1) рыболовный сак; куйуур кунньата ободок сака; куйуур маҥкыта рукоятка сака; 2) ловля рыбы саком.

аат., түөлбэ. Күөгү. ☉ Рыболовный крючок, удочка. Аҕата уолугар халама оҥорон биэрдэ

ж. 1. собир. тэрил, сэп; рыболовная снасть балыктыыр тэрил; бондарная снасть уһаат оҥорор тэрил; 2. мор. (канат, верёвка) быа-туһах.

1) утомительный, требующий много силы, энергии, расходов; уһун унньуктаах охсуһуу утомительная, долгая и упорная борьба; 2) приносящий большую добычу (об охотничьих и рыболовных снастях).

и. д. от эс = 1) выбрасывание, выкидывание; выметание; 2) перен. упразднение, ликвидация, уничтожение; 3) снятие, уборка (охотничьих и рыболовных снастей); 4) разрядка (напр. ружья); взрывание (напр. динамита).

аат.
1. Саас ойбон алларан балыктыыр тэрил: кыл сиэккэ айаҕын мас иигэ (куойа) тиириллэр уонна укка олордуллар. ☉ Рыболовный сак
Икки улахан тиитинэн наарбалаан, уһун түөрэй оҥостон, баҕадьы (муҥха) курдук куйуурунан саас күөлгэ …… ортотугар киирэн тэһэн, куйуурун уган булкуйар. Саха фольк. Сэбирдэх Уйбаан эмиэ, сарсын уола оскуолатыттан өрүүр күнүгэр илдьэ бараары, куйуурун абырахтана олорор. Амма Аччыгыйа
Балыктыыр дьон муҥхалары, илимнэри, куйуурдары, туулары, ардьалары, дүлүҥ уонна туос тыылары оҥостоллор. БИГ ӨҮөС
2. Куйуурунан балыктааһын. ☉ Ловля рыбы саком
Куйуурга ойбону Ааныска алларан кудьурҕатара, эр киһи [Дьөгүөссэ] араччы ситэн муус харбыыра үһү. Амма Аччыгыйа
Табаҕа күөлүгэр куйуурга күрэхтэһии тэрилиннэ. «Кыым»
◊ Куйуур от бот. — кыракый үөнүнэн-көйүүрүнэн аһылыктанааччы уу үүнээйитэ. ☉ Пузырчатка (болотное растение)
Көлүйэлэргэ уонна күөллэргэ уу үрдүгэр көҥүл уста сылдьар дьоҕус сибэккилээх үүнээйилэр бааллар. Ол кус аһылыга (ряска) уонна куйуур от (пузырчатка). КВА Б
ср. монг., бур. губшуур, гувчуур ‘рыболовная сеть, невод’

1) выбрасывать, выкидывать; отбрасывать, откидывать; күрдьэҕинэн эс = выкидывать что-л. лопатой; хаары эс = отбрасывать снег; 2) перен. упразднять, ликвидировать, уничтожать; батталы эс = сбросить гнёт; 3) снимать, убирать (охотничьи и рыболовные снасти); илими эс= снимать сети; 4) разряжать; взрывать; сааны эс = разрядить ружьё; динамиты эс = взорвать динамит. эсер ист. эсер.

страд. от эс = 1) выбрасываться, выкидываться, быть выброшенным, выкинутым; отбрасываться, откидываться, быть отброшенным, откинутым; ыраах эһилин = отлететь далеко прочь; 2) перен. упраздняться, быть упразднённым; ликвидироваться, уничтожаться, быть ликвидированным, уничтоженным; 3) сниматься, убираться, быть снятым, убранным (о рыболовных и охотничьих снастях); маннааҕы туһахтар эһиллибиттэр здесь петли (на зверя) сняты; 4) разряжаться, быть разряжённым (напр. о ружье); взрываться, быть взорванным (напр. о динамите).

I
аат. Ат, тайах, таба уо. д. а. икки кэлин, икки илин атахтарынан хардары-таары тэбинэн, ыстаҥалаан сүүрүүтэ; бөтөрөҥ. ☉ Галоп четвероногих животных, скачущих вперемежку то передними, то задними ногами
Арҕаа, айан суолунан биир уу-көҕөччөр аттаах киһи тибилиннэрэ турда, ата атаранан түһэр, кутуруга субуруйан хаалар. А. Сыромятникова
Адаар муостаах буурдаргынан Акыйааны уҥуордатан Айаннатан дьалкыһыта, Атаранан таммалата — Уолан киһи Улуро, Ыллаа, ыллаа Улуро. Н. Босиков
◊ Атара дьоруо — саамай түргэн дьоруо. ☉ Самый быстрый вид бега иноходью
Никифоров кинээс атын атара дьоруонан түһэрдэ. М. Доҕордуурап
Үчүгэй буолар алаас-алаас аайы атара дьоруонан астара айанныыр. С. Федотов. Атара сэлии — саамай түргэн сэлии. ☉ Быстрая рысь
Төрүт да сыыдам айанынан иһэр Баһыкай өссө түргэтээн, атара сэлиинэн аспытынан барда. Амма Аччыгыйа
Өр сынньанан сэниэ ылбыт ат төгүрүк алаас хонуутугар атара сэлиинэн дьигиһийэн киирэр. Н. Якутскай
Сэкирэтээр уол атын үрдүгэр хапсаҕайдык олоро түспүтэ да, атара сэлиинэн түһэрбитэ. В. Протодьяконов
II
аат.
1. Балыктыыр тэрил: туу курдук буолан баран, үрдэ аһаҕас, тутаахтаах (саас ыам саҕана кытыыга, чычааска тахсыбыт балыгы саба баттаан, хаайан туран, итигэстээн ылаллар). ☉ Рыболовный снаряд в виде верши на ручке для ловли карасей на мелководье во время метания икры (широкое основание снаряда опускают вглубь озера и захваченных таким образом карасей вытаскивают руками через верхнее отверстие)
Кытылга кэккэлии тардыллыбыт мас уонна туос тыылар тастарыгар илим, туу, бэрэмээт, күөгү, атара уонна куурдар аргылар, балык хатарар сибиэлэр турбуттара. «ХС»
2. Балыгы батары анньан бултуурга аналлаах, тимир атырдьахха маарынныыр үөрбэ. ☉ Орудие для ловли рыбы — острога
Арай убайа атаранан бултуурун үтүктэн, синньигэс талаҕы быһаҕынан уһуктаан баран, кытыыга тахсан турар сордоҥнорго үөмсэн көрүтэлээбитэ. «ХС»
Өрөгөйүҥ өһөн, Өлөрхаалар күнүҥ Үтүрүйэн кэллэҕинэ, Үрдүк ааппын, Үтүө сурахпын Аат ааттаан Амалыйа туойдахпына — Үөһэ буоллахпына Үөрбэ буолан түһүөм, Аллара буоллахпына Атара буолан күөрэйиэм. П. Ойуунускай
◊ Атара кутурук — хотойу ойуулаан — хоһуйан көрдөрөр эпитет. ☉ Эпитет, употребляемый при воспевании орла
Алаатыка! Ким даҕаны аанньа көтөр суох дииллэрэ баар эбээт! Көрбөккүт дуо ол олорор арылы харах, атара кутурук, алтан сабарай хомпоруун Хотойу? Суорун Омоллоон
Хотойу маннык эпитеттэринэн хоһуйаллар: «Чуучугуруур таас тумус, атара кутурук, алтан сабарай, ала мондоҕой, тайбыыр дьаҕыл, сүҥкэн эрили хомпоруун хотой». КНЗ СПДьНь

I 1) инструмент; орудие; снасть; туттар сэп орудия ручного труда; тимири уһанар сэп кузнечный инструмент; маһы уһанар сэп столярный инструмент; бултуур сэп охотничья снасть; ат сэбэ сбруя; балыктыыр сэп рыболовная снасть; ср. инструмент; 2) вооружение; саа сэбэ боеприпасы; сэрии сэбэ военное вооружение; 3) перен. разг. строение, жилище (обычно старое); 4) перен. разг. половой орган.
II подр. звуку, возникающему при втягивании в рот небольшого количества жидкости; сэп гын = однокр. выпить, проглотить за один раз (незначительное количество жидкости); бу эми сэп гын выпей это лекарство.