м. 1. (пыл) омун-төлөн, тэбэнэ; 2. (запальчивость) ыгым быһыы, холуон быһыы.

прям., перен. остывать, простывать; чэй сойдо чай остыл; уоҕа сойдо его пыл остыл # суола сойдо его и след простыл.

1) мощь, сила; крепость; күүһүн-уоҕун үгэнигэр сылдьар он в расцвете сил; хараабат уох неослабевающая мощь; 2) крепость; кымыс уоҕа крепость кумыса; 3) темперамент; пыл, огонь; кыыһырбыт уоҕар тугу гынарын билбэт в пылу гнева он не ведает, что творит.

с. 1. (пыл, одушевление) үлүһүйүү, көтөҕүллүү; с увлечением рассказывать үлүһүйэн туран кэпсээ; 2. (повышенный интерес к чему-л.) умсугуйуу, кэрэхсээһин; 3. (влюблённость) умсугуйуу, тапталга ылларыы.

глодать, грызть; уҥуоҕу көмүллээ = глодать кость; уҥуохта көмүллээ , уоһахта салаа ирон. успокойся, умерь свой пыл-гнев (букв. погрызи кость, поёшь молозива).

аат. Ким, туох эмэ уора, суоһа. ☉ Ярость, свирепость, пыл
Миха кавказтардыы эрчимнээхтик этэн-тыынан дабдыгыраабыт, уох-кылын бөҕөлөөх, эрилкэй харахтаах, саар тэгил уҥуохтаах киппэ киһи. Н. Кондаков
Икки улахан оҕус уох-кылын бөҕө буоллаҕа, бачыгыраччы харсан киирэн бардылар. «ХС»
Куорат өссө да хойуу туманынан бүрүллэн турара, тымныы уоҕа-кылына намырыы илигэ. «Кыым»

аат. Ким, туох эмэ омуна, өрө күүрүүтэ, өрүкүйбүтэ. ☉ Пыл, огонь, страсть
Уоҕа-төлөнө уҕарыйбытын кэннэ, кыратык, быһыта-орута тыл бырахсан кэпсэттибит. Н. Заболоцкай
Охсуһуу дьоҥҥо күөдьүппүт уоҕа-төлөнө ааһа илик. Т. Сметанин
Володя эмискэ өрө күүдэпчилэммит тапталын уоҕа-төлөнө уҕараабыт. «ХС»

1. (раскалённый воздух) итии, куйаас, сыралҕан; от печи несло жаром оһох сыралҕаннаах этэ; 2. разг. (горячие угли) чох; выгрести жар из печи оһохтон чоҕун хаһыйан таһаар; 3. (повышенная температура) эт итийиитэ, эт умайыыта; у ребёнка жар оҕо этэ итийбит; его бросило в жар кини этэ умайар; 4. перен. (рвение, пыл) омун, уох, төлөн; работать с жаром омуннаахтык улэлээ; # как жар горит уоттуу чаҕылыйар; поддать жару эбии күөртээн биэр; чужими руками жар загребать погов. туспа киһи илиитинэн итии чоҕу хостоо, тиитин охторторон, тииҥин ичигэстээ.

I
1. аат.
1. Элбэх маһы өрөһөлүү мунньан таһырдьа оттуллубут уот. ☉ Большой костер из сложенных в кучу дров
Тумулга тахсан, бүтүн кутаа оттон, чэйин өрө, иттэ олордо. Н. Заболоцкай
Хаппыт куруҥаны охторон киллэрэн, быһыта сынньан кутаа оттубуттара. И. Федосеев
2. көсп. Сэрии, кыргыһыы, кылаассабай охсуһуу күүһэ; сэриилэһэн элбэхтик ытыалаһыы. ☉ Сила, пыл, острота войны, боя, классовой борьбы; сильная пальба во время боя
[Манчаары] Олох сыырын туруорутунан дабайбыт... Охсуһуу кутаатын кыһатыгар умайбыт. Күннүк Уурастыырап
Киллэмҥэ, Майаҕа, Төхтүргэ — хайаҕа Тоҥ буору түөрэммит окуопа хаспыппыт, Булуҥҥа, Бүлүүгэ, Тааттаҕа, Аммаҕа Атаака оҥорон кутааны аспыппыт. С. Васильев
2. даҕ. суолт. Уот салаан эрэрин курдук күүскэ ыалдьар. ☉ Обжигающий огнем (о боли)
Маайа атахтара кутаа уотунан кутан барда, били Дьиэрбиннээххэ хаарга сыппытыгар үлүппүт тарбахтара быһыта ыллылар. Эрилик Эристиин
II
эргэр. Өртөөһүнү ыытарга уматыллар туоһу кыбытарга анаан төбөтө тыырыылаах ураҕас. ☉ Шест с расщепленным концом, в который вставляют бересту, поджигаемую для пускания пала. Хатыҥ ураҕаска биир өттүгэр туоһу кыбытан кутаа оҥорорбут

аат.
1. Ким, туох эмэ күүһэкыаҕа, сэниэтэ, эрчимэ. ☉ Сила, мощь кого-чего-л.
Отелло модун уоҕа аҕыраан, уот курдук омуна умуллан, күүһэ өһүллэн хаалар. Эрчимэн
Бу дьон уохтара сүрэ диэн, хаҥыл сылгы курдуктар. А. Фёдоров. Дохсун уох, хаҥыл майгы барыта манна [Аллаҥҥа] хаайтарбытын курдук, өрүтэ түллэҥниир, үлүскэннээх айанынан доллоһуйа устар. А. Сыромятникова
Бөһүөлэк олох уҕарыйбат уоҕунан оргуйар. П. Аввакумов
2. Ким, туох эмэ омуна-төлөнө, күүрээнэ. ☉ Пыл, азарт, воодушевление, огонь
Уламдьы ыгым уоҕар баай тойон илин тииһин көтүрү дайбаабыта. И. Данилов
Унаар иһигэр абатыйа санаата, Уоҕар ытын улаханнык охсон, Оһох кэннигэр кыйдаата. С. Васильев
Үлэһиттэр сарсыардааҥҥы уохтара арыый уостан барда. И. Никифоров
Мэник мэнигийээннэр Мэнээк барыахтарын, Учууталлар тутаннар Уохтарын уҕарыппыттар. «ХС»
3. Ханнык эмэ утах хатана. ☉ Степень насыщенности напитка алкоголем, крепость. Кымыстарын уоҕа сүрдээх эбит
□ [Одуор:] Чэ, аны табаарыстаар, бу бакааллары көтөҕөн кэбиһиэҕиҥ
Мааҕыттан уохтара бары тахсан хаалаары гынна. Суорун Омоллоон
4. Сир өлгөм үүнүүнү биэрэр кыаҕа. ☉ Плодородие почвы
Куһаҕаннык таҥастанарыттан сир уоҕа сотору сүтэрэ. КФП БАаДИ
Өр сылларга уоҕурдуута суох тыа хаһаайыстыбаларын култуураларын үүннэрдэххэ почва кунуһа аҕыйаан, уоҕа мөлтөөн иһэр. ЛИК СОТҮҮүТ
Германецтар сири үгэс курдук уоҕа тахсыар диэри туһаналлара. АЕВ ОҮИ
5. Тугунан эмэ хааччыйыы, харайыы. ☉ Обеспечение чем-л., содержание
Күһүнүгэр Бөтүрүүс оскуолаҕа киирэр, онно мөссүйүөн диэн эргэ аатын өссө да сүтэрэ илик кыамматтар дьиэлэригэр бэлэм уохха олорор. «ХС»
Пётр …… Иркутскайдааҕы учуутал семинариятыгар хааһына уоҕар үөрэнэ барар дьолго тиксибитэ. «ХС»
Оҕолор судаарыстыба уоҕар бэлэмҥэ үөрэнэллэр, олороллор. «Кыым»
♦ Уоҕа хараата — бастакы күүһэ, омуна мөлтөөтө, ааста. ☉ Ослабить, умерить пыл
Хаарыаннаах кыһын ааһан эрэрэ. Олунньу ый уоҕа хараан, бүтэн эрэрэ. П. Ойуунускай
Мин улаханнык уордайбыт, сиэх-аһыах буолбут киһи, ону көрөммүн намырыйан, уоҕум хараан хаалбыта... И. Федосеев
Уот уоҕа хараан, хаптайа быһыытыйда. А. Фёдоров
Сарсыарда өрүкүспүт уохпут хараан, илистэн, им-ньим иһэбит. «Кыым»
Уоххун намырат, уҥуохта көмүллээ, уоһахта салаа — уорда намырый, уоһахта салаа, уҥуохта көмүллээ диэн курдук (көр салаа I). [Күөх Көппө — Топпот Өндөрөйгө:] Бэйэ, аргыый, уоххун намырат, уҥуоххун көмүллээ, уоһахта салаа... Суорун Омоллоон