прил
күөх

прил.
күөх
синее небо - күөх халлаан

прил. күөх; синий цвет күөх өҥ; синее нёбо күөх халлаан. ! ^" синить несов. что 1. (красить в синий цвет) көҕөрт, күөҕүнэн кырааскалаа; 2. (полоскать с синькой) сиингкэлээ.

прил. хараҥа күөх.

1. нареч. 1) довольно, достаточно, изрядно; биһиги син өр утуйдубут мы спали довольно долго; 2) ничего; хайдах олороҕут? — Син, этэҥҥэ как живёте?— Ничего, благополучно; 2. модальное сл. 1) всё-таки, всё же; кини син куттанна он всё-таки испугался; 2) можно; утуйа түһүөххэ да син можно немного и поспать; киириэххэ син дуо? можно ли войти? 3) всё равно, безразлично; бүгүн эбэтэр сарсын, миэхэ син сегодня или завтра—мне всё равно; суолу син тибии тибэн кэбиһиэҕэ всё равно дорогу заметёт метель # син биир всё равно, во что бы то ни стало; син биир улэбин бүгүн бүтэриэм во что бы то ни стало закончу сегодня свою работу; синигэр түспүт (или тиийбит) а) он впал в отчаяние; б) он стал равнодушным, апатичным; синэ биир модальное словосочет. была не была, будь что будет; синэ биир, барыахха, онтон көстөн иһиэ была не была, пойдём, а там будет видно; синэ биир, бэйэм оҥорбуппар бэйэм эппиэттиэм будь что будет, сам сделал, сам и отвечу.

I
сыһ.
1. Сөбүгэр соҕус, сөп буолар курдук. ☉ Довольно, достаточно
Үлэлээбитим син өр буолла. С. Васильев
Бэйэтин син «сытыы-хотуу» дэнэр киһи этэ. Н. Якутскай
Кыыс дьоно син сэнэх, орто баай соҕус ыал эбиттэр. «ХС»
2. кэпс. Ыйытыыга хоруй быһыытынан «ортотук, куһаҕана суохтук» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ Употребляется в значении «ничего, сносно» при ответе на вопрос (напр., «как жизнь?»). Хайдах олороҕут? — Син, этэҥҥэ. — Үөрэҕиҥ хайдаҕый? — Син
♦ Синигэр түстэ (тиийдэ) — тугу гынарыгар, кэлиҥҥитэ хайдах буолан тахсарын кэрэйбэт буолла. ☉ Ему стало всё равно, стал безразличным к кому-чему-л. «Оттон мин сирбэр эн хас сыл олордуҥ этэ?» — диэтэ Дьөгүөрдээн синигэр түһэн туран. Амма Аччыгыйа
Сорохтор синнэригэр түһэн, дириҥ дьэбэрэҕэ төннүбэттии тимирэллэр. И. Федосеев
«Эн бастыҥ ойоҕуҥ ыйанан өлбүтэ дии. Ону ууһаабат инигин?» — эмээхсин синигэр түһэн хап гыннарда. А. Сыромятникова
◊ Син биир — 1) туох да буолбутун иннигэр, ханнык да түбэлтэҕэ. ☉ соотв. несмотря ни на что, в любом случае
Мин син биир үтүөрүөм. Суорун Омоллоон
[Хаайыылаах:] Эһиги миигин хайааҥ даҕаны, син биир тугу да этиэм суоҕа. С. Ефремов
Син биир дьиэ туттуохпут! М. Доҕордуурап; 2) биир тэҥ, туох да уларыйыыта суох. ☉ Одинаково, без разницы
Эйиэхэ эт да этимэ, син биир. Н. Неустроев
Хараҥа олох халбарыйарын иннигэр Ханна да сылдьаммыт Хааммыт тохторо Син биир буолбаат?!! П. Ойуунускай
[Варвара:] Тоойуом, эн ойох ылан, оҕолонон да олордоххуна, ийэ санаатыгар син биир кыра оҕо буола туруоҥ. С. Ефремов
II
сыһ., сыһыан т.
1. Ханныгын да иһин, кэм оннук, оннук буолуон сөп диэн чугуҥнатан этиини көрдөрөр. ☉ Выражает уступительно-противительное отношение говорящего по поводу высказываемой мысли (всё же, всё-таки, как-никак)
Биэрэллэрэ буоллар сыл тахсар оппутун, син, оттонон көрүөхпүт эбитэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Киирдим ээ, син! В. Яковлев
Чэ, син, орто баайыыга киирсиэҥ. А. Сыромятникова
Билигин мин син эписиэр чыына чыыннаах киһи буоллаҕым дии. С. Ефремов
2. Саҥарааччы көҥүллээһинин, сөпсөһүүтүн көрдөрөр (кэпсэтиигэ тут-лар). ☉ Выражает позволение, разрешение, согласие говорящего (употр. в диалоге)
— Сөп дуо, культурненько? — Чэ, син, син. Суорун Омоллоон
«Син!» — Иван Николаевич мичээрдиир. Н. Якутскай
— Баларга эрэниэххэ син дуо? — Син. С. Ефремов