1) траншея; холлороонно хас = вырыть траншею; 2) подземный ход, проход под землёй.

с. бот. 1. (подземный стебель) силис умнас (ситэ сайда илик сэбирдэхтэрдээх буор аннынааҕы умнас); 2. (основной ксрень) силиргэх.

дымить(ся), куриться; көрдүгэн буруолуу сытар (всё ещё) не заглох (букв. дымит) подземный пожар; итии сылабаар буруолуур самовар дымится.

м. 1. (по гл. подкопать) аннынан хаһыы; 2. (по гл. подкопаться) хаһыныы, хапан киирии; 3. (подземный ход) холлороон; подвести подкоп под стену истиэнэ аннынан холлороонно хас; 4. подкопы мн. перен. разг. (интриги) куорҕаллааһын.

I 1) клад; сиртэн хостонор кылаат подземный клад; 2) скирд; бурдук кылаата хлебный скирд.
II прям., трен, вклад; кылааты ылыы приём вкладов; кылааты биэрии выдача вкладов; үлэһиттэр кылааттара вклады трудящихся; наукаҕа саҥа кылаат новый вклад в науку.

1. разг. изрядный, порядочный, достаточный || изрядно, порядочно, достаточно, довольно много; үтүгэн киһи мустубут собралось достаточно много народу; 2. миф. пропасть, бездна; түөрт үтүгэн или үтүгэн түгэҕэ подземный мир; преисподняя; хайа үтүгэҥҥэ тустэ ? куда он запропастился (букв. в какую пропасть он провалился?).

страна, край; родина; советскай дойду советская страна; төрөөбүт дойдум моя родина; үс дойду дьоно люди со всего света; дойду сурахтаах , алаас ааттаах поел. каждая страна имеет свою славу, каждая поляна— название; үөһээ дойду миф. верхний мир; аллараа дойду миф. подземный мир; орто дойду миф. срединный мир; соҕуруу дойду разг. а) юг; б) центральные районы страны.

1) подпочвенный огонь, подземный пожар (напр. после пала); көрдүгэн түспүт здесь остался очаг подземного пожара; 2) небольшое глубокое озеро; уулаах көрдүгэҥҥэ көтөр түһэр погов. птица на озерцо садится (соотв. где вода, там и утки садятся) # көрдүгэн эттээх оҕо ребёнок, восприимчивый к кожным заболеваниям.

аат. Сир анныгар киирэр эбэтэр сир аннынан барар хороон курдук хайаҕас. ☉ Узкий подземный проход
Ас көрдүү сылдьан арай кини киирбит аанын утары дьон утуйар сирдэрин улаҕатынан улахан, киэҥ, киһи холкутук батар куоллараанын көрө түстэ. Далан
Этиэх икки ардыгар, тимир эрэһэ сүүрүк Тэбэр долгунун үрдүгэр Тирэччи тирэммитинэн, Дириҥ куоллараан устун Тимирэн иһэр эбиппин. С. Васильев

аат.
1. Сири аннынан сиэн барар уот (хол., туорпалаах сиргэ өрт ыыттахха). ☉ Подпочвенный огонь, подземный пожар (напр., после пала в торфяной местности)
Көрдүгэн барбыт. ПЭК СЯЯ
Бүөтүр саас өртөөбүт сирин эргийэн көрүөхтээх. Баҕар, ханна эмэ көрдүгэн хаалан алдьархай тахсыа. Р. Кулаковскай
2. Көрдүгэн уота сиэбит сирэ. ☉ Местность, где был подземный пожар; почва, сформировавшаяся после пожара в грунте
Ол умайбыт халыҥ ойуур көрдүгэниттэн күөх ойуур үүммүтэ. Т. Сметанин
3. Уот сиэбит сиригэр үөскээбит дьоҕус гынан баран дириҥ көлүйэ. ☉ Небольшое, но глубокое озеро, возникшее на месте, где был подземный пожар
Мин туран, көрдүгэммин төгүрүйэ сүүрэн тиийэн, тумуһунан киирэн, харса суох уулаан имиттим. Н. Неустроев
Көрдүгэниттэн икки ыаҕайанан уу баһан тахсан иһэр. А. Сыромятникова
4. көсп. Туох эмэ онтон тарҕанар, тэнийэр, мустубут, түмүллүбүт сирэ. ☉ Место, откуда что-л. распространяется, очаг, средоточие чего-л.
Берлиҥҥэ олохсуйбут сэрии көрдүгэнэ икки төгүллээн Европаны бүтүннүүтүн кутаа уотунан умаппыта. Софр. Данилов
Хаҥалас улууһугар ыарыы турбут көрдүгэннэрин хаптаталаабыта. П. Филиппов
Германия, дворяннар уйаларынан туолбут буолан, ороспуонньуктар көрдүгэннэрэ этэ. АЕВ ОҮИ
♦ Көрдүгэн үрдүгэр олорор курдук — туох эрэ куһаҕан буоларын күүтэн, куруук сэрэнэн, биир кэм ньиэрбэҥ күүрэн (сырыт, олор). ☉ Жить как на вулкане
Уорбутун билэннэр кэлэн тутан ылыахтара диэн көрдүгэн үрдүгэр олорор курдук сылдьар. «ХС». Көрдүгэн эттээх — кэбэҕэстик бааһыра, сүһүрэ охсор эттээх, кэбирэх эттээх (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Восприимчивый к кожным заболеваниям (обычно о детях). Көрдүгэн эттээх оҕо