Якутские буквы:

Якутский → Якутский

саараама

туохт. сыһыан т. Этиллэр санаа чахчы, халбаҥа суох оннук диэн, истээччигэ экчи бигэргэтэн этиини көрдөрөр. Выражает категоричное уверение говорящего в истинности высказываемой им мысли
Бу сээбэстэрбэр, саараама, төрүт, туох да киирбэт. Суорун Омоллоон
Эргэ олоҕу билбэт буоллаххына, саараама, саҥа олоҕу билиэҥ суоҕа. И. Никифоров
Эн бырайыаккынан, бирикээс да ыллахпына, саараама, тутуом суоҕа. А. Сыромятникова
Саараама, ханна да ыытыам суоҕа! «ХС»

саараа

туохт.
1. Тугу эмэ оҥоруоххун дуу, оҥорумуоххун дуу кыайан быһаарбакка дугдуҥнаа, дугдуҥнуу-дугдуҥнуу тохтоо. Сомневаться, колебаться, медлить, не решаться на что-л., раздумывать
Хайа эрэ кинигэни ылан, маны ыларым дуу, ылбатым дуу диэн саарыы турдаҕына, ааны киһи тоҥсуйда. Р. Баҕатаайыскай
Сырсыахпын баҕардым ол тыалы, Тутуохпун баҕардым ол тыалы. Уонна, доҕоттор, саараатым: Атаах кыыс куотар дии санаатым! Л. Попов. Сүөдэр маннык уһун уочаракка туруон саарыыр: «Бачча үгүс киһи хаһан баранан, кини тиийиэй?» Н. Якутскай
[Сандаарка:] Эн саахсаланартан саарыыгын дуу? С. Ефремов
Тугу эмэ ситэ итэҕэйэ, эрэнэ санаабакка саарбахтаа. Сомневаться в истинности чего-л.
Наада буоллаҕына кинилэр сиҥнибэт ньыгыл эркиннээх хорууну хаһалларыгар мин саараабаппын. Амма Аччыгыйа
Сергей уопсайыгар уҥуох-уҥуоҕа халыр босхо баран тиийбитэ, …… кимнээх [кинини тааһынан] бырахпыттарын чааһынан саарыы да барбатаҕа — Женялаах Витька оҥорбут суоллара буолуохтаах. В. Яковлев
2. Тугу эмэ эрэнэ санаан кэтэс, көһүт. Находиться в ожидании исполнения желания, надеяться на что-л. «Миэхэ саараама, атын дьахтарда бул», — Дьэбдьиэ туран дьиэтигэр тахсаары гынна. Болот Боотур
Витя …… баҕар кэпсээн истиэм диэбиттии саараан сытта. Н. Заболоцкай
Соруйар киэп буолбат форматыгар этиллэр хайааһын олох буолбатын, оҥоһуллубатын бигэргэтэргэ туттуллар. В отрицательной форме повелительного наклонения выражает категоричность отрицательного утверждения. Саҥаран баран тохтуо диэн саараама
Кини бэйэтин пиэрмэтин сүөһүтүн төһө да ыраах сырыттар эндэтиэ диэн саараама. Н. Заболоцкай
[Хаппытыан] хаһан да оҕо, ыччат айдаанын туһунан тугу эмэ этиэ диэн саараамаҥ. А. Сыромятникова
3. кэпс. Туохха эмэ тартаран, ымсыыран ханна эмэ чугаһаа, саантаа, тохтоо. Замедляться, задерживаться где-л., подбираться близко к кому-чему-л., будучи привлечённым, заинтригованным, заинтересованным чем-л.
Икки атах манна эмиэ былыр-былыргыттан бэркэ саараан, тохтоон ааһара, сөбүлээн олохсуйара. Далан
Кыталыктар аҕыйах буоланнар доҕор көрдүү, үөрдүү сатаахтыыллар, Бэйэлэригэр маарынныырга саарыыллар, чугаһыы-чуҥнуу сылдьар идэлээхтэр. С. Дадаскинов
ср. МНТ, орд., халх. саара, бур. һаара ‘сомневаться, колебаться; медлить’

Якутский → Русский

саараа=

1) передумывать, изменять своё намерение, раздумывать; не решаться, колебаться; мин саараатым , барбакка быһаарынным я передумал, решил не идти; саараан тур = стоять в нерешительности; 2) разг. употр. в отриц. ф. сомневаться; төннүө диэн саараама не беспокойся, что он вернётся (он никогда этого не сделает).

Якутский → Английский

саараа=

v. to doubt, not dare; саараҥы a. indecisive, uncertain


Еще переводы:

иэх-дьуох

иэх-дьуох (Якутский → Якутский)

иэх-дьуох буолума - булкуллума, оҥорор буоллаххына оҥор, саараама. Не ломайся, не сомневайся, не раздумывай
Чэ-чэ, иэх-дьуох буолума, ылан кэт! Н. Якутскай

куотугас

куотугас (Якутский → Якутский)

даҕ. Таба туттарбат, туттарыгаһа суох. Неуловимый
Холоон да киһини Куотугас дииллэр эбит. А. Софронов
Көнө суолгуттан туораама, Кэккэлии хаамсан барыс! Кэлин ситиэм диэн саараама, Киһиттэн дьол куотугас. Баал Хабырыыс

кэтэмэхтээ

кэтэмэхтээ (Якутский → Якутский)

көр кэтэмэҕэйдээ
Кэдэгэркээн Кэтириис …… Киэргэмсэҕин туһуттан Кэтэмэхтээн аһартым. Саха нар. ыр. II
Кэлэ оҕус, уһатыма, Кэтэмэхтээмэ, саараама: Куйаастан өрүү толлума, Кумаар сиэ диэн куттаныма. С. Данилов
Кэтэмэхтээн дьон күлүгэр сылдьар саллаат диэн саллаат буолбатах. С. Никифоров

эндэт

эндэт (Якутский → Якутский)

эндэй I диэнтэн дьаһ
туһ. Дьиҥнээх булчуттар суолуттан ханнык саһылын эндэппэттэр. Амма Аччыгыйа
Кини бэйэтин пиэрмэтин сүөһүтүн, төһө да ыраах сырыттар, эндэтиэ диэн саараама. Н. Заболоцкай. Мин үүттээх буолуох тиҥэһэни тас көрүҥүттэн көрөн эндэппэппин. Биэс т.

табысхаан

табысхаан (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Киин улуустарга үөскүүр маҥан куобах. Заяц-беляк
Табысхаан хайыы сахха кыһыҥҥы саҕынньаҕын кэтэ охсубут буолбат дуо! Н. Якутскай
Бу сыа хаарга онньоччу үктэнэн табысхаан ойбут. В. Миронов
Бу синньии түһэр сири …… мэнээктиир табысхаан быһа ааһыа диэн саараама. Н. Борисов
др.-тюрк. табышҕан, уйг. тошкан, туркм. товшан

ыалымсах

ыалымсах (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Ыалга сылдьарын, ыалдьыттыырын сөбүлүүр. Любящий ходить в гости
Дьиэтигэр олус ыалдьытымсах эрээри, бэйэтэ букатын ыалымсаҕа суоҕа. Амма Аччыгыйа
Мин ыалымсаҕым суох. Н. Габышев
Үлэтиттэн кэлэр да, саараама, дьиэтигэр мүнүүтэҕэ да тохтообот, ыаллары кэрийэр, онно тахсан онуманы, буолар-буолбаты хобугунаһан күнү быһа олорор. Дьэ, ыалымсах барахсан диэтэҕиҥ. В. Ойуурускай

ни

ни (Русский → Якутский)

I частица и союз да; ни одна книга не потеряна биир да кинигэ сүтэриллибэтэ; на нёбе ни облачка халлааҥҥа биир да былыт суох; ни шагу дальше биир да хаамыыны эбии барыма; кого ни спрошу, никто не знает кимтэн да ыйыппытым иһин, ким да билбэт; кто ни увидит это, удивится маны ким да көрдөҕүнэ дьиктиргиэҕэ; ни встать ни сесть турар да, олорор да кыах суох; ни взад ни вперёд иннинэн да, кэннинэн да (барбат); # нини разг. 1) букатын, олох, адьаһын; вы курите?—Ни-нй, мне врачи запретили эн табах тардаҕын дуо?— Букатын, врачтар боппуттара; 2) саараама; чтобы мне помочь, на этот счёт он ни-нй кини миэхэ көмелөһөр чааһынан—саараама.

кэлтэгэй

кэлтэгэй (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Аҥаара суох буолбут, аҥаар эрэ өттүлээх. Ущербный (месяц), имеющий только одну сторону, один бок (напр., шалаш)
Балаҕан үрдүгэр кэлтэгэй хамыйах сытар үһү (тааб.: ый). Кэлтэгэй отуу аттыгар оллоон, уонна суон бэрэбинэ төрдө баар. Суорун Омоллоон
Саҥа үүнэн эрэр кэлтэгэй ый өлбөөркөй сырдыгар бары-барыта хайдах эрэ улаатан, үллэн-баллан барда. Н. Заболоцкай
2. көсп. Толорута суох, итэҕэс. Неполный, частичный, ограниченный, односторонний
Кэнэҕэс мин туспунан Кэпсээри гыннаххына, Кэлтэгэй буолан хаалыа. А. Софронов
Мин санаабар, эйиэхэ кэлтэгэй силиэстийэ тахсыбыт быһыылаах. Н. Павлов
Ити син сөптөөх эппиэт да буоллар аһары кэлтэгэй, биир эрэ өрүттээхтик быһаарар. «ХС»
Кэтэһэн-кэтэһэн (кэтэһэрбэр) кэлтэгэй буоллум — олус өр күүттүм, күүтэн эрэйдэнним. Ждать томительно долго, измучиться (букв. окривел, покосился от долгого ожидания). Кэтэһэнкэтэһэн кэлтэгэй буолбут, манаһан манаһан маҥаас буолбут (өс хоһ.). Кэлбэтэҕэ ыраатта суругуҥ, Кэтэһэрбэр Кэлтэгэй буоллум… В. Гольдеров
Танкистар дьэ кэллилэр! Кэтэһэн кэлтэгэй буоллубут! К. Симонов (тылб.)
Кэлтэгэй кэппиэйкэ кэпс., сүөл. — аҕыйах, кыра харчы; харчы (харчы суолтатын намтатан эбэтэр мыынан этэргэ тут-лар). Копейка, монета; деньги, гроши (употр. для того, чтобы принизить значение денег или сказать об их неудовлетворительном количестве)
Эмээхсин хаартытын торуойун бэйэтэ харайар, кэлтэгэй кэппиэйкэни да биэрбэт. И. Гоголев
Төһө да үчүгэйдик, барыыстаахтык эргиммитин иһин, кэпсэппит, бэдэрээттэспит үбүттэн ордук эйиэхэ биир кэлтэгэй кэппиэйкэни дук гыныа дуо, саараама! Н. Якутскай. Кэлтэгэй кэппиэйкэ иһин уҥуоҕуҥ салҕалыыр. А. Федоров
ср. монг. хэлтгий ‘кривой, косой’, бур. хэлтэгэр ‘кривобокий’, алт. келтегей ‘половина (целого), один из пары; убогий’

саллай

саллай (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Төбө өттүгүнэн ордук соноон таҕыс; оннук соноон тахсыбыт быһыылаах буол. Утолщаться кверху или иметь утолщённый передний конец. Кэбиһэр оппут үөһэнэн саллайбыт. Турунуопус аһа үөһэнэн саллайан үүнэр
[Сөдүөрэ:] Аны ол аалбыт саахалламмыта буолаарай, саллайан киһи куттаныах курдук ээ. Л. Попов
кэпс. Бэйэҕэр холоотоххо ордук улахан төбөлөөх буол. Иметь несоразмерно большую голову, быть большеголовым. Уолчаан ити саллайан турар
Эмээхсин уол саллайбыт төбөтүн, чачархай баттаҕын имэрийэн ылла. В. Протодьяконов
Киһи төбөтө улаатан көстөрүн курдук улахан, киэҥ буол (бэргэһэни этэргэ). Быть огромным по размеру, таким, что голова кажется несоразмерно большой (о головном уборе на ком-л.)
Саллайбыт бороҥ нэк бэргэһэлээх, …… эдэр киһи …… оһох иннигэр кэлэн илиитин уокка үппэхтээтэ. Болот Боотур
Эбии улаатан саллаҕар буол (атах таҥаһын баһын этэргэ). Становиться больше, разбухать (о носке обуви)
Таһыттан ардаҕы бүрүммүтүнэн уһун бириһиэн сонноох, сытыйан баһа саллайан хаалбыт ииччикилээх Сафейка киирэн кэллэ. Тумарча
2. көсп., кэпс. Улам улаатан, ыараан кыаллыгаһа суох буол. Постепенно усугубляясь, становиться трудноразрешимым (напр., о проблеме); разрастаясь, становиться неуправляемым (напр., о толпе)
Бүгүҥҥү алҕаһыҥ сарсын саллайан тахсыа турар дии. …… Бары алҕастары эрдэтинэ ылҕаан кэбиһиэххэ! Н. Лугинов
Билигин соҕотохто саллайан, улаатан хаалбыт биригээдэ, чуолкайдык, чопчутук салаллар кыаҕыттан тахсыбыта. «ХС»
Баһа саллайар көр бас II
Арахсыы баһа аны саллайда. Аны көнсөр саарбах. Н. Лугинов
Кур иэс диэн оннук. Эн төһө да төлөөбүтүҥ иһин бараныа, бүтүө диэн саараама. Хата, сыллата үүнэн баһа саллайан иһэр. Н. Заболоцкай
Кутуругуҥ суптуйдун, баһыҥ саллайдын көр бас II. Кутуруккут суптуйдун, баскыт саллайдын, барбыт эрэ суолгут көһүннүн, киирбит суолгут көстүбэтин, нохолоор! Саха фольк. Саллайар сааскар — саллар сааһыгар диэн курдук (көр салын I). Саллайар сааскар Саалаахтан самныма, Олороруҥ тухары Охтоохтон охтума! П. Ойуунускай
Саллайар саастарыгар биир эмэ хамначчыты киллэрбэтэх дьон этилэр. Күндэ
ср. монг. заглайх ‘быть большеголовым’, тюрк. йалбай ‘вытягиваться в ширину’

тумун

тумун (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Баран иһэр суолгар туох эмэ мэһэйи көрсөн, ону кыйа, эргийэ бар. Огибать, объезжать, обходить стороной какое-л. препятствие, идти в обход чего-л.
Бадарааны, чалбаҕы тумнубакка Нина уулуссанан суһаллык хааман дуксуйар. Н. Габышев
Аттаах дьон уоту тумнан көҥүс уҥуор быыппаһыннардылар. М. Доҕордуурап
[Орлик] миинэ, снаряд хойуутук эстэр сирин тумна сатыырга дылы гынар. Н. Кондаков
Туохтан эмэ куттанан, сэрэнэн чугаһаабакка, ырааҕынан сырыт (көтөр-сүүрэр туһунан). Обходить стороной, боясь, опасаясь чего-л. (о птицах и животных)
Онуоха-маныаха диэри суордар куттанан, кини [Чолбон уол] бултуур ыырын ырааҕынан тумна көтөр буолбуттара. И. Федосеев
Сорох ардыгар сээкэйтэн сэрэнэр уонна тумнар наһаа мындыр кырсалар баар буолааччылар. НЛН ББ
2. Кимтэн, туохтан эмэ тэйэ тутун, куота сырыт; туохха эмэ чугаһаама, кыттыма. Обходить стороной кого-что-л., избегать, сторониться кого-чего-л.; не принимать участия в чём-л. [Фёдор Иванович] кытаанах диэн чаҕыйбат, мара үлэ диэн тумна хаампат киһи. Н. Якутскай
Алдьархайга түбэспити Ырааҕынан тумнан ааһар Үрүҥ илии, халыҥ тирии Бэйэмсэхтэр суох буоллуннар. И. Гоголев
Киһи ис-иһиттэн үчүгэйгэ дьулуһа, куһаҕаны тумна үөрэннэҕинэ эрэ, туох эмэ күттүөннээх тахсыан сөп. «ХС»
3. Туохха эмэ суолта биэримэ, туох эмэ суолталааҕы улахаҥҥа уурума, аахайыма. Не принимать во внимание, оставлять без внимания что-л., сознательно избегать чего-л.
Бииргэ сылдьан күннээҕини бүтүннүү кэпсэтэллэр. Арай тапталы эрэ тумналлар. Н. Лугинов
Кэччэгэй баай уопсастыба олоҕор кыһаммат, бар дьон быһыытын-майгытын тумнубут киһи курдук көрдөрүллэр. ССЛИО
Уруокка, саараама, биир да оҕону тумнубат. «Кыым»
4. көсп. Кими, тугу эмэ туохха эмэ сыһыарбакка, кытыннарбакка хааллар, туохтан эмэ матар. Обходить кого-л. стороной
Бандьыыттар Даарыйаны сонордуур аймалҕаннаах суоллара Дьадаҥы Дьарааһыннааҕы тумнубата биллэн турара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Дьадаҥыны саас-үйэ тухары дьол тумнар, сор сонордуур эбит. А. Сыромятникова
Холбоһуктааһын түллүүлээх долгуна ыраах, түҥкэтэх Мастааҕы да тумнубатаҕа, харыстаабатаҕа. Багдарыын Сүлбэ
ср. бараб. тубул ‘извиваться’, монг. тумтури ‘окружать и атаковать’