буря; күүстээх силлиэ түстэ поднялась сильная буря; силлиэнэн киирбит холоругунан тахсар посл. что входит бурей—выходит вихрем.

см. сирин .

рваться, прорываться, разрываться (обычно образовав рваные края); кур хараҕа силлибит разорвалась дырочка на ремне (куда вдевается пряжка) # силлибэт сириттэн ылларбыт он попался крепко; ему не уйти.

плевать; үөһэ силлээмэ , хараххар түһүө посл. не плюй вверх, себе в глаза попадёшь; силлиир иһит плевательница.

аат.
1. Тымныы салгыннаах күүстээх тыал (буурҕатааҕар күүһүнэн кыра). ☉ Сильный холодный ветер (по силе слабее, чем буря)
Силлиэ иһиирэ-иһиирэ хаары өрө бурҕачытар. С. Никифоров. Күһүн күтүр күөйэн кэллэ, Күүстээх силлиэ сирилиэ… Эллэй
Бэс ыйынааҕы сааскы нуурал халлаан киэлитин алдьатан, арҕааттан эмискэччи анысханнаах силлиэ түспүтэ. Т. Сметанин
2. көсп., поэт. Дьон олоҕун тосту уларыта тутар туох эмэ күүһүн уобарастаан этэр тыл (хол., өрөбөлүүссүйэ, сэрии). ☉ Образное выражение, обозначающее преобразующую силу какого-л. крупного события, явления общественно-политической жизни (напр., войны, революции)
Биһиги көлүөнэ ийэтэ — Октябрь тимир силлиэтэ! Л. Попов
Ээй, чэйиҥ! Киэр кыйдааҥ бу хоһум чуумпутун, Киллэриҥ өрөбөлүүссүйэ силлиэтин. М. Ефимов
Сэрии силлиэтэ Ытыллан ааһыаҕа, Хааммыт таммаҕа Дьол буолан тыллыаҕа. П. Тобуруокап
Манна эмиэ сэрии силлиэтэ үрэр, Манна эмиэ охсуһуу ньиргиэрэ Иһиллэр эбит. Т. Сметанин
◊ Силлиэ тыал — силлиэ 1 диэн курдук
Муора кыырыктаах даланын үрдүнэн силлиэ тыал былыты хомуйар. П. Ойуунускай
Муус кырыа дьиэбит үрдүнэн Силлиэ тыал ытыыр, ыллыыр. Эллэй
Силлиэ тыал ааспыта. Сир-дойду сытыйан, Силбиккэ баттатан турбута. Күннүк Уурастыырап
ср. др.-тюрк. йел ‘ветер’, йэллих ‘вихрь, порывы ветра’

туохт. Туох эмэ аһаҕас (үүт, хайаҕас) бүүрүгүнэн алдьан, хайын. ☉ Рваться, разорваться (по отверстию)
Силлиэттэн силлибит Сэлибирэс сибэкки Сиэмэтэ тилиннэ. Эллэй
Муҥха хараҕа силиннэҕинэ, Мунду да таба ылларбат. С. Васильев
[Уол] күөгүтүн күүскэ өрө охсубута да, биир балык тахсыһан иһэн, силлэн, ууга төттөрү «чом» гыммыта. И. Федосеев
♦ Силлибэт сириттэн ылларда — сатаан быыһанар, куотунар кыаҕа суох буолла. ☉ Он попался крепко, ему не уйти
«Силлибэт сиргиттэн ыллардаҕыҥ буолуо, Чыычаахап», — Саарбалаахап көөҕүнээтэ. Софр. Данилов
Кистэлэҥинэн да кэпсэтии буоллар, суруктаһан-бичиктэһэн, силлибэт сириттэн ылан турабын. Болот Боотур
ср. др.-тюрк. йерин ‘расщепляться’

туохт.
1. Айаххыттан силгин төлө биэрэн таһаар. ☉ Плевать
Хантайан туран силлээмэ — хараххар түһүө. Саха фольк. Мичээрдээбитинэн хамсатын күлүн тэбээн тобугуратта, онтон тииһин быыһынан силлээн чыр гыннарда. Амма Аччыгыйа
Силлээтэххинэ, силиҥ муус буолан хаарга дьөлө түһэр. Суорун Омоллоон
2. көсп., кэпс. Кими-тугу да кытта аахсыбат буола аахайыма, күүскэ сэнээ. ☉ Выказывать презрительное отношение к кому-чему-л., плевать на кого-что-л. «Силлиибин мин эн сирэйгэр, эн баайгар!» — диэбитэ кини эрчимнээхтик. Суорун Омоллоон
Кинилэр [старателлэр] ол социалистическай куоталаһыы эҥин диэҥҥэ силлииллэр. Софр. Данилов
Сиилээччилэргэ кини силлиирэ, хайҕааччылары ордук күндүтүк саныыра. «ХС»
♦ Бэлэһигэр (тамаҕар) силлээ көр бэлэс
Өй эбэн, сүбэ салҕаан, бэлэскэр силлээн ыыппыттарын мэлдьэһэҕин! Р. Баҕатаайыскай
[Даайыс:] Дьоно тамаҕар силлээбиттэр быһыылаах. А. Софронов
Ииппит-аһаппыт, бэлэһигэр силлээбит аҕата эн буоллаҕыҥ. Ол иһин эн диэки буолан эрдэҕэ. ХКК
Сиргэ силлээ көр сир. Эн суруккун тутан баран сиргэ силлээтибит. Н. Лугинов
Бэйэтин мөлтөҕүттэн бэйэтэ кэлэйэн сиргэ силлиир. Эрилик Эристиин
Албыҥҥа киирбиттэриттэн кыһыйан сиргэ силлээтилэр. П. Филиппов. Силлиэхпин да баҕарбаппын — олох да наадыйбаппын, кыһаммаппын (сэнээн, абааһы көрөн этии). ☉ Наплевать на когочто-л. (с презрением, ненавистью)
Эн баайгар мин силлиэхпин да баҕарбаппын! Амма Аччыгыйа
[Марыына:] Эн, ороспуой, туох үтүө быһыыгар-майгыгар мин ойох барыам этэй? Эйиэхэ силлиэхпин да баҕарбаппын, сиэ! Эрилик Эристиин
Эйиэхэ силлиэхпин да баҕарбаппын. Буот, ону өйдөө, акаарыа. Нэртэ
◊ Силлиир иһит — ыарыһах киһи силлиир-хаахтыыр анал иһитэ. ☉ Сосуд для сплёвывания, плевательница
Силлиир иһиттэри этэрээтинэн оҥорон ыалларга тарҕаталлара. «ХС»
Диспансер ыарыһахха наадалаах предметтэри (градуснигы, силлиир иһити, ис таҥаһы) биэрэр. НСЕ ТСЫаКРЭ