1) большие светло-карие (о глазах); 2) перен. ясный, чёткий, понятный || ясно, чётко, понятно; арылхай быһаарыы чёткое объяснение.

прил. 1. (разумный, понятливый) толкуйдаах, өйдөөх, уурастаах; толковый человек толкуйдаах киһи; 2. (ясный, понятный) киһи өйүгэр түһэр, олохтоох; толковое разъяснение киһи өйүгэр түһэр быһаарыы; 3. (содержащий объяснения) быһаарар, тылы быһаарар; толковый словарь тылы быһаарар тылдьыт.

нареч. понятно, внятно, ясно; дьэҥкэтик быһаар = объяснить что-л. вразумительно, ясно.

нареч. 1. өйдөнүмтүөтүк, өйгө түһэр гына; говорите понятно өйдөнүмтүөтүк саҥар; 2. в знач. вводн. ел., разг. биллэн турар.

прил. 1. (о местности) сылдьарга тоҕоостоох, киһи (сатаан) сылдьар; тропа, доступная только для пешеходов сатыы эрэ киһи сатаан сылдьар ыллыга; 2. тоҕоостоох, кыаллымтыа; доступные цены тоҕоостоох сыана; музеи должны быть доступны для масс музейдар маассаҕа тоҕоостоох буолуохтаах-тар; 3. (соответствующий возможностям кого-л.) кыаллар; 4. (понятный, доходчивый) өйдөнүмтүө, өйгө түһүмтүө; доступное изложение өйдөнүмтүө кэпсээһин; 5. (о человеке) аламаҕай, улахамсыга суох.

даҕ. Түргэнник, хомоҕойдук өйдөнөр. ☉ Понятный, доступный для понимания
Ити элбэх суруктары, көрдөһүүлэри өйдөнүмтүө гына эппиэттиэххэ наада. А. Сыромятникова
Ол бу салгымтыалаах куолулааһына суох, оҕолорго дөбөҥнүк өйдөнүмтүө ньыманан көрдөрүллэр. Д. Софронов
Киһи-аймах уустук сокуоннара барылара, кини санаатыгар, биир судургу уонна өйдөнүмтүө сокуоҥҥа түмсэллэр. Л. Толстой (тылб.)

1) страд. от өйдөө = быть понятным, вразумительным, пониматься; ити барыта өйдөнөр всё это понятно; 2) приходить в себя; приходить в сознание; ыарыһах киэһэнэн өйдөннө больной к вечеру пришёл в себя; 3) трезветь; 4) браться за ум, образумиться.

даҕ.
1. Иҥнигэһэ-тардылыга суох, түргэн. ☉ Ровный, быстрый, легкий, ловкий (в движениях)
Кудуххай айаннаах сылгы түбэстэ. «ХС»
Көрдөххө бытаан эрээри, тус үлэтигэр киирдэҕинэ кудуххай, тэтимнээх туттуулаах үлэһит этэ. «Кыым»
2. Судургу, өйдөнүмтүө, уустуга суох. ☉ Понятный, простой, доступный
Дмитрий Дыдаев хоһооннорун аахпыт эрэ киһи кини тыла-өһө намчытын, ылбаҕайын, кудуххайын бэлиэтии саныаҕа. Софр. Данилов
Кудуххай быһаарыылаах дьахтар буолан биэрдэ. А. Сыромятникова
Ыйытыы чуолкай, судургу, кылгас, кудуххай уонна ордук-хоһу сыыс тыла …… суох буолуохтаах. СОТТҮө

сов. и (переговорить) быпаа-рыс, өйдөтүс; 2. (стать понятным) быһаарылын, өйдөнөр буол, билин; теперь всё объяснилось билигин барыта быһаарыллан таҕыста; # объясниться в любви тапталга билин, таптыыргын эт.

I. в знач. сказ. безл. (ясно, понятно) көстөн турар, саарбаҕа суох; 2. в знач. вводн. ел. (вероятно, по-видимому) бука, арааһа, быһыыта; очевидно, все уже в сборе арааһа, бары мунньуһуннахтара буолуо.