с. 1. (по гл. расширить) кэҥэтии; 2. (по гл. расшириться) кэҥээһин; 3. (расширенная часть) кэҥээһин, дэлбиһэх. расширенный 1. прич. от расширить; 2. прил. (увеличенный) кэҥэтиллибит; киэҥ ыҥырыылаах; расширенное заседание киэҥ ыҥырыылаах мунньах; 3. прил. киэҥ, киэҥник ылыллар; расширенное толкование закона сокуон киэҥник ылыллар өйдөбүлэ.
Русский → Якутский
расширение
Еще переводы:
extension (Английский → Якутский)
кэҥэтии, расширение
кэтирэтии (Якутский → Русский)
и. д. от кэтирэт= расширение.
кэҥээһин (Якутский → Русский)
и. д. от кэҥээ = прям., перен. расширение.
кэҥэтии (Якутский → Русский)
и. д. от кэҥэт = прям., перен. расширение; ходуһаны кэҥэтии расширение (расчистка) сенокосного угодья; эргиэни кэҥэтии расширение торговли.
көйүү (Якутский → Русский)
и. д. от кой= 1) откалывание, скалывание (льда); 2) расширение (проруби).
вена (Русский → Якутский)
ж. вена, күөх тымыр (үлэлээбит хсшн сүрэххэ төттөрү барар тымыра); расширение вен мед. вена кэҥээһинэ.
кэтирээһин (Якутский → Якутский)
аат.
1. Туох эмэ туоратынан улаатыыта; элбээн дэлэйэн барыыта. ☉ Расширение; значительный количественный рост
Суол кэтирээһинэ. Былыт кэтирээһинэ. Өскө худуоһунньук дьоҕура кэриҥэ кэтирээһинин эрэ өттүнэн сайдар, дириҥээһинин өттүнэн сайдыбат буоллаҕына, кини сотору кэхтэр. С. Данилов
2. геогр. Сир ньуурун хайа эмэ туочуката экватортан ырааҕа кыраадыһынан көрдөрүллүүтэ. ☉ Широта
Халыма уонна Дьааҥы сылгылара биир географическай кэтирээһиҥҥэ эрээрилэр, үөскээбит эйгэлэрин айылҕата уонна аһыыр аһылыктара улаханнык уратыланар. АНП СЭЭ
Остуолга хаарта түспүтэ, онно биэрэк чугаһынан муора дириҥэ, усталааһына уонна кэтирээһинэ ыйыллыбыт томтордорун, саппыйаларын уонна тумустарын аттара ыйыллыбыттар этэ. Р. Стивенсон (тылб.)
Хотугу кэтирээһин онус эбэтэр уон иккис кыраадыһыгар тиийдэхпитинэ, Африка материгар эргиллиэхпит диэн суоттаммыппыт. Д. Дефо (тылб.)
дьэрэкээн (Якутский → Якутский)
- даҕ. Эҥин араас өҥнөөх, дьүһүннээх, ала-эриэн ойуулаах. ☉ Ярко-пестрый, цветастый, со всевозможными узорами, узорчатый
Ойуур устун дьэрэкээн таҥастаах оҕолор сырсаллар (тааб.: моҕотой). Эбэ толоон …… алтан отунан аспыт, дьэрэкээн сибэккинэн тэлгэммит. Күннүк Уурастыырап
Саҥа дьыл харыйата …… араас дьэрэкээн уоттарынан дьиримнии, күндээрэ-сандаара, ыҥыра-тырымныы турар. П. Тобуруокап. Тэҥн. дьэрэкээ - аат суолт. Эҥин эгэлгэ өҥ, ойуу, туох эмэ чаҕылхайдык эриэннэнэн-эгэлгэлэнэн көстүүтэ. ☉ Разноцветность, пестрота, цветистость, узорчатость; изощренно-узорчатое, яркое отражение чего-л.
Арылыйар кустук дьэрэкээнэ, Сиппит ый көмүс мөһүүрэтэ барыта кинини [таптыы көрөр кыысчааммын] санатар! С. Васильев
Муостаҕа түһэн оонньуур Күнтэн сырдык дьэрэкээн. Таллан Бүрэ
Дьэдьэн, отон угунан Дьэрэкээнин тэлгэтэн, Илгэ сайын ийэбит Илэ-чахчы эргийбит. А. Бродников
◊ Дьэрэкээн от - үрдүк намчы умнастаах, дэлэгэй сэбирдэхтээх, күөх өҥнөөх бытархай сибэккилэрдээх элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Василистник (род многолетних трав семейства лютиковых)
Алаас кэриитигэр үүнэр дьэрэкээн от суурадаһынын дьон тымныйан ыарыйдахтарына иһэн үтүөрэллэрэ. «ХС». [Народнай медицинаҕа] дьэрэкээн отторунан сыыстарыыттан, мурун тымырыытыттан, баастан эмтэнэллэрэ. МАА КОЭҮү. Дьэрэкээн өлүү эмп. - бопторор ыарыы (киһи, сүөһү тыына хаайтаран ыалдьар ыарыыта). ☉ Эмфизема легких (расширение легких с уменьшением их подвижности, нарушением функций дыхания и кровообращения)
[Атыыр оҕус:] Дьэрэкээн өлүү буолан, Үрүҥ күүгэнинэн күрдүргэччи аҕылаан, Тылбын былас таһааран, Айахпын аллаччы атан, Алтахтаан айаннаан ааһабын. Саха нар. ыр. II
ср. алт. эрекен 'бусы (крупные)'