клеветать на кого-л., оговаривать, порочить кого-л.

несов. 1. что (пачкать) киртит, сыыһырт; 2. кого-что, перен. (порочить) киртит, холуннар.

побуд. от киртий= 1) грязнить, пачкать; 2) перен. чернить, оговаривать, порочить.

несов. I. что, уст. (делать чёрным) хараарт, харанан кырааскалаа; чернить волосы баттаххын харанан кырааскалаа; 2. кого--что (порочить) хараарт, холуннар, киртит.

несов. 1. кого-что (пачкать) киргэ-бис, хараарт, марайдаа; 2. кого-что, перен. (порочить) киртит, хараарт; марать честное имя ыраас аатын киртит; 3. (плохо рисовать, писать) дьабайдаа.

туохт., кэпс.
1. Бээтинэни түһэр, киртит. ☉ Запятнать, наставить пятен на чем-л.. Таҥаскын бээтинэлээ
2. кэпс., көсп. Аатын-суолун киртит, холуннара сатаа. ☉ Оговаривать, чернить, порочить
Щербаков миэстэ былдьаһан, Щетинскэйи харчымсаҕынан хаарыйар; Щетинскэй, хардары харсыһан, Щербакову бэригимсэҕинэн бээтинэлиир. Р. Баҕатаайыскай

туохт. Кими эмэ холуннар, олоҕо суохтук киртит. ☉ Клеветать на кого-л., порочить, оговаривать кого-л.
Баһааҕырда саныыр буолаайаҕын, Баттал баҕайы баһыйан Бу айылаах буола сылдьабын. А. Софронов
Чэ, быһата туох да буруйа суох кыыһы барбах кыра алҕаһынан баһааҕырдан хаһыаттаабыттара. М. Доҕордуурап
Дьэ, оччоҕуна, сымыйанан киһини баһааҕырда оонньообуккун оҕобун, бука, тылгын тылбыйтарарым буолуо. Г. Колесов

туохт. Кими эмэ баһааҕырт, киртит. ☉ Наговаривать, клеветать на кого-л., порочить, чернить кого-л.
Куһаҕан киһи биир сүрүн бэлиэтэ — бэйэтин аргыстарын, кыттыгастарын холуннара, намтата сатыы сылдьаахтыыр үгэстээх. Амма Аччыгыйа
Билбэт эрээри таайан, киһини сымыйанан холуннарар сатаммат. Н. Якутскай
Сорох дьахталлар эрдэрин холуннаран, түһэрэн саҥардахтарына бэркиһиирэ, итэҕэйиэх санаата кэлбэтэ. В. Титов

1. хараар диэнтэн дьаһ. туһ. Самаан сайын барахсан …… Тымныыны тыһытытан, Хаары хараардан, Күөх унаар урсуннанан …… [кэлэр]. Өксөкүлээх Өлөксөй
   «Эйиэхэ, Байбаал, буору хараардыахха айылаах биэс-алта оҕус баар этэ буолбат дуо?» — диэн унаарыйда Даарыйа эмээхсин. Амма Аччыгыйа
   [Ира] күн уота хараарпыт эрчимнээх атахтарын бокуччу туттубут. Л. Попов
2. көсп. Кими, тугу эмэ киртит, хоруотаа, холуннар. ☉ Наговаривать на кого-что-л., очернять, порочить когочто-л.
   Көнө, чиэһинэй үлэһиттэри сымыйанан хараардан, киһи киһинэн талаһаланан былааска тахсара оччотооҕу кэмҥэ баар суол этэ. Эрчимэн
   [Инбэлиит буойун] ол да буоллар саха аатын хараардыбатах, охсуһууга сааттаахтык чугуйбатах. КНЗ ТС
   Талбаана бииртэн мунаарара: кинилэр тоҕо бэйэтигэр көнөтүнэн эппэккэ, дириэктэр нөҥүө кинини хараарда сатаатылар? Күрүлгэн
   ♦ Быаргын хараарт — быарын харалыыр диэн курдук (көр быар)
   «Доҕор, быарбытын хараардыах», — дэһистилэр иккиэн. Сылаас быары [сыалыһар быарын] сиэн ньэлбэнэн кэбистилэр. В. Миронов

туохт.
1. Кими, тугу эмэ киргэ бис, кирдээх гын. ☉ Загрязнить, запачкать, грязнить кого-что-л.
Бу оҕо саҥа ырбаахытын киртитэ охсубут. — Борохуоттар хара буруоларынан хочо күндэл унаарын киртитэллэр. Н. Габышев
[Саввин:] Дьиэни киртиппиттэр даҕаны. Киминэн эмэ ыраастаппыт киһи. С. Ефремов
△ Сыыһырт, кири-хоҕу мус. ☉ Мусорить, разводить грязь. Айылҕаҕа сынньана тахсааччылар бөхтөрүн хомуйбакка барааччылар, тыаны, хонууну киртитэллэр. Дэриэбинэҕэ күөлү үксүгэр кэтэх сүөһүлээх ыаллар киртитэллэр
2. көсп. Кими эмэ холуннар, хараарт, баһааҕырт, быртаҕырт. ☉ Очернять, порочить кого-л., осквернять что-л. [Даайыс:] Өссө кинини хараардан, киртитэн кэпсииллэрин барытын истэрэ буоллар, ордук буорайыа этэ. А. Софронов
Ити курдук холуннаран, Эдэр оҕону туох иһин, Иҥэн-хаһан тураҥҥын, Эн бу мэлдьи киртитэҕин. Күннүк Уурастыырап
♦ Аатын киртит көр аат I
[Ийэ сир] Эн кэрэ ааккын Киртитэ кэҕэрдэр Киибэстэри иһиттэхпинэ — Киҥимхааным алдьанар. Күннүк Уурастыырап
[Анньыһар Боотур:] Дуолан Хара, Килбиэннээх ааппын киртиттиҥ. И. Гоголев
Илиигин киртит көр илии. [Геллерт — хаайыылаахтарга:] Мин эһигинньиктэр аайы илиибин киртитиэ суохпун, …… үрдүкү сууттар дьаһалларын иһитиннэрэ кэллим. П. Филиппов
[Чокуурап:] Табаарыс Үчүгээйэп, ити киһини кытта иирсимэ, тоҕо киниэхэ илиигин киртитэҕин. С. Ефремов
Килбиэннээх <маҥан> сирэйин киртит көр сирэй. Килбиэннээх маҥан сирэйгин киртитиэм, сардаҥалаах маҥан сирэйгин саатырдыам. Саха фольк. Дириҥ дьибилгэтинэн Кулан кубулҕатынан Килбиэннээх сирэйгин Киртитэ оонньуоҕа. П. Ойуунускай
Сирэйин киртит (хараарт) көр сирэй. Сирбэр-дойдубар Сириллэ илик киһи этим, Сирэҥҥин сирэйбин киртитимэ. П. Ойуунускай
[Манчаары:] Кимнээх буолан, Сиэхсити [Чоочону] ситэ үктээн, Сирэйгин киртитиэм баарай?! А. Софронов
Сир хамыыһыйатыгар Улаатыннары [киһи аата] талларымыахха, Хаартыһытынан сирэйин киртитэн, Ханна да сыһыарымыахха. С. Васильев