ж. 1. (труднопроходимое место) сыҥ, иһирик; лесные трущобы сыҥ ойуур; 2. (захолустье) дьуоҕа, түҥкэтэх сир; 3. (бедная часть города; грязное жильё) самнархай эҥэр, самнархай дьиэ, уораҕай (куорат куһаҕан симсэ дьиэлэрдээх кытыыта уонна оннук дьиэ).

даҕ., кэпс. Самнархай. ☉ Полуразвалившийся
Кэтириинэ көрө түстэ — Тэйиччи тыа барыйар. Арай саппаах ордуу көстөр Ол ойуур саҕатыгар. Т. Шевченко (тылб.)

көр санньыл- хай
2
Самнархай балаҕан ыыспалаах, Сарыы, торбос таҥастаах, Санньырхай санаалаах Саха урааҥхай аатыран Саасүйэ тухарытын Самнан-бүгэн олорбуппут. Нор. ырыаһ.

туохт. Биир эрээтинэн көнөтүк субус. ☉ Образовать ряд, расположиться в ряд
Түбэ өрүс икки эҥээринэн кэккэлээн турар үрдүк тиит мастар лабаалара күөгэлдьиһэ хамсыыллар. А. Федоров. Уулуссаны сэлэлии эргэ самнархай олбуордаах кыра дьиэлэр кэккэлээбиттэрэ. Н. Лугинов
Оҕолор инники киирэн, сиргэ кэккэлээбиттэрэ. «ХС»

сыһ. Төрдүттэн, ончу, олорчу, букатын. ☉ Без остатка, целиком, полностью
Урукку самнархай балаҕан Ойдом уһаайба уурайан, Оннуттан олорчу ситэн, Бөлөх ыаллардаах Бөһүөлэк буоллубут. Саха фольк. Оҕуруот аһа олордор Оннуттан уурайда, Бурдук ыһар Букатын уурайда. Өксөкүлээх Өлөксөй

көр үйэтээҕи
Былыргы үйэтинээҕи самнархай балаҕаҥҥа үһүс сылларын кыстаабыттар. Н. Лугинов
Ыстаанын сиэбиттэн былыргы үйэтинээҕи кирээһиттэн килэрийэн көстөр буолбут саппыйаан кубараанньыгы ылла. М. Доҕордуурап. Сибиирдээҕи суруктар былыргы боруонса үйэтинээҕи Сибиир норуоттарын — гуннар уонна финнэр төрүттэрин суруктара буолуохтаахтар диэбитэ. АНК ТТ

халааннаа диэнтэн хай
аата. Синоптиктар этиилэринэн уон иккис чыыһылаҕа саҕаланыахтаах халааннааһын биир нэдиэлэни эрдэлээн саҕаламмыта. В. Яковлев
Өрүстэр халааннааһыннара самнархай үүтээннэри алдьатара. КФП БАаДИ
Халааннааһын — сыл аайы хатыланар дьыл аналлаах кэмигэр уу кэлиитэ. МНА ФГ

I
тип I диэнтэн атын
туһ. Киһи сөмүйэтинэн тэһэ баттыыр күөх кырса суох, барыта хара буорунан, күлүнэн саба тибиллибит. Софр. Данилов
Хаарынан саба тибиллибит самнархай балаҕаннаах хотон көһүннэ. Уустаах Избеков
II
тибий диэнтэн атын
туһ. Чуура элэмэс атын чиҥ кумахха бүтэҥитик тибиллэр туйаҕын тыаһа …… хайа тэллэҕинэн дьулуһуйа турбута. Л. Попов
Саалар тыастара тибиллэр. И. Федосеев

I
тут I диэнтэн хай. аата. Бобо тутуу. Эксээмэн тутуу. Аһыүөлү тутуу
♦ Бардам тутуу Барылы кэскил Баай <байанай> барыылаах көр бардам
Бардам тутуу, Барылы кэскил, Баай барыылаах Тойон эһэм, Истэ сэргэҕэлээ, Көрө бүдүүлээ! Саха фольк. Тутуу былдьас (баттас) көр былдьас. Көмүс көстүбүт сураҕын истэн өрүс баһыттан кыаммат-түгэммэт дьон көмүстээн байа охсоору, тутуу былдьаһан, ким болуотунан, ким тыынан, ким оҥочонон тоҕо анньан кэлбиттэр. «ХС»
Маннык бэйэлээх алаас бастар бараммат быйаҥын, ардахха-курааҥҥа ылларбакка, күөх сүмэтин үгэнигэр тутуу былдьаһыахха наада. ВМП УСС
[Вася] көтөн тахсан эрэр куртуйаҕы тутуу баттаһан икки уоһунан түптэлиир. ПП ОА
◊ Булгу тутуу <саа> — булгу тутуллан иитиллэр (саа). ☉ Заряжающийся посредством затвора (о ружье)
Мин дружина начаалынньыга буоларым быһыытынан, икки уостаах булгу тутуу сааны ылбытым. ГСС. Өс тутар — кимиэхэ эмэ өстүйбүтүн өр илдьэ сылдьар. ☉ соотв. таить злобу. Ол аата былыр үйэҕэ ааспыты өс тута сырыттаҕа дии
II
1. тут II диэнтэн хай. аата. Кулуубу тутуу саҕаламмыта. Олорор дьиэ тутуута
□ Оройуон оробуочай бөһүөлэктэригэр, нэһилиэктэригэр киэҥ далааһыннаах капитальнай тутуу ыытыллар. ПДИ КК
2. Ким, туох эмэ күүһүнэн тутуллубут улахан, баараҕай оҥоһук (хол., дьиэ, тимир суол). ☉ Строение, постройка, сооружение, здание. БАМ — сүүрбэһис үйэ баараҕай тутуута. Куоракка кэнники сылларга саҥа тутуу элбээтэ
□ Манна былыргы тутуулар бааллар: үс тар ампаара, хотон самнархайа, биир дьиэ, хаһаа, титиик оруннара. И. Данилов
Хаар будулҕан тибиитин быыһынан аэродром дьиэлэрэ, тутуулара барыаран көстөллөр. Н. Якутскай
3. көсп. Тугу эмэ оҥоруу, тэрийии, туругурдуу. ☉ Созидание, строительство. Саҥа олоҕу тутуу. Сэрии кэннинээҕи эйэлээх тутуу сыллара
□ Аал уоккутун оттон, Алаһа дьиэҕитин тэрийэн Дьоллоох олох тутуутугар, Кэскиллээх олох тэрииригэр …… бастыҥ салайааччынан буолуҥ! Нор. ырыаһ.
ср. тув. тудуг ‘строительство, строение’
III
даҕ., кэпс. Түргэн туттуулаах, сылбырҕа. ☉ Хваткий, проворный
Арамаан, тутуу муҥутаан, тайах диэки туһулаат иккитэ-үстэ ытан субуруппут. «ХС»