и. д. от баһый = преодоление, победа; превосходство в чём-л.; ыарахаттары баһыйыы преодоление трудностей.

прил. 1. (выраженный числом) чыыһыланан; 2. (выраженный в каком-л. количестве) ахсаан, ахсаанынан, ахсаан өттүнэн; численный состав ахсаан өттүнэн састааба; численное превосходство ахсаанынан баһыйыы.

1) подавлять своим превосходством, запугивать, устрашать; 2) притеснять, обижать.

туохт. Кимиэхэ эмэ харыстабыллаахтык, сымнаҕастык сыһыаннас (бэйэ киһитэ диэн). ☉ Относиться к кому-л. намеренно мягко, бережно (напр., имея явное превосходство в физической подготовке, свести спортивное состязание на ничью)
Мэхээлэни кытта хайаан тулустаҕай, арай быраатым диэн ааҕымчылаатаҕына, ол киһиҥ тэҥнэһэ да сырыттаҕына көҥүлэ. Саха сэһ. 1977

аат.
1. Бэйэ туруорсан, ылсыһан көҕүлээһинэ, саҕалааһына. ☉ Инициатива, почин
Уой, дьэ, сад да сад! Хайаан да эн инициативаҕынан бу сады олордубуттара буолуо. И. Гоголев
Ханныгын да иһин эр киһи буоллаҕыҥ, онон инициатива эйиэхэ буолуохтаах. Н. Лугинов
Дьон инициативатын тууйар, киһи санаатын истиэн баҕарбат. В. Яковлев
2. Кими эмэ кыайа-хото тутуу, баһыйа тутуу. ☉ Превосходство, преимущество над кем-л.. Саахымакка бүгүҥҥү күрэхтэһиигэ үрүҥнээхтэр инициативаны ыллылар

даҕ.
1. Кыай-хото тутар. ☉ Одерживающий победу, имеющий превосходство
Хотуулаах үлэ кэнниттэн сынньанар үчүгэйин! Н. Лугинов
Сайын оҕус сыарҕатыгар тиэллэр таһаҕаһы тэлиэгэнэн тиэйэр эбитэ буоллар, дэлэ хотуулаах буолуо этэ дуо. Эрилик Эристиин
Тырахтарыыстар симиэнэнэн үлэлиир буоланнар ордук хотуулаахтар. ПДН ТБКЭ
2. көсп. Быһаарыылаах, сорунуулаах (киһини этэргэ). ☉ Решительный, волевой (о человеке)
Биһигиттэн ордук хотуулаах санаалаахпыт Г. Шергин этэ. СБТТ

I жарить, поджаривать (сало, мясо на угольках).
II 1) страшиться, бояться чего-л.; не решаться на что-л.; эһэттэн саллабын я боюсь медведя; саллан киирбэккэ турабын стою, не решаясь войти; 2) разг. питать уважение к кому-л., благоговеть перед кем-л. (признавая его превосходство) # саллар саас а) преклонный возраст; б) долгие годы жизни; саллар сааһым тухары манныгы көрбөтөҕум за всю свою долгую жизнь я такого не видел.

туохт. Хайа эмэ өттүгүнэн (ахсааҥҥынан, күүскүнэн, сабыдыалгынан уо. д. а.) кимиэхэ-туохха эмэ сабырыйтар, мөлтөх буол. ☉ Чувствовать превосходство кого-л. в чем-л. над собой
Кыаҕын дьэ чахчы ылларда, дьэ, кырдьык баһыйтарда, дьулайда-чаҕыйда быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Михаил Иванович бастаан утаа кинилэргэ баһыйтаран, сүрүн-кутун баттатан кэбиһэн, аҕыйах кэмҥэ арбы-сарбы сылдьыбыта. Н. Лугинов. [Дьахтар] Огдооччуйаны кытта этиһэн умайыктанан, баһыйтаран, ытыы-ытыы хомунан, кэлбитин курдук эмискэ баран хаалта. Н. Габышев

туохт., кэпс. Сүнньүнэн буолбат эрэ формаҕа «утарылаһааччыгын олох тулуһуннарыма, киһилээмэ» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ Употребляется обычно в отрицательной форме со значением «иметь абсолютное превосходство над своим противником в чём-л.» (напр., в спортивном состязании). Тустууга да, атах да оонньуутугар Коля миигин сабдыппат
□ Мин диэтэх киһи Отмас аһылыктаах, Уу-хаар куттаах Орто дойду оҕолорун Утары сабдыппат Уорааннаах тыыннаах буолуоҕум. С. Васильев. Н.Н. Павлов-Тыаһыт Бэс Дьарааһыны [дуобакка] миигин сабдыппат киириилээх-тахсыылаах сытыы оонньооччу этэ диэн үрдүктүк сыаналыыра. ПРД ДДь

1. аат., түөлбэ., кэпс. Абааһы, үөдэн, сатана (күлэн-оонньоон, үчүгэйи сөҕөн, сороҕор үөхс. курдук тутлар). ☉ Дьявол, черт, сатана (употр. как бран., шутл., иногда с оттенком восхищения и удивления)
   Хаһан эрэ баскыһыанньа кыайар кэлэн сынньатар. Суорун Омоллоон
   «Сүөһүнү балачча сылыктыыр эбит ээ бу түөкүнүҥ: сааһын да сабаҕалыыр, эмиһин да эндэппэккэ билэр, тыаҕа үөскээбит кыайар быһыылаах», — оҕонньор Симоны элэккэй хараҕынан тургута көрдө. Л. Попов
   Хайа, бу кырдьаҕаһы [эһэни] кыайбыккын дуу? Эмис да кыайар эбит. Хантан бултаатыҥ? Тумарча
   Таняҥ кыайар куолаһа да үчүгэйэ бэрт эбит. В. Яковлев
   ♦ Кыайар бөҕө кыайан — дьиҥ-чахчы кыахтаах буолан баһыйда. ☉ Одолеть кого-л., имея превосходство в чем-л.
   Билиэннэйдэр гимнастеркалара, ыстааннара, ойу-хайа тардыллыбытынан, сирэйдэрэ, түөстэрэ хаан хахтаммытынан сылыктаатахха, кыайар бөҕө кыайан манныкка тиксибиттэр чинчилээх. Хас да аптамаат уоһа кинилэри туһаайбыт. Софр. Данилов
   Кыайар хаан кыайда көр кыайар бөҕө кыайан. «Олох киһи буолбатах, илэ абааһы», — диир Тимир Саппыкы Суоппуйа туһунан. «Ону кыайар хаан кыайан аҕаллаҕа дии», — дэһэ-дэһэ, атыттар [бандьыыттар] күлсэн алларастаһаллара. Д. Таас
   Сэргэҕи кытта Ленин аатынан сопхуос Айдаан диэн соноҕоһо бэркэ хатыһан сүүрдэ. Айдаан дистанция былаһын тухары хаалбакка сырытта эрээри, кыайар хаан кыайда. «Кыым»