нареч. полностью, до конца; тилэри сырыт = побывать везде (где намечалось) .

II сов. что, разг. (побывать везде) кэрий; обходить весь город куораты бүтүннүү кэрий.

сов. безл., разг. =ар түбэлтэлэн; мне привелось там побывать два раза мни онно иккитэ сылдьар түбэлтэлэммитим.

сов. безл. с неопр., разг. түбэс; довелось встретиться түбэһэн көрсүбүтүм; мне не довелось там побывать мин онно түбэһэн сылдьыбатаҕым.

1) обходить (много мест), побывать (во многих местах); куораты кэрий= обойти город; дьиэлэри барытын кэрий= обойти все дома; 2) осматривать, проверять; сохсону кэрий= осмотреть пасти (ловушки) # ыалы кэрий= уст. попрошайничать.

сов. 1. что (проехать стороной) тумун, тумнан аас (көлөнөн); объехать овраг аппаны тумнан аас; 2. кого-что (перегнать) ситэн аас (көлөнөн); объехать грузовик таһаҕас массыынатын ситэн аас; 3. кого-что (везде побывать) кэрий, сылдьыталаа; он объехал всю страну кини дойдуну бүтүннүү кэрийбит.

туохт. Элбэхтик киэҥ сиринэн айанныы, кэрийэ сырыт. ☉ Обходить (много мест), побывать (во многих местах)
Остолобуойга дэлэгэдийэ сылдьан эһигини көрсөн солкуобайы биэрбит. Эрилик Эристиин
1920 с. волостной ревком учуоттааһыныгар идэ оҥостон кыырар ойуун ахсаана отут биэс киһиэхэ тиийбитэ, ол таһынан бэркэ дэлэгэдийбэккэ эрэ быстахтык мэнэрийэр дьон итиннээҕэр икки-үс төгүл элбэх этилэр. «ХС»

туохт. Киэҥ сирдэринэн сырыт, сири-дойдуну элбэхтик кэрий, тилэ сүүр. ☉ Побывать во многих местах, исходить повсюду вдоль и поперек
Кыһын таба көлөнөн кынаттанан хайалаах, тыалаах сирдэри арҕарара, кылааннаах түүлээҕи өҥнөһөрө. И. Данилов
Арыт улуу бухатыыр буолан, Баайдары, бардамнары өһүүрбүт: Үс дойдуну арҕаран өрүү булан, Кинилэри кэһэтэн күннүүрбүт. С. Данилов
Баай хара тыабын арҕардым аҕай ини! Кыыс аалай уоһуттан ордук минньигэһи Ол тухары отой билэ-көрө иликпин. В. Миронов
ср. др.-тюрк. арха ‘искать’

с. 1. (действие) одуулааһын, кэрийэ көрүү; 2. (обзор) ырытан көрүү; международное обозрение аан дойду олоҕун ырытан көрүү; 3. (пьеса) быстах көстүүлэр. обозреть соз. см. обозревать, обозримый прил. харах ылар; обозримое пространство харах ылар сирэ. обои только мн. обуой. обойти сов. 1. кого-что эргий; обойти вокруг дома дьиэни тула эргий; 2. кого-что (пройти стороной, обогнуть) тумун, эргий; обойти лужу чалбаҕы тумун; обойти город с юга куораты соҕуруу өттүнэн эргий; 3. что, перен. (избежать) тумун, мүлчү түс; обойти щекотливый вопрос эндир боппуруоһу тумун; обойти закон сокуону тумун; обойти молчанием ахтыбакка аас; 4. что (побывать всюду) кэрий; обойти всю деревню дэриэбинэни бүтүннүу кэрий; 5. кого-что (распространиться) тарҕан; 6. кого, прям., перен. разг. (опередить) ситэн аас; обойти кого-л. но службе сулууспаҕар ситэн аас; 7. кого (оставить без повышения, награды и т. п.) тумун, тумнан аас; 8. кого, разг. (обмануть, провести) албыннаа; # любовь меня не обошла таптал миигин тумнубатаҕа. обойтись сов. 1. с кем-чем (поступить каким-л. образом) сыһыаннас, тут; с ним хорошо обошлись кинилиин үчүгэйдик сыһыаннастыбыт; 2. (о стоимости) тур; костюм обошёлся недорого көстүүм чэпчэкитик турда; 3. чем, разг. (удовлетвориться) уолдьас, сөп буол; обойтись рублём солкуобайынан уолдьас; 4. без кого-чего и безл. (уладиться) буол, аас; всё обошлось благополучно барыта этэҥҥэ ааста; дело не обошлось без ссоры дьыала этиһиитэ суох буолбата; 5. без кого-чего (суметь прожить) олор, сырыт; мы обойдёмся без него биһиги кинитэ да суох олоруохпут; # это вам дорого обойдётся ити эйиэхэ аччыгыйынан ааһыа суоҕа.

туохт.
1. Аҥаар кырыытыттан саҕалаан барытын кэрий. ☉ Обходить, исходить всё, побывать везде
Нэһилиэктэринэн тилийэ сылдьан эти, арыыны, түүлээҕи хомуйар. Амма Аччыгыйа
Кистии-кистии алаастары кэрийэн, Кэлэн-баран, ыаллары тилийэ сүүрэн, …… «Земобщество» диэни тэриннилэр. С. Васильев
2. Киэҥ сиринэн тарҕан, иһилин (сурах, сонун туһунан). ☉ Стать доступным, известным, распространиться (о слухе, новости)
Сэрии суоһар сураҕа Сирсири тилийбитэ. «Чэчир-68». «Онустары барыларын Хампаҕа таһаараары гыналлар», — диэн сурах бөһүөлэги тилийбитэ ыраатта. «ХС»
3. көсп., сөбүлээб. Киксэрэн, тэптэрэн биэрэр үлэни ыыт, куһаҕаҥҥа көҕүлээ. ☉ Подстрекать, науськивать кого-л.
Уолуктай, Дьэргэ курдуктары самнардахха, угуйар, тилийэр да дьон суох буолуо этилэр. Болот Боотур
Манна холуннарар, буортулуур үлэни тилийэ сылдьыбатым. В. Яковлев
Англия дипломаттара …… күүстээххэ мөлтөҕү тилийэн, сөрүөн киллэрэн, …… «тиитин охтотторон тииҥин итигэстиир» этилэр. АЕЕ ӨӨ
◊ Тилийэн эмнэр — сүөһү төрүөҕүн атын ийэҕэ үөрэтэн эмнэр. ☉ Приучать к другому сосунку (корову, кобылу, оленя)
Тыһы таба оҕотун отой ылбатаҕына, ол тугуту атын сымнаҕас ийэҕэ тилийэн эмнэрэллэр. ССП ЫН
Лазарева уон алта ынахха отут ньирэйи тилийэн эмнэрбитэ. ПДН ТБКЭ
Илиинэн аһатыллыбыт ньирэйдээҕэр тилийэн эмнэриллэр ньирэйдэр орто тыыннаах ыйааһыннара лаппа үрдээбитэ. ПНИ ИС
ср. др.-тюрк. тел ‘приучать, припускать сосуна к матери (о животных)’, кирг. тели ‘принять, подпустить к себе (о самке животного)’, казах. тел ‘приучать сосунка к чужой матери’, ног. тели ‘приучать, допускать сосуна к чужой матери’