саҥар диэнтэн хай
аата. Уулаах тойону утары күүстээхуохтаах тылларынан аан бастаан саҥарыытыгар кини тыла-өһө ордук тахсыыламмытыттан …… эрдимсийэ санаата. Эрилик Эристиин
◊ Таба саҥарыы тыл үөр. — литературнай тылга тыл дорҕооннорун сөпкө этэн саҥарыы быраабылалара. ☉ Орфоэпия
Кырамаатыка быраабылалара таба саҥарыы уонна суруйуу нуорматын олохтууллар. СТ С

туохт.
1. Тугу эмэ эт эбэтэр куоласкынан туох эмэ саҥата таһаар. ☉ Издавать голосом звуки (о человеке и животных); говорить
Хараҥабыт халбарыйда, Халлааныкпыт сырдаата, Таҥарабыт сараата, Татыйыкпыт саҥарда. Саха фольк. Эһэ орулуурга дылы куһаҕаннык саҥарда, киһибин үрдүнэн ойдо. Т. Сметанин
[Хобороос:] Бу уол оҕо буолан баран тыллаах дьахтар курдук, эчи саҥардаҕа элбэҕин. С. Ефремов
Биһиги сахалыы саҥарабыт, биһиги тылбыт — саха тыла. ПНЕ СТ
2. кэпс. Кими эмэ, туох эмэ туһугар сэмэлээ, хомуруй, мөх. ☉ Ругать, упрекать, порицать. Оҕонньор уолун көмөлөспөккүн диэн саҥарар
□ «Ким утарылаан эрэрий, ыгылытыма!» — диэн кырдьаҕас өттүлэрэ саҥарбыттара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Хата титииккэ дэхсилээн оҥостубут сирбин былдьаата диэн миигин саҥарбата дуо? М. Доҕордуурап
♦ Саба саҥар кэпс. — ким эмэ тугу эмэ саҥараары гыммытын кытаанахтык утары этэн быһан кэбис. ☉ Резко оборвать кого-л. «Ынаҕы элбэппэтэххинэ, сүөгэйи, арыыны хантан ылаҕын?» — Өкүлүүн эрин саба саҥарда. Софр. Данилов. Саҥарара саахардаах кэпс. — албыннаһан, ньылаҥнаһан саҥарар (киһи). ☉ Сладкоречивый говорун (букв. речь его с сахаром). Саҥарар идэлээх харыс. — ойууннууру, кыырары сатыыр киһи. ☉ Умеющий шаманить, камлать
Бу, кырдьаҕас эн, тылгыттан-өскүттэн иһиттэххэ, саҥарар идэлээх эбиккин ээ, быһыыта. С. Никифоров
◊ Саҥарар киинэ кэпс. — муусуканы уонна оонньуур дьон саҥатын иһитиннэрэр киинэ. ☉ Звуковое кино. Саҥарар киинэ кэнники баар буолбута

туохт. Тугу эмэ саҥар, кэпсэт. ☉ Говорить много, активно вступать в разговор, высказываться
Чэйдэрин иһэн, бары сэргэхсийэн, саҥарариҥэрэр буолан бардылар. А. Софронов
Сорох кылаас бытаан, көҕө суох. Саҥаран-иҥэрэн биэрбэттэр. Н. Лугинов
△ Көхтөнөн-күөдьүйэн, тымтан-кыынньан эбэтэр сэмэлээн, хомуруйан саҥар. ☉ Говорить раздражённо, горячиться, упрекать, бранить кого-л.
Кини эрин билиҥҥиттэн бу курдук саҥарыа-иҥэриэ диэбэтэҕэ, …… иһигэр хомойдо даҕаны, кыбыһынна даҕаны. П. Ойуунускай
Агафья Петровна, сотору-сотору көхсүн этитэ-этитэ, саҥаран-иҥэрэн тылыбыратан киирэн барда. Амма Аччыгыйа

говорить, сказать; сахалыы саҥар = говорить по-якутски; улаханнык саҥар = говорить громко; утары саҥар = противоречить кому-л., вступать в пререкания с кем-л.; саба саҥар = прикрикнуть на кого-л.