- разг. изрядный, порядочный, достаточный || изрядно, порядочно, достаточно, довольно много; үтүгэн киһи мустубут собралось достаточно много народу; 2. миф. пропасть, бездна; түөрт үтүгэн или үтүгэн түгэҕэ подземный мир; преисподняя; хайа үтүгэҥҥэ тустэ ? куда он запропастился (букв. в какую пропасть он провалился?).
Якутский → Русский
үтүгэн
Якутский → Якутский
үтүгэн
I
аат., эргэр.
1. Олоҥхоҕо абааһылар олорор Аллараа дойдулара, үөдэн түгэҕэ. ☉ В олонхо: Нижний мир, где обитают злые духи — абаасы (абааһы), преисподняя
Онуоха тыас өрө ньиргийэ түһэр да, тимир хаппахчы икки аҥыы ыллас гына түһэр. Ньургун Боотур дьөлөрү үтүгэҥҥэ киирэр. П. Ойуунускай
Туһааннаах убайым Тойон Дьөллүүт бухатыыры Түөрт үтүгэн түгэҕиттэн Түптүр дьуоҕаттан босхолуом, Экчи биири этэбин. П. Ядрихинскай
2. Өлүү-сүтүү, алдьархай, иэдээн. ☉ Беды, несчастья
Өлүү, мээр, болдьохтоох. Үтүгэн син биир туох эрэ төрүөттээх, Киэһэлик дьонноро Дьэ дьиэлиэх буолтара: Тыылара мэлийбит, Тыыларын уу илпит. С. Данилов
Үтүгэн төрүөттээх диэбиккэ дылы, сол киэһэ биһигини, биэс киһини, таһырдьа ыҥыран таһаардылар. И. Никифоров
3. кэпс. Дьон олорбот түҥкэтэх ыраах сирэ, сис дойду. ☉ Неизвестная даль
Уолаттарым булду сырсан хайа үтүгэҥҥэ түспүттэрэ биллибэт. «ХС»
II
даҕ. Элбэх, туохха эмэ сөп буолар курдук элбэх. ☉ Изрядный, достаточный, значительный по количеству
Сылгым үөрүттэн үтүгэн өттүн Сыһыыттан үүрэн барбыттара. И. Гоголев
Арааһа биир сиэптэн нөҥүөҕэ үтүгэн соҕус үбү уһуннарар сир быһыылаах. «ХС»
♦ Үтүгэн хаан иччитэ түөлбэ. — тыатааҕы иччитэ. ☉ Хозяин леса, духхранитель медведя
Үтүгэн хаан иччитин бэҕэһээ түһээн көрүстүм. НАГ ЯРФС II. Үтүгэнэ күөрэйбит түөлбэ. — олоҕун олорбут, өлөрө чугаһаабыт (киһи). ☉ Проживший большую часть жизни, ждущий своего конца (букв. худое его всплыло)
Биһиги үтүөбүт бүтэн, үтүгэммит күөрэйбит дьон, эмиэ тоҕо үрүҥ-хара буолуохпутуй? А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк., тюрк. өтүкэн ‘место обитания тюрков в Северной Монголии’
Еще переводы: