нареч. 1. (единодушно) биир киһи курдук, биир санаанан; 2. разг. (попутно, кстати) таарыччы.

нареч. попутно, мимоходом по пути; таарыччы эйиэхэ сылдьыам я по пути зайду к тебе; таарыччы эттэххэ кстати сказать.

өскүөрүтүн эт между прочим, к слову (сказать); мин итини өскүөрүтүн эрэ этэбин я это говорю лишь между прочим (не подчёркивая, попутно).

предлог с те. и род. п. ыккардыгар, ыккардынан, быыһыгар, ортотугар; между друзьями доҕордуулар ыккардыларыгар; между гор хайа быыһыгар; # между нами говоря бэйэ икки ардыгар эттэххэ; между прочим 1) нареч. (попутно) таарыччы, тылга даҕатан, улаханнык аахайбакка; 2) в знач. вводн. ел. (кстати) кырдьык даҕаны, ейдөөбүччэ эттэххэ; между тем ол ыккардыгар.

сыһ. Кэтэһэр саҕана, кэтэһэн олорон. ☉ Ожидая когочто-л. (делать что-л. попутно)
Оҥорорбут бүтэн, айанныырбытын кэтэспиччэ эмиэ хат тэһийбэт-тулуйбат буолан барбыппыт. Н. Заболоцкай

туохт. Хонон, сынньанан аас, хонукта аһар. ☉ Попутно отдохнуть, заночевать где-л. Тогойкин, холкута буоллар, манна хонон-өрөөн да барыа эбит. Амма Аччыгыйа

I 1) миновать, проходить, проезжать; проследовать, идти дальше; күөлү аас = миновать озеро; аттаахтар аастылар проехали всадники; хоско аас = пройти в комнату; куоракка аас = проследовать в город; 2) протекать, миновать (о времени); идти, проходить, совершаться (о каком-л. процессе, работе и т. п.); икки хонук ааста прошло два дня; мунньах үчүгэйдик ааста собрание прошло хорошо; үһү сүүрбэ (или мүнүүтэ ) ааста двадцать минут четвёртого; үс хонугу ааспакка кэл приходи не позже, чем через три дня; киһи буруйа ааспат —халлаан түргэнник көнөр погов. вина человека не скоро забывается, скорее нёбо прояснивается; 3) прекращаться, утихать; исчезать; проходить; ардах ааста дождь прекратился; тыал ааста ветер утих; сылайбытым ааста моя усталость прошла; 4) в сочет. с деепр. на =ан означает действие, совершаемое мимоходом, попутно: сылдьан аас = зайти мимоходом; этэн аас = сказать мимоходом (следуя куда-нибудь); хонон аас = переночевать в пути; 5) переходить какой-л. предел, границу; уу тобукпун ааһар вода мне выше колен; 6) утрачивать возможность, быть не в состоянии (делать, предпринимать что-л.); тулуйарбыттан аастым я не в силах больше терпеть; 7) редко утратить что-л., лишиться чего-л.; көрөр харахпыттан ааһыым клятва чтоб мне ослепнуть (букв. пусть я лишусь своих зрячих глаз) # ааһар былыт албына пройдоха, плут, мошенник; ааһа түс = превосходить кого-л. в чём-л.
II уст. голодать, терпеть голод; айан киһитэ ааспыт путник проголодался; аастахха аба да амтаннаах , утаттахха уу да минньигэс посл. для голодного и трава вкусна, для жаждущего и вода сладка.

I
туохт.
1. Куоласкын биэр, быыбардаа. ☉ Голосовать, отдавать голос (на выборах)
Бии бу кыһыҥҥы быыбарга биһиги куоластаан талбыт дьокутааппыт бу кэлэн биһигини кытта сирэй көрсөн сэһэргэстэ дии. Амма Аччыгыйа
Кини быйыл аан маҥнай куоластыыр. С. Федотов
2. кэпс. Суолга илиини уунан массыынаны тохтот. ☉ Голосовать на дороге (для того, чтобы остановить попутный транспорт)
Биир да массыына тохтообото. Куоластаатахха, бэл бытаара да сорумматтар. Э. Соколов
Кырдьаҕас, ыарыһах өттө суолга туран айан массыынатын куоластаан көрөллөр да, туһа тахсыбат. «Кыым»
II
туохт. Бурдук куолаһын быһыта тардан эбэтэр сиргэ түспүтүн хомуй. ☉ Собирать или обрывать колосья
Хобороос түүтэх бурдугу куоластыы олорор. А. Софронов
Биирдии солуоманы куоластаан быһыта тардан ылан, кэлиигэ симэн, соҕоҕунан сынньаллара. Г. Колесов

сыһ. Туохха эмэ холбоон, таарыччы. ☉ Попутно, в связи с чем-л.
Киһини таарыйар дьыала эбит, туохха эмэ даҕатан онно кэпсиэххэ сөп. Л. Толстой (тылб.)
◊ Манна <маныаха, итиниэхэ, итиннэ> даҕатан эттэххэ - этиллибиккэ сыһыаннаан эттэххэ. ☉ К слову говоря, кстати сказать
Манна даҕатан эттэххэ, бу да кэннэ биһиэхэ быһаарылла илик сайабылыанньалар элбэхтэр. М. Попов
Манна даҕатан эттэххэ, Иирэлээххэ ууну тутар үрдүк быһыт дьэндэйэн турар. И. Данилов. Тылга даҕатан - этиллибит тылга сыһыаннаан (эбии этии). ☉ В связи с изложенным, вдобавок к сказанному
[Лэгиэнтэй атыыһыттаах Сүөдэрдээҕи] тылга даҕатан хабырыйар, ол-бу сылтах була-була мөҕөрэтэр буолан бараллар. Н. Якутскай
Ити кыһыйбычча, тылга даҕатан, Хата, баран сынньан. Н. Лугинов

сыһ. Ким-туох эмэ туһунан кимиэхэ-туохха эмэ холбуу тутан (эт, суруй, аҕын). ☉ Попутно, заодно, между прочим (сказать, написать, вспомнить)
Манна сыһыаран эттэххэ, олоҥхоҕо Уордаах Дьөһөгөй ардыгар Күн Дьөһөгөй Тойон диэн ааттанар. Күн Дьирибинэ
Сергей Борис туһунан сыһыаран ыйытаары гыммытын, ону [Нарыйа] истэ да барбатаҕа. В. Яковлев
Ити кэнниттэн хайдах үлэлээбиттэрин, табаары ылыыларын-биэриилэрин туһунан, быһаччы соҕус да буоллар, сыһыаран кэпсээтэ. М. Попов
◊ Сыһыаран үөскэтии бот. — культурнай үүнээйи үнүгэһин, хараҕын эбэтэр кэрчигин атын үүнээйигэ сыһыаран атын суорду үөскэтии. ☉ Прививка черенка культурного растения на дикое плодовое или декоративное растение посредством глазка, окулировка
Умнас аллараа өттүттэн үөскэтиигэ ылыллыбыт уктааҕар умнас үөһээ өттүттэн ылыллыбыт уга ордук түргэнник сибэккитийэр үүнүүнү биэрэр. Бу сыһыаран үөскэтиигэ уһулуччу суолталаах. ҮСАКИ