нынешний, теперешний, настоящий; билиҥҥи киһи современный человек; билиҥҥи бириэмэ теперешние времена # билиҥҥи бириэмэ грам. настоящее время.

ж. действительность, баар чахчы, баар олох; современная действительность билиҥҥи баар чахчы; # в действительности дьиҥэр, дьиҥэ.

ж. 1. аныгылыыта; современность тематики тематика аныгылыыта; 2. (современная эпоха) билиҥҥи кэм отразить современность в романе ромаҥҥа билиҥҥи кэми көрдөр.

1. даҕ.
2. Бу буола турар кэмҥэ сыһыаннаах. ☉ Теперешний, нынешний, настоящий
   Билиҥҥи кэмҥэ алгыс, кырыыс сүтэн иһэллэр. Саха фольк. Бу Дыгын билиҥҥи Дьокуускай куорат оннугар Сайсары күөл таһыгар олоҕурбут. Эрилик Эристиин
3. Бүгүҥҥү олох ирдэбилигэр эппиэттиир, сайдыылаах. ☉ Отвечающий требованиям времени, современный
   Оччотооҕу олоҕу билиҥҥи ыччат өйдүүрүгэр, кырдьык, күчүмэҕэй. Софр. Данилов
   Куоракка биир үчүгэй, билиҥҥи көрдөбүлгэ эппиэттиир маҕаһыын аһылынна. «Кыым»
4. аат суолт. Бу буола турар кэм. ☉ Современность, настоящее время
   Урукку, билиҥҥи, инники — Дьиҥэр олохпут үс ситимнээх. Баал Хабырыыс
   Ааспыты ахтыһыам, Билиҥҥини кэпсэтиэм. А. Софронов

1. сыһ. Билиҥҥи үйэ, билиҥҥи кэм сиэринэн. ☉ По-современному, по-нынешнему
   Баһаатай Дарья Иннокентьевна итини эмиэ эппитэ: биһиги дьоммут биһигини аныгылыы иитэри өйдөөбөттөр эбит. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Уулусса устун куораттыы, аныгылыы халтаҥнык таҥныбыт, хойуу хара хаастаах, кулуһун курдук кыыс дьиэлээн иһэр. Н. Габышев
   Олор, таптаа аныгылыы Олорор муҥур үйэҕэ. Өйдүү-өйдүү, Саныы-саныы Үлэлиир быдан үчүгэй. С. Данилов
   Атын арааска аралдьыйбакка, Алгыс төрдүн атахтаан Аныгылыы алгыырга Аан дойду анаата. А. Софронов
2. даҕ. суолт. Бэйэтин үйэтин таһымыгар турар, хаалыыта суох. ☉ Современный
   Икки ааннаах, биир сурук остуоллаах, бары дьиэ сэбэ-сэбиргэлэ аныгылыы, нууччалыы. А. Софронов
   Сэптэриттэн-сэбиргэллэриттэн да көрдөххө, аныгылыы ыалга сөптөөх тэриллээх эбиттэр. Эрилик Эристиин
   Амма өрүс үрдүгэр, бэртээхэй бэс чагдаҕа баар аныгылыы оҥоһуулаах ампаар дьиэтигэр тиийдим. Ф. Софронов. Утар. урукку

даҕ.
1. Ордук үрдүктүк сайдыбыт, инники диэки үүнүүгэ ордук улахан ситиһиилээх, үрдүк таһымнаах. ☉ Достигший высокого уровня развития, развитой (напр., об обществе). Сайдыылаах уопсастыба. Сайдыылаах дойдулар
□ Аныгы киһи муҥура суоҕу оҕо эрдэҕиттэн өйүгэр-санаатыгар иҥэринэн улаатыахтаах
Билиҥҥи сайдыылаах олох көрдөбүлэ оннук. Н. Лугинов
Улуу нуучча норуотун уонна Украина курдук үрдүк сайдыылаах омуктар холкуостарын уу харахпынан көрөн кэллим. М. Доҕордуурап
△ Өйө-санаата үчүгэйдик сайдыбыт, киэҥ билиилээхкөрүүлээх, аныгы култуураны ылыммыт. ☉ Отличающийся широкими познаниями, просвещённый, с широким кругозором, развитой (о человеке). Сайдыылаах киһи
□ Ити Мэхээлэ — өрүү кураанах арамааннарынан туолбут, наука уонна бэлиитикэ өттүнэн мөлтөх сайдыылаах киһи. Амма Аччыгыйа
Биһиги ыччаппыт — үөрэхтээх, сайдыылаах, бэйэтин иэһин өйдүүр ыччат. С. Никифоров
2. кэпс. Аныгылыы култууралаах олоҕу кытта тэҥҥэ сайдар (хол., дэриэбинэ, куорат). ☉ Культурный, прогрессивный, современный (напр., о населённом пункте)
Аан Тараҕана хотун Аны саҥа үйэ Сайдыылаах сайылыга буолан Сандаарыйан таҕыста. Саха нар. ыр. III
[Маня:] Куораттан, сайдыылаах сиртэн, түҥкэтэх дойдуга бара сатыыгын. С. Ефремов

1. даҕ.
2. Билиҥҥи кэмҥэ сыһыаннаах, билиҥҥи. ☉ Относящийся к настоящему моменту, нынешний
   Аныгы бириэмэ сокуона, былаас былдьаһыытын сокуона биллэххэ да оннук, көрдөххө да оннук. П. Ойуунускай
   Дьэ бу аныгы үйэни көрөн кээс, оҕонньоор. С. Ефремов
3. Туох эмэ кэнниттэн быһаччы кэлэр, буолар. ☉ Следующий, наступающий после чего-л., будущий
   «Тарбыт көҕүрээн хаалбыт, аныгы мээрэйгэ тойон кыайара буолуо», — диэн дьахтар Болокко сибигинэйдэ. Н. Заболоцкай
   «Балыыҥкалаама, гражданин! Эбэтэр билиэттэ ыл, эбэтэр аныгы тохтобулга таҕыс!» — кондуктор кыыс куолаһа үрдээн барда. Амма Аччыгыйа
   Аныгы кэлиибэр разведка туһунан хайаан да тугу эмэ билэр буолуохтаахпын. Т. Сметанин
4. Үрдүк сайдыылаах, бэйэтин үйэтин таһымыгар турар. ☉ Стоящий на уровне своего времени, неотсталый, современный
   Сыралҕан куйааһынан сырылаччы тыына, сайаҕас сайын саарыгырарын кытта, аныгы Лоҥкуудаҕа айар, тутар үлэ өрө күүрдэ. М. Доҕордуурап
5. аат суолт. Сибилигин туох буола турара, дьиҥ билиҥҥи кэм. ☉ Современность
   Кини [Өрүүнэ] биһикки таптаһан сэһэргэһэбит, иккиэн кыратык да иллэҥ эрэ буолларбыт былыргыны, аныгыны түөһэн тахсабыт. А. Бэрияк
   Оттон Чүөчээски наар аныгыны, оскуоланы, оонньууну, колхуоһу, пионердары кэпсиир. Суорун Омоллоон
   Бу киһи ыатардаххын аата Былыт саппыт былыргытын? Наар ааспыты ахтыы туох аатай. Ким ыллыай аныгыбытын?! Баал Хабырыыс