с. ремесло, идэ (илиинэн уһаныы); сапожное ремесло саппыкыһыт идэтэ.

м. 1. саппыкыһыт; 2. разг. (о неумелом человеке) хоро салаҥ киһи (туох эмэ уустугу маратык оҥорор).

аат. Атах таҥаһын ыраастыыр килбэчитэр маас. ☉ Мазь для чистки кожаной обуви, вакса
Күнүс баһаар иннигэр Уһанар биир саппыкыһыт, Иһиирбэхтии баахсанан биһэр, саҥа сунуур тиһэр – Эн бачыыҥкаҥ килбэчийэр. И. Гоголев
Киэҥ мыраамар кирилиэһинэн баахсанан килбэчиллибит яловай саппыкылаах саллааттар тыастаахтык хаамсаллара. Ю. Чернов (тылб.)
Хос иһэ кып-кыараҕаһа уонна тоҕо эрэ баахса сытынан аҥылыйара. М. Горькай (тылб.)

иһиир диэнтэн тиэт
көрүҥ. Сахаар Микиитэ синьиэлин одуулаһа-одуулаһа, иһиирбэхтии турбахтаата. Амма Аччыгыйа
Күнүс баһаар иннигэр Уһанар биир саппыкыһыт …… Иһиирбэхтии баахсанан Биһэр, саҥа сунуур тиһэр, Эн бачыыҥкаҥ сардаҥанан Соппуттуу, килбэчийэр. И. Гоголев
Гусардар уланнар оннуларыгар турунан эрдэхтэринэ, ыраах сыаптан таппат буулдьалар ыйылаһан иһиирбэхтээн ааһыталаатылар. Л. Толстой (тылб.)

даҕ.
1. Таба тирэннэрбэт эбэтэр таба туттарбат курдук халтархай (хол., бадараан). ☉ Скользкий (напр., о слякоти)
Балык салыҥын курдук ньылбырхай чэҥ түгэхтээх, уулаах бадарааны дьон …… кэһэ сылдьан үлэлииллэр. Күннүк Уурастыырап
Муоҕунан бүрүллүбүт ньылбырхай көһөҥө таастар кэлим дьапталҕалара көлө хаамарыгар улахан мэһэйи үөскэттилэр. Тумарча
От-мас уунан илгистэр, Инчэҕэйиэн, ньылбырхайыан! Сэрэниҥ мастан, силистэн, Үктэнэргэ халтархайыан! Л. Попов
Саппыкыһыт уонна Фёкла атахтара ньылбырхай бадараан сыстан ыарыыллар. Хаамарга эрэйдээх, халтархай. А. Чехов (тылб.)
2. көсп. Эрэлэ суох, мүлүркэй, халбаҥ. ☉ Ненадёжный, скользкий (о ком-л.)
Тараас салыҥнаах балык курдук, Таба туттарбат, ньылбырхай: Таһа, тыла — саһыл, Тымныы өйө — бөрө. Р. Баҕатаайыскай
Оробуочайдар уһуннук тыл этээччилэртэн, …… суураллыбыт мыыла курдук ньылбырхай этиилэриттэн адьас сылайбыт көрүҥнээхтэрэ. Ю. Чернов (тылб.)
ср. алт. дьылбыркай ‘скользкий’

аат.
1. Икки биир көрүҥнээх эбэтэр атылыы бииргэ туттуллар, биир кэлим буолар барамайдар. ☉ Два одинаковых предмета, составляющих одно целое, пара
Үс-түөрт паара күн туратура сырсаллар да, хайалара да куоппат баар үһү (тааб.: сыарҕа атахтара). Тогойкин хайыһарын оҥостунар кэмигэр кини иккис паара хайыһарга анаан быһан испит сурадаһыныгар кыратык салҕаластаабыт быһаҕын төбөтүн тирээбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Маны таһынан [паарата суох лапчааннарын таһынан] балыктарга пааралыы лапчааннар эмиэ бааллар — олор икки пааралар. ББЕ З
Саппыкыһыттар, пааранан эрэ оҥорор дьон быһыытынан, икки төбөлөөх хотойу киэргэл оҥостуммуттара ойууламмыт. Х. Андерсен (тылб.)
2. Икки көлө тэҥҥэ сыарҕаҕа, тэлиэгэҕэ о. д. а. көлүллүбүтэ (үксүгэр ат). ☉ Две лошади (или другой упряжный скот), запряжённые в сани, повозку и т. п., запряжка в две
Сайыҥҥы күөх чэлгиэҥҥэ куурбут бороҥ кырдалыгар паара аттар, паара оҕустар сир тиэрэ сылдьаллар. Күндэ
Сыыр анныттан паараҕа көлүллүбүт икки тэбиэн төбөлөрө …… өрө чолоҥноһон тахсаллар. Эрилик Эристиин
Ньукулааскы, Мойот убайа, «Чүөмпэрэ» артыалтан алта паара ыттаах кэлбитэ. Т. Сметанин
3. Бииргэ сылдьар, биири оҥорор, холбоһон тугунан эмэ дьарыктанар икки киһи эбэтэр икки туох эмэ, быстыспат биир курдук көрүллэр иккилэр. ☉ Два существа, составляющих пару, двое как нечто целое
Сураҕа икки сүүсчэкэ паара [кыталык] эрэ хаалбыт үһү аан дойду үрдүнэн. Далан
Паараларга арахсыбыт кукаакылар, чычып-чааптар, кэкэ-букалар дьиэ таһыгар чугаһыыллар. Далан
Үс ыал кыыһа Варялар үкчү биирдэр — пааралар, кыһыл лиэнтэлээх суһуохтуун, кыра хатыҥыр уҥуохтуун. С. Тимофеев
Күлгэрилэр, түүнүн хорооннорго, таастар уонна силистэр анныларыгар саһан, пааранан олороллор. ББЕ З
△ Кэргэннии буола илик таптаһар уоллаах кыыс. ☉ Влюблённые, влюблённая пара (ещё не создавшая семью)
Тутуохпут ыйга бастаан Тапталлаахтар куораттарын, Ыытыахпыт командировкалаан Онно дьоллоох пааралары. И. Гоголев
Уураһан, куустуһан Дьоллоох паара арахсар. Баал Хабырыыс
Хам-түм хойутаабыт пааралар ыгыта ылсыһан ааһаллар. Г. Колесов
△ Кимиэхэ эмэ сөптөөх, табыгастаах атын ким эмэ (хол., пааранан үҥкүүгэ, билсиһиигэ). ☉ Кто-л., достойный стать парой, составить пару кому-л. (напр., о сватовстве, о парных танцах)
Кэмэ кэлэ илик дуу, эбэтэр сөптөөх паара көстүбэт дуу? Тоҕо баччааҥҥа диэри кэргэнэ суох сылдьаҕын? Н. Лугинов
Сорох уолаттар өйдүүллэринэн, үҥкүүнү сатыыр буол да, паараны начаас элэҥнэтэн булуохха сөп. Р. Баҕатаайыскай
Аата, бу да оҕолорбутун, кими эрдэттэн үлэһэллэр, кимиэхэ үҥкүүлэһэр паара баҕалаах. М. Обутова-Эверстова
4. Биирдик таҥныбыт, биир пуорма таҥастаах (дьон бөлөҕө). ☉ Одетые одинаково, в единую форму (о группе людей)
Бары биир паара таҥастаахтар, кыһыл хаалтыстарын баанан баран, бары физкультура оҥордохторуна, дьэ кэрэтэ бэрт. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кинигэ тутуурдаах, Биир паара таҥастаах Күөх тыаҕа тахсарга, Үөрэҕи бүтэрэн Лааҕырга барарга — Бэлэм буол! Т. Сметанин
△ Биирдик, тэбис-тэҥҥэ стройунан хаамыы. ☉ Маршировка, шаг (в строю, строем, в ногу)
Биир пааранан атахтарын тардан, синиэллэрин тэллэхтэрэ имиллэҥнээн, ыстаап диэки бара турдулар. Эрилик Эристиин
5. Эр киһи көстүүмэ (бүрүүкэлээх бинсээк). ☉ Мужской костюм (брюки и пиджак)
Көрө түспүтүм, аттыбар саҥа сиэрэй паара көстүүмү киэмсийэ кэппит, уҥуоҕунан кыра соҕус киһи турар эбит. В. Короленко (тылб.)