прил. 1. (пользующийся почётом) бочуоттаах, ытыктабыллаах; почётный гость бочуоттаах ыалдьыт; 2. (являющийся выражением почёта) бочуотунай, бочуоттаах, бочуот; почётный президиум бочуотунай президиум; почётный караул бочуотунай харабыл; почётное звание бочуоттаах аат; 3. (делающий честь кому-л.) бочуоттаах, чиэстээх; почётная обязанность бочуоттаах эбээһинэс.

м. ыйаах; Указ Президиума Верховного Совета СССР ССРС Верховнай Советын Президиумун Ыйааҕа.

аат. Туох эмэ туһунан мунньахха киэҥник, сиһилии дьон иннигэр кэпсиир киһи. ☉ Докладчик
[Михаил Семенович:] Дьэ, муҥ да буолар эбит. Мин мунньаҕы салайбаппын, мин дакылаатчыппын эрэ. Амма Аччыгыйа
Дакылаатчыт, ытыс таһыныыта бүтэрин күүтэ таарыйа, ачыкытын устан соттор. Н. Якутскай
Хайыы-үйэ президиум талыллан, күннээҕи бэбиэскэ бигэргэтиллэн, дакылаатчыкка тылы биэрдилэр. Софр. Данилов

сов. 1. кого (увести откуда-л.) таһаар; 2. кого (исключить) таһаар, уһул; вывести из состава президиума президиум састаабыттан таһаар; вывести из строя 1) воен. стройтан тапаар; 2) перен. туһаттан таһаар; 3. кого и без доп. (привести куда-л.) тапаар, тиэрт; дорога вывела на шоссе суол шоссеҕа таһаарда; спутник Земли выведен на орбиту Сир аргыһа орбитаҕа таһаары-лынна; 4. что (сделать вывод) тапаар, түмүктэ оҥор; вывести формулу фор мулата тапаар; 5. кого-что тапаар; үүннэрэн тапаар; вывести цыплят чоппуускаларда тапаар; вывести новую породу скота сүөһү саҥа боруодатын таһаар; 6. что (построить) тутан тапаар; вывести стены здания дьиэ эркиннэрин тутан тапаар; 7. что (уничтожить) сүтэр, ыраастаа; вывести пятна бээтинэни сүтэр; 8. кого (истребить) эс, суох оҥор; 9. что, разг. (старательно написать и т. п.) кичэйэн оҥор, кичэйэн суруй (хсл. букваны); 10. что (изобразить, описать) ойуулаа, ойуулаан тапаар; # вывести кого-л. из себя (или из терпения или из равновесия) тулууруттан таһаар, кыыһырт; вывести кого-л. на чистую (или свежую) воду буруйун саралаа; вывести в люди киһи оҥор, дьон кэккэтигэр киллэр.

1) уст. судьба, рок; 2) указание; партия ыйааҕынан по указанию партии; 3) указ; ССРС Верховнай Советын Президиумун ыйааҕа Указ Президиума Верховного Совета СССР; 4) разг. приказ, распоряжение; директор ыйааҕа приказ .директора.

даҕ.
1. Бочуоттааһын, улахан ытыктабыл бэлиэтигэр талыллар эбэтэр ананар. ☉ Избираемый или назначаемый в знак большого уважения, почета. Бочуотунай академик. Бочуотунай президиум
△ Улахан ытыктабылы, кэриэстэбили бэлиэтиир аналлаах. ☉ Являющийся выражением большого уважения, почета или почтения чьей-л. памяти. Бочуотунай харабыл
□ Иккилии чаас буола-буола бочуотунай харабылга кыһыл хаалтыстаах пионердар тураллар. Н. Якутскай
2
көр бочуоттаах. Нэһилиэк баар эрэ соҕотох бочуотунай кырдьаҕаһын, быыпсай кулубаны, өлүүтүттэн матарар сатаммат. Болот Боотур
Арай Мундербек Муссерен эрэ садыгар барарга бастаан ылбыттаах, онтон ыла бастыыр бочуотунай миэстэ киниэхэ сааһыгар түбэһэ илик. Эрилик Эристиин
◊ Бочуотунай грамота — правительственнай уорганнар эбэтэр общественнай тэрилтэлэр киһини эбэтэр кэлэктииби туох эмэ үтүөтүн иһин наҕараадалыыр оҥоһуулаах суруктара. ☉ Почетная грамота. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай Грамотата
□ Сүүрбэ аҕыс киһи «Якуталмаз» трест Бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыттара. «Кыым»

көмө аат.
1. Сыһыарыы түһүккэ хайааһын ким, туох эмэ кэннигэр, түгэх өттүгэр буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме дательно-местного падежа употребляется при обозначении предмета, позади которого совершается действие (за, позади)
Маайыс …… саһархай харахтара эмиэ тымныйан, хойуу кыламаннарын кэтэҕэр кирийэ оҕустулар. Амма Аччыгыйа
Дьиэ кэтэҕэр бөтүүк хахаарда. Н. Габышев
Антах ыраах бөлөх-бөлөх харааран көстөр тыалардаах үрдүк кыһам көстөр. Ол кэтэҕэр өрүс баар дииллэр. Т. Сметанин
Сыгынньах төбөлөөх Казбегым кэтэҕэр, Сылайбыт ый кэлэн, сынньанан сытарыҥ, Тамара уу баһар сүүрүктээх үрэҕин Дарыйаал таастарын кэриэстээн тыгарыҥ. П. Тулааһынап
△ Хайааһын ким, туох эмэ кэннигэр, антах өттүгэр туһаайыллан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении предмета, на заднюю сторону которого направлено действие (за, сзади)
Абыраамап устуулун туппутунан Бииктэр кэтэҕэр кэлэн олордо. Л. Попов
Өр да мин эйигин күүппүтүм, Күн быраан кэтэҕэр түспүтэ. Эллэй
Ыраах-ыраах Сир кэтэҕэр Сүдү баһаар турбутунуу, Истиэп уҥуор сырдыы түһэр Ый толбоно суһумнуу. П. Тобуруокап
2. Таһаарыы түһүккэ хайааһын туох эмэ кэнниттэн, антах өттүттэн тахсарын, оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме исходного падежа употребляется при обозначении предмета, из-за спины, задней части которого исходит, совершается действие (из-за)
Үрүйэ үмүрүйэр төбөтө ырыых ыраах маҥан будулҕан буолан көстөр сиригэр күөрэ-лаҥкы түспүт мас-талах кэтэҕиттэн, бэйэтэ тахса илик күн саһарҕата охсуллан, отуу уотун курдук кытыаһынна. Амма Аччыгыйа
Онуоха ойуур кэтэҕиттэн Түүлээх Уллуҥах, саа тутан баран, халдьаайыны таҥнары түһэн кэлбитэ. Суорун Омоллоон
Хайа саҕах дириҥиттэн Хабыр этиҥ, бачылларын, Ханнык байҕал кэтэҕиттэн Хара буурҕа ытылларын — Биһи умнуо суохтаахпыт, Билиэх өйдүөх тустаахпыт. Күннүк Уурастыырап
3. Туттуу түһүк форматыгар ким, туох эмэ кэннинэн, антах өттүнэн хайааһын оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме орудного падежа употребляется при обозначении предмета, лица, позади которого совершается действие (позади, за)
Халлаан чахчы сырдаан, күн төлөнө уҥуоргу тыа кэтэҕинэн сандаара тыган муус түннүктэринэн киирэн, балаҕан иһигэр уот сырдыгын баһыйда. А. Софронов
Оксана хаталар, оҕуруоттар кэтэхтэринэн саһан, дьиэтигэр кэлбитэ. Суорун Омоллоон
Президиум остуолун кэтэҕинэн саала үрдүттэн нэлэмэн кэтит кыһыл таҥастар тэниччи тардыллан түспүттэр. Амма Аччыгыйа