өр сытта уҥан нараллан. Болот Боотур
Кыыс ыаҕастаах үүтэ ыһыллыбытынан тиэрэ таһылла түстэ. М. Доҕордуурап
II
тас I диэнтэн атын
туһ. [Марина:] Саҥа дьиэ тутан эрэр сирдэрэ быһыылаах этэ, сүрдээх үгүс бэрэбинэ таһыллыбыт этэ. Амма Аччыгыйа
Оскуола акылаатын буора таһыллан, күдэн буор салгыҥҥа түптэлэнэ көппүтэ. М. Доҕордуурап