несов. 1. см. примкнуть; 2. (находиться рядом) сыста тур, ыксатыгар тур; к дому примыкает сад дьиэҕэ сыста сад турар.

эб. Этиллэр санааны эбиискэ сыстар тылыттан өйдүү биэрэн ону кытта холбоон сибээстээн этиини көрдөрөр. ☉ Выражает припоминание по ассоциации со значением слова, к которому примыкает данная частица
Араадьыйанан тыл этии диэбиккэ дылы, били кэпсэппиппитин хайыыбыт. Т. Сметанин
Хата, ас диэбиккэ дылы, эн аһыаххын баҕараҕын дуо? Мин ас бэлэмниим эрэ. С. Ефремов
Кырдьык да, алта киилэлээх диэбиккэ дылы, алта киилэлээх куобаҕы өлөрбүтүм. КН ТДь

эб. Саҥарааччы сөбүлээбэккэ сөҕөн сыһыаннаһыытын көрдөрөр (кэпсиирэҕэ сыстар). ☉ Выражает изумлённо-неодобрительное отношение говорящего к предмету речи (примыкает к сказуемому)
Оо, дьон, санааҕыт тоҕо бачча харата, хараҥата сүрэй! Софр. Данилов
Билэ-билэ тоҕо кыһамматыҥ сүрэй? «Чолбон»
Бу от үлэтин саҕана хайдах бачча хойукка диэри утуйаргыт сүрэй? «ХС»

эб.
1. Сирэй уонна бэйэни солбуйар ааттартан тардыылаах солбуйар ааты үөскэтэр. ☉ Образует притяжательные местоимения от личных и возвратных
Бэйэбит киэнин билбэт буолуом дуо! Амма Аччыгыйа
Мин эһиэнэбин, Бэйэҕит киэнэбин! П. Тобуруокап
Сылдьар да бириэмэлэрэ кинилэр киэнэ хааччахтаах буолара. В. Яковлев
2. Бас билиини көрдөрөр (сыстар аатынан бэриллибит предмеккэ атын предмет бас билиллэрин бэлиэтиир). ☉ Выражает значение принадлежности (указывает, что предмету, обозначенному именем, к к-рому она примыкает, принадлежит другой предмет)
Үсүһүнэн, райсоюз бэйэтэ Сэбиэскэй былаас киэнэ. Амма Аччыгыйа
Эн Аласов киэнэ үһүгүн дуо, — миэнэҕин! Софр. Данилов
Кини элбэх ахсааннаах дойдулар дааннайдарын туһаммыта, ордук Япония уонна Америка киэннэрин. В. Яковлев
Тыый, киһи саата эбээт, учуутал киэнэ. Н. Заболоцкай
3. Түмэр уонна тардыы суолтата дэгэттээх, этэр санааны күүһүрдүүнү көрдөрөр (тард. сыһыар.-х даҕ. быһаарар аакка сыстар). ☉ Выражает усилительное значение с оттенком собирательно-посессивного характера (употр. в изафетной конструкции, составленной из имени и прилагательного)
Хайа, буолумуна, айабыын, онно бааллар ласпардаһан, мөтөҥнөһөн субан кыыс киэнин ааттаахтара. «ХС»
Тыл киэнин саамай нарына олус минньигэс сыты мунньунар. У. Шекспир (тылб.)

эб. Саҥарааччы этэр санаатын бигэргэтэн, туоһулаан, утары мөккүһэн, сэмэлээн, күүһүрдүүтүн көрдөрөр (сүнньүнэн кэпсиирэҕэ сыстар). ☉ Используется для усиления утверждения, подтверждения, возражения, упрека (ведь, же - в основном примыкает к сказуемому)
Уоллары бэйэлэри куоракка киллэрэн биэрэргэ уон биэс сүүһү ылан тураҕын дии. Амма Аччыгыйа
Оттон эр киһигин дии, сүбэтин бул ээ... Н. Неустроев
Ол, кавалер буоллум диэн, өлүөм дуо? Бэйэҥ атахтааххын дии, куот ээ. С. Ефремов
Илья, киһи бөҕөҕүн дии... Н. Габышев
△ Күүһүрдэр интонацияны кытта чэйиилээх-күүрүүлээх дэгэттэнэр. ☉ В восклицательных предложениях приобретает эмоционально-экспрессивный оттенок
Ойохтоох эн бааргын дии, онтукаҕын көр, харай ээ! Н. Неустроев
Бокуруопка эрэ диэри аһынар эбит дии! Амма Аччыгыйа
Көр, бу алдьархайы... Дьэ, иэдээн дии! Н. Якутскай
Дьэ, абааһы эмээхсинэ дии! С. Ефремов
△ Атын эбиискэлэри кытта суолтатын холбообот, ол эрээри сорох эбиискэлэр суолталарын күүһүрдэр. ☉ Свое значение, как правило, не сочетает с семантикой других частиц, но значение некоторых усиливает
Оттон бу сокуоннай эрэ баар эбит дии. Н. Неустроев
Ээ, кэлбитэ биллибэт этэ. Бүгүн бээтинсэ эрэ дии. Амма Аччыгыйа
Кинилэр дойдуларын көрдүүрүҥ сүрэ да бэрт дии, аҕаа. М. Доҕордуурап

сыһыан эб.
1. Этиллэр санаа дьиҥнээҕин бигэргэтиини көрдөрөр (мэлдьи кэмнээх уонна чопчу кэмэ суох туохт. ф. итиэннэ ааттарынан бэриллибит кэпсиирэлэргэ сыстар). ☉ Выражает утверждение реальности высказываемой мысли (примыкает к сказуемым, выраженным гл. постоянного или неопределенного времени и именами)
Акаары диэннэр, дьадаҥы диэннэр, соруйан атаҕастыыр буоллахтара дии. П. Ойуунускай
Былыргы доҕорбор эйиэхэ туһалаан бөҕө буоллаҕа дии. М. Доҕордуурап
Чэ, оччоҕо, саатар, сүбэлээ. Уопсай дьыалабыт буоллаҕа дии. Софр. Данилов
Тыый, оҕонньор, оттон баҕа даҕаны балык балта буоллаҕа дии. Амма Аччыгыйа
△ Соруйар туохтуур 3 сирэйин кытта буоллун ээ диэн сэтэриир дэгэттэнэр. ☉ С формой 3-го лица побудительного глагола приобретает оттенок допущения и злорадства
Судьуйа да үлэлээтин буоллаҕа дии. «ХС»
Кинилэр кэһэйдиннэр буоллаҕа дии. «ХС»
«Оттон оччоҕо кини ытаабатын буоллаҕа дии», — дьахтар уолуттан кистээн, кыратык, иһиллибэт гына күллэ. Эрилик Эристиин
△ Инфинитив форматын кытта хайааһыны оҥорорго ыҥырар дэгэттэнэр. ☉ С инфинитивом приобретает оттенок призыва к действию
Оннук, харчыны эрэ батыһар дьону кытта охсуһуохха буоллаҕа дии. С. Ефремов
Оннук эбит буоллаҕына, ол маһын охторон дүлүҥ оҥорон кэбиһиэххэ буоллаҕа дии. М. Доҕордуурап
2. Этиллэр хайааһын буолуоҕар саҥарааччы итэҕэтэр-эрэннэрэр сыһыанын көрдөрөр (кэлэр кэмнээх туохт. ф. кытта тут-лар). ☉ Выражает уверенность говорящего в возможности действия, о котором он говорит (употр. с гл. буд
вр.). «Мин эһэни урут бултаспатаҕым да иһин, син көмө-ньыма буолуом буоллаҕа дии», — Уйбааскы ылыннарыылаахтык көрдөстө. Л. Попов
Оҕоҕут ыалдьан хаалбыта хомолтолоох суол. Таҥара көмөтүнэн үтүөрүө буоллаҕа дии. Дьүөгэ Ааныстыырап
△ Мөккүһэн утары этии дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок полемического несогласия, возражения
Таһаарымынабын, тугу булбуппун таһаарыам буоллаҕа дии. Эрилик Эристиин
Ийэкээм, кыыһырыма. Арыы көһүннэҕинэ, төлүөм буоллаҕа дии. Н. Неустроев
• Хата, бэйэҥ хаһан кэргэн ылаҕын? — Мин да, сөбүлүүрүм түбэстэҕинэ, ылыам буоллаҕа дии! М. Доҕордуурап
△ Буолуон сөп киэби кытта сэмэлиир-үөрэтэр дэгэттэнэр. ☉ С глаголами в сослагательном наклонении приобретает оттенок укора и поучения
Кэлбит дьоннор ааһан хаалыахтар этэ буоллаҕа дии. Д. Таас
Оптуобуһунан сылдьыаҥ этэ буоллаҕа дии. Л. Попов
Мааҕыҥҥыттан этиэҥ этэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов

аат дьөһ.
1. Сыстар аатын бэлиэтиир бириэмэтэ, сабыытыйата түбэлтэтэ буола илигиттэн хайааһын саҕаламмытын ыйарга туттуллар (ааттарга, аат туохт. сыстар). ☉ Употребляется при обозначении времени действия, которое предшествовало указанному событию (примыкает к именам и прич.)
Куоракка болдьоммут кэмим чугаһыгар биирдэ киирэрдии былааннана сырыттахпына, уонча хонук инниттэн Александр Борисович суһал тэлэгирээмэнэн ыҥыртаран ылбыта. Н. Лугинов
Кини өссө Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии инниттэн бу уһулуччулаах айымньыны сахалыы саҥардарга санаммыта. Софр. Данилов
Саха фольклора, ол иһигэр олоҥхо, өссө өрөбөлүүссүйэ инниттэн, историктар, этнографтар, лингвистэр болҕомтолорун тарпыта. Эрчимэн
△ Салаа этии кэпсиирэтэ буолбут аат туохтууру салайан, ситим тыл дэгэттэнэр. ☉ Управляя причастием, выступающим в роли сказуемого придаточного предложения, приобретает оттенок союзного значения
Минньигэс-минньигэс мичилэ Билсиһиэн инниттэн бэлэмэ, Биэбэйим диэбиттии көрөрө - Бэлэҕи биэрбиттии үөрэрэ. П. Тобуруокап
Таһыллыан инниттэн, киҥинийэн ытаабытынан барда. Эрилик Эристиин
Кинилэр айаннаан иһэр аймааһыннара Мэхээстээх кэлиэхтэрин инниттэн иһиллэ охсубута. Н. Заболоцкай
△ Сорох сыһыаттарынан дьөһүөл суолтата чуолкайданыан сөп. ☉ Значение данного послелога может уточняться некоторыми наречиями
Мунньах ыраах инниттэн киирэн, дьиэлээх дьон быһыытынан олорунан кэбиһэллэр. Амма Аччыгыйа
Абаҕа көстүөн быдан инниттэн, ойуур устун биир-биир тарҕаһаллар. Н. Якутскай
2. Төрүөт сыһыанын көрдөрөн, туохха эмэ төрүөт, биричиинэ буолар предмети, көстүүнү, предметтийбит хайааһыны бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая причинные отношения, употребляется при указании на предмет, явление, которые служат причиной чего-л. (из-за)
Кыра кэһии сыыстаахпын, таптыы саныырым инниттэн, Быыпсай оҕонньорго илпэккэ, эйиэхэ аҕаллым. Суорун Омоллоон
Бу инниттэн Нээстэрдэр тойон айаҕар элбэх бэриги биэрэллэр. Бэс Дьарааһын
3. Сорук сыһыанын көрдөрөн, хайааһын анаммыт, кини туһугар оҥоһуллар предметин, көстүүтүн, предметтийбит хайааһынын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая целевые отношения, употребляется при указании на предмет, явление, опредмеченное действие, ради которых совершается действие (ради, для того чтобы)
Маннык түбэлтэҕэ силиэдэбэтэл, кэлин дьыала булкулла сылдьыбатын инниттэн - сирэй көрсүһүүнү ыытара хайаан да наадалаах этэ. М. Попов
Ол инниттэн тугу оҥоруохха сөбүй? «Кыым»

I
хомуур ахс. аат. Үс буолан. ☉ Трое, втроём
Биирдэ хоту Дьааҥыттан тоҥустар үһүө буолан төрдүһүн Кыбый-Табый диэн удаҕаннаах бу дойдуга Бэрт Хараҕа көрүлүү, оонньуу киирэллэр. Саха фольк. Балтыбыныын, бырааппыныын үһүө буолан ханнык эрэ наадаҕа эргэ балаҕаҥҥа бардыбыт. Т. Сметанин
II
эб. Этиллэр санаа төттөрү өйдөбүлүн бигэргэтиигэ эрэмньини көрдөрөр. ☉ Выражает уверенность в невероятности высказываемой мысли, утверждая противоположный смысл (вряд ли, едва ли, разве)
«Ыраахтааҕы куһаҕан, баайдар батталлаахтар», — диэн кытарыҥныырын Бобров хааллара охсубут үһүө. Амма Аччыгыйа
Учуутал киһи сымыйалаабыт үһүө. Софр. Данилов
Дьиэтиттэн-уотуттан үүрүллүбүт киһи үҥэр таҥараҕа үтүөнү саныыр үһүө. А. Фёдоров
△ Күүһүрдэр, түмүктүүр, мэлдьэһэр суолталаах сыһыан тыллардаах, эбиискэлэрдээх, модальнай холбоһуктардаах, ыйытар тыллардаах контекска бигэргэтэр дэгэттэнэр. ☉ В контексте с модальными словами, частицами, сочетаниями, вопросительными словами имеет усилительное, заключающее, отрицательное значение
Ээ, оттон аҕалбакка, кини бэйэлээх туох улахан наадаҕа кэлбит үһүө. Амма Аччыгыйа
Оо, кэбис, киһи барыта кини курдук үһүө. Софр. Данилов
Хайа, тоҕо муналлар үһүө. Күндэ
△ Этиллэр предмет бу баар уонна бастакы, иккис сирэйгэ турар туохтуурдары кытта туттуллар буоллаҕына, ордук эрэллээх, риторическай ыйытыыга чугас дэгэттэнэр. ☉ Когда предмет речи налицо и частица примыкает к глаголам первого и второго лица, приобретает оттенок, приближающийся к значению риторического вопроса
Хаһан да умнар үһүбүөт. А. Софронов
Буруйдаах үһүбүөн билигин Эдэркээн уон аҕыс саастаахпар. П. Тобуруокап
Эһигиттэн хаалар үһүбүөн. Күндэ
Аласов сордоох, силлибэт сиргиттэн ама ылларбатах үһүгүөн! Софр. Данилов
△ Ордук үһүс сирэйгэ турар уонна кэлэр бириэмэ буолар хайааһыны көрдөрөр туохтуурдары кытта саарбахтааһын дэгэттэнэр. ☉ С глаголами третьего лица, действия которого представляются в будущем маловероятными, имеет оттенок сомнения
Ама, буруйа суох ыраас киһини буруйдууллар үһүө. А. Софронов
Ол биһигинньиктэри кытта бу ыыспаҕа олорор үһүө. С. Ефремов
Баҕар, мааны киһи бэйэтин тылын толоруо. Ама, албынныр үһүө, — диир Сэргэй мунаарар курдук. А. Фёдоров
△ Арыт үгэргиир-сэмэлиир дэгэттэнэр (намыһах интонациянан этиллэр). ☉ Иногда имеет оттенок иронии и упрёка (произносится с пониженной интонацией)
Микиитэни субу көрбүт үһүбүөт. Амма Аччыгыйа
Аска кыһанаргар бу курдук сылдьар үһүгүөн. Суорун Омоллоон

I
даҕ.
1. Улгум уонна түргэн сырыылаах, эрчимнээх айаннаах (үксүгэр мииниллэр, көлүллэр көлө туһунан). ☉ Быстрый, ходкий (обычно о скоте в упряжке или под седлом)
Ханна эрэ аллаах ат сыарҕата сырылыыр. Амма Аччыгыйа
Аллаах баҕайы кунан сүүрүү быластаах айаннаан чөрөкөччүйэн истэ. Болот Боотур
Оҕус сүрдээх аллаах, ону ааһан дьоруо этэ. И. Никифоров
△ Айанныырга куруук бэлэм, түргэн сырыылаах (массыына, техника туһунан); түргэн сырыылаах, сыыдам (хол., тыы, оҥочо). ☉ Вполне исправный, на ходу; быстроходный (о технике); ходкий (напр., о лодке)
Ахпат аллаах тимир хамбаайыным, Ийэ сирим нүөл дьылын баайын, Көмүс туораах гынан хомуй! И. Чаҕылҕан
Хаамыҥ сатыы, Көтүтүҥ чаҕылҕанныы Аллаах автонан, Айаннааҥ элэмэс атынан Боккуоп кыымын саҕан! П. Тобуруокап
Биһи аллаах «газикпыт» Дьуохар тэбэр дьулханнаах, Оттон тыйыс суоппарбыт Лаама курдук тулуурдаах. С. Данилов
Матасыыкыллар аллаах баҕайытык бирдьигинэһэ түстүлэр. П. Аввакумов
Арыт хайдах эрэ эрэһэ долгуннары үрдүнэн аллаах тыынан устан долгулдьутан иһэр курдук сананар. Амма Аччыгыйа
2. Сүрэхтээх, хоһуун уонна улгум (үлэһит киһи туһунан). ☉ Проворный, расторопный; быстро, с готовностью делающий что-л. Аһыырга аллаах, үлэҕэ көлөөк (өс ном.)
Аатын да ааттаппат бэрт аллаах киһи буолла эбээт. Г. Нынныров. Аллаах соҕустук Дьааһыктарын аста, Хапсаҕай соҕустук Хардарыаптарын халыгыратта. Өксөкүлээх Өлөксөй
△ Сылбырҕа, түргэн; сытыы, тэһии. ☉ Быстрый, спорый; бойкий
Оттон оҕолор хаары, мууһу күүтэллэр,— Хаҥыл хаҥкы, аллаах хайыһар кэтээри. К. Кулиев (тылб.)
Кини курдук истигэн, аллаах бөрүөлээҕи булбатаҕым. «Кыым»
Биһиги дуона суохтан күлсэргэ аллаахпыт, оттон тугу эмэ тобулан этэргэ ньуулбут. У. Нуолур
△ кэпс. Түргэнник оргуйар, аһы түргэнник буһарар (иһит туһунан). ☉ Быстро кипящий, скороварящий (о посуде). Аллаах чаанньык
□ Оргуйан барда аллаах, Тордоҕурбут солуурчах. И. Гоголев
II
аат эб., эргэр.
1. Кыратытан, сэнээн сыһыаннаһыыны көрдөрөр (түспүт эбэтэр сыстар тылын сыһыарыытын үгүстүк ылар). ☉ Передает слабовыраженное пренебрежительно-уничижительное отношение говорящего (часто принимает на себя аффиксы слова, к-рое опущено или к которому эта частица примыкает)
Алыс антах дайдылаах Аччыгый омук аллаахтары, Ат гынан миинээри, Аһыммыта буолбуттар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Маны истэн баран Буура Дохсун бэркэ уордайда: «Бу тугу-тугу саҥарар аллааҕый?» ПЭК ОНЛЯ I
Арыгычаан аллаах аатырыан, Буоккачаан богдочоон сураҕырыан сураҕырбыт. Саха нар. ыр. II
2. Этиллэр предмеккэ саҥарааччы, салла соҕус буолан баран, иһигэр соччо сөбүлээбэт сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает несколько почтительное, но скрытое неодобрительное отношение говорящего к предмету речи
Амтаннаах астарын арыгы аллааҕы аҕала оҕустулар. А. Софронов
Иккиттэн биирдэспит Ииннэнэ илигинэ Арахсыспат аллаахтар Алтыстахпыт буолуо. П. Ойуунускай
Харам аллаах бахсырыйан, Маҥалайа туолбата, Барыҥныырын бараан баран, Тугу сиирин булбата. И. Чаҕылҕан
◊ Маҥай (маҥайкаан) аллаах баара — сэниир сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает пренебрежительное отношение говорящего
Доҕоттоор, кырдьык даҕаны, бу баранаак, маҥайкаан аллаах баара, үөһэ таһааран хаһаана сытыарбыт эбит дуу, тугуй? Н. Заболоцкай
Мааҕын көрбөт сүөһүлэрим Дьүһүннэрин сүөлүргээммин, Маҥай аллаахтар бааллара, Түүлбэр киирэн эрдэхтэрэ. Күннүк Уурастыырап

I
1. даҕ. Туох да уратыта суох, судургу, ханнык баҕарар көннөрү киһи курдук. ☉ Ничем не выделяющийся, обыкновенный, простой
Ойууннар ама дьон курдук хонон турдулар. Н. Якутскай
Кутталбыттан ыллыыр санаам көтөн хаалла уонна көрүөх бэтэрээ өттүгэр ама киһи буола түстүм. И. Данилов
Туундара мас ама киһитин Дэлэгээт оҥорон кээстилэр. С. Данилов
2. аат суолт. Туох да уратыта суох, тугунан да атыттартан чорбойбот көннөрү киһи. ☉ Обыкновенный, обычный человек
Ырыаны бары таптыыллар — Муоралар да хайалар, Хомойон, үөрэн ыллыыллар Генийдэр да амалар. И. Эртюков
Ити гынан баран аматыгар бэрт сытыары — сымнаҕас майгыннаах ээ. Софр. Данилов
3. сыһ. суолт., кэпс. Аҕай-аҕай, арыый да (ыарыһах туруга кыратык көннө, уоскуйда, чэпчээтэ диэн этиигэ). ☉ Сносно, терпимо (при определении состояния здоровья больного)
— Аҕам... Аҕам хайдах үһү?! Иһиттигиэт?.. — Бэҕэһээ, сураҕа, арыый ама үһү. Н. Лугинов
Кыыһа арыый ама буолуоҕуттан ыла кини эмиэ дьэгдьийбит, кэҥээбит курдук буолла. И. Гоголев
[Галя:] Билэр дьоннуун убаһан, билигин кэм амабын. П. Тобуруокап
♦ Аматыгар түспүт — 1) урут туох эрэ чаҕылхай, уһулуччу уратылаах киһи, ону сүтэрбит, көннөрү киһи буолбут. ☉ Ставший заурядным, обыкновенным (изза утери былых исключительных качеств)
Кэскил аптаах тириитин албыннатан, аматыгар түспүт кыталык кыыл курдук хобдох көрүҥнэнэн, туран кэллэ. Г. Колесов
Сөдүөркэни көрдөр эрэ, Сүллүкү ойуун «абааһыта тахсан», аматыгар түһэн хаалар. Болот Боотур; 2) урукку көннөрү куолутугар түспүт (хол., кыыһыран силбиэтэнэн, итирэн, иирэн эҥин баран). ☉ Ставший обычным, нормальным (напр., после бурного гнева, сумасшествия и т. д.).
II
сыһыан т.
1. Саҥарааччы саарбахтыыр, итэҕэйбэт сыһыанын ыйытыы, эрэнии, сэрэтии, эрэмньилээх сабаҕалааһын эҥин дэгэттээх көрдөрөр уонна күүһүрдэр. ☉ Выражает и усиливает сомнение, недоверие говорящего с оттенками вопроса, уверенности, предположения, уверенного предположения и др. (соотв. неужели, неужто, вряд ли, ведь)
Ама, бачча эрдэ кэлиэ дуо? «ХС»
Дьэ, оччоҕо, Ньүкэн, холкуоска, ама, киирэр инигин? Суорун Омоллоон
Ама, оонньуу оҥостон этэр инигин? А. Федоров. Даайыһы, ама, туох буруйу оҥорбут киһини, тыллаан биэрэр үһү. Н. Заболоцкай
«Ама?!» — диэтэ Марба, чымаадыстаабыт киһи быһыытынан. Күндэ
2. Саҥарааччы итэҕэйэр-эрэнэр, бигэргэтэр санаатын үксүгэр риторическай ыйытыы, атын иэйии дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает уверенность, утверждение говорящего с оттенком эмоционального отношения, риторического вопроса и др. (соотв. ведь, разве, да разве, неужели)
Оо, ама, Өндөрөй оҕонньор ис санаатын аныгы дьоҥҥо биллэриэхбыктарыах киһи буолуо дуо?! П. Ойуунускай
Ама, санааргыыр буоллахпытый, Ама, санньыйа турдахпытый?! Т. Сметанин
Итинник суолу, ама, сымыйалыам дуу... С. Ефремов
Аны дьэ, ама уоскуйдаҕым үһү... Софр. Данилов
3. Саҥарааччы эмоциональнай дэгэттээх «оннук буоллар да, оннук» диэн этэн чугутар сыһыанын көрдөрөр уонна күүһүрдэр. ☉ Выражает и усиливает уступительное отношение говорящего с эмоциональными оттенками (соотв. хоть, хоть и, хотя и)
Ама саа-саадах ыҕарҕана суоҕун иһин, хайаатар да суостаах күннэр кэлэн тураллар ээ. П. Ойуунускай
Ама аасталлар даҕаны, Ама, Киллэм сэриитэ... Кимиэллээх киирсии этэ! А. Бэрияк
Ама, кинитин иһин, итини баҕас итэҕэйэр ини! Н. Лугинов
4. Саҥарааччы бигэргэтэр эппиэтин көрдөрөр. ☉ Выражает подтверждающий ответ говорящего (соотв. как же, а как же, конечно)
— Эн эмиэ сылдьыстыҥ дуо? — Ама. Мин урут бултуур этим ээ. Суорун Омоллоон
Ама, ытан ахан, булт да куһаҕана суох. «ХС»
— Дьулуһуу бөҕөнөн, ыра санаа бөҕөнөн кэлбиккит эбит дии! — Тыый, ама! В. Яковлев
5. Саҥарааччы сөҕөр-бэркиһиир сыһыанын көрдөрөр уонна күүһүрдэр (сэдэхтик тут-лар). ☉ Выражает и усиливает изумление говорящего (употр. редко)
Оо, бу, дойдуга ынырыктаах техниканы мустулар, ама! В. Яковлев
Аартатай, алаатыгар ини, Ама, тыйыс тыын! Баал Хабырыыс
III
эб. Этиллэр предмети күүһүрдэн, үрдэтэн, дьоһумсутан этиини көрдөрөр (даҕ. суолт. тут-лар ааттарга сыстар). ☉ Выражает возвышение предмета речи как важного, значимого (примыкает к прил. и именам, употр. в роли прил.) Ытык ама тылбын ылаарай диэн, Күтүр үтүө тылбын көтөҕөөрөй диэн, Ыллыы-туойа, көрдөһө турабын! Саха фольк. Ама билигин үөрэхтээх элбээбитин иннигэр, Харайдаанап да былыр, сэрии иннигэр, үөрэхтээх ама дьон ахсааныгар киирсэрэ. Софр. Данилов
Тутта-хапта сылдьара даҕаны кини тойон ама буоларын туоһулуур. И. Гоголев