сыһ. Субуу курдук. ☉ Как валок, валком
Мустубут дьон бары оҕолуун-уруулуун тэлгэһэҕэ түөрт эрээтинэн субуулуу тардыллыбыт остуоллары тула олорунан кэбистилэр. «ХС»

субуулаа диэнтэн атын., бэй
туһ. Халлааҥҥа ньалака былыттар, субууламмыт от курдук, дьураа-дьураа тардыллыбыттар. Тулхадыйбат д. Түүн охсуллубут от иҥэмтэтин сүтэрбэтин наадатыгар биирбалтараа күн устата хадьымалга куурдан баран …… субууланар. СӨА

ходуй диэнтэн атын
туһ. Ходуллубут оту субуулаан, соһон эрэйдэммэккэ массыына киэнин курдук тэлгэнэн хаалар гына охсор ордук. Далан
Батыйатын хайа диэки далайар да — онно өстөөх от курдук ходуллар. ПНО

күөрэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. [Үүйэ] икки илиитин өрө уунан, ытыстарын холбуу тутан, бириистэҥҥэ турар дьонугар күөрэҥнэтэр. Л. Попов
Никита, салгыны түөһүн муҥунан эҕирийэн ылан баран, эмискэ тыастаахтык үрэн кэбиһэ-кэбиһэ, икки бууттаах киирэни өрүтэ анньан күөрэҥнэтэр. Н. Лугинов
Дьахталлар, кырдьаҕастар, оҕолор от мунньан, субуу субуулаан күөрэҥнэтэллэрэ. А. Бэрияк

аат. Охсуллубут оту кыраабылынан харбаан субуу оҥорор киһи. ☉ Сгребальщик сена на покосе
Мунньааччылар мүөттээх оту субуулууллар. Күннүк Уурастыырап
Илии хотуурдаах саамай чулуу охсооччу, икки мунньааччылаах буоллаҕына, сайын устата сүүрбэ-отут туонна оту оттуура. И. Аргунов
Бугулдьут бугулун бүтэриэхтээх, мунньааччылар үлэлэрин үмүрүтүөхтээхтэр. В. Тарабукин

аат. Оту үрдүгэр ууран кэбиһэргэ аналлаах биитэр кэбиһиилээх оту анныттан (үксүгэр кыһын) состорон таһааран лөглөччү ууран тиэйэр оҥоһук (тырааныспарга состоруллар). ☉ Приспособление в виде прицепа самодвижущегося транспорта для транспортировки стога сена
Кыра сүөһүгэ уонна ыанньыктарга салбаннара түһэргэ анааннар икки сыһылба оту тартарбыттара. Р. Кулаковскай
Звено дьоно көлө мунньарга субуулаабыт отун сыһылбаҕа тиэйэн кэбиһээри бэлэмнэнэ сылдьаллара. «Кыым»

туохт. Түргэн тэтиминэн, эрчимнээхтик, тохтоло суох тугу эмэ гын (хол., айаннаа, үлэлээ, кэпсээ). ☉ Делать что-л. в быстром темпе, энергично, безостановочно (напр., ехать, работать, говорить). Куонааннаах Өлөксөй …… аттарын салайа тардан, түспүт ыалларын диэки сиэллэрэн кудулута турбуттара. Саха сэһ
1977
[Массыына] тохтоло суох кудулутан, тоҕойдортон тоҕойдору нөҥүөлээн бөһүөлэктэн ыраатан истэ. П. Чуукаар
Мин от охсон кудулуппутум, субуу субуулаан өрүкүппүтүм …… үчүгэй да, көхтөөх да этэ! А. Бэрияк
[Олоҥхоһут] кэпсээн-ипсээн кудулуттаҕына, бухатыырдыы ыллаан куйуһуттаҕына, …… киһи сүрүн-кутун тутар буоллаҕа. «ХС»

1. мус диэнтэн хай. аата. [Кулаковскай] тус бэйэ олоҕун оҥос туута, баай мунньуута диэҥҥэ төрүт кыһаммат киһи эбит. Суорун Омоллоон
   Саха сирин кураан усулуобуйатыгар паар диэн сиргэ сииги мунньуу биир бастыҥ, бэрэбиэркэлэммит суола буолар. П. Егоров
2. Охсуллубут оту харбаан субуулааһын. ☉ Сгребание (собирание) скошенного сена
   Охсубут оту чараас-чараас сирдэринэн быһыта тыыттахха, сахсыйдахха, сарсын мунньуу бэрдэ буолсу. Ам ма Аччыгыйа. Отчуттарга, мунньуу буолуор диэри, …… Маайыс чаанньыкка чэй оргутан бидилитэн кэбиспит. А. Бэрияк
   Бөтүүк бастаан ыллыыта, Күлүм сарыал тыгыыта Мунньуу, охсуу күрэҕэр Туруннубут үлэҕэ. Н. Абыйчанин

туохт.
1. Кылгас кэм иһигэр, түргэнник буол. ☉ Происходить быстро, за короткое время, с ускорением
Саха сиригэр сайын күн уһун буолан, моркуоп үүнэрэ уонна сайдара түргэтиир. ЛПМ САЛАК
Түүнүн оҕустарыллыбыт от дэхситик кууран, субуулааһын уонна кэбиһии быдан түргэтиир. САБ. Үлэ ньымата тупсубута: оробуочай биир үлэни үлэлээн, онно идэтийэн улаханнык түргэтиирэ. АЕБ ОЧИ
2. Түргэҥҥин күүһүрт, эбэн биэр. ☉ Убыстряться, прибавлять темп, скорость, спешить, торопиться. Түргэтээ, хойутаары гынныҥ
□ Оҕонньор ойуур иһигэр киирэн хаамара-сиимэрэ арыый түргэтээтэ. С. Никифоров
Пуойас буоллаҕына түргэтээтэр-түргэтээн испитэ. В. Гаврильева
Кини көрөрүгэр доҕоро Дьэргэли айаҥҥа турдар эрэ сыыдамсыйар, туттара-хаптара түргэтиир. П. Филиппов

I
түүр диэнтэн дьаһ
туһ. Икки Ваня, үс Коля субуулаан, түүрдэрэн, оту харса суох аҕалан испиттэрэ. Далан
II
аат. Түүрдүү тыллаах уруулуу норуоттар бөлөхтөрө (орто үйэлэргэ Азия биир бөдөҥ судаарыстыбатын — түүр каганатын үөскэппит биистэр сойуустара). ☉ Группа родственных народов, говорящих на тюркских языках (в средневековье — союз племён, создавший один из наиболее крупных государств Азии — тюркский каганат), тюрки
Саха омук аан дойду кырдьаҕас омуктарыттан биирдэстэрэ, кини түҥ былыргы үйэлэр түгэхтэриттэн аатырбыт-суолурбут түүрдэртэн төрүттээх. Софр. Данилов
Мин баар этим түҥ былыр Күөх түүрдэр саҕана. С. Гольдерова. Былыргы түүрдэр үөһэ ыйыллыбыт VI үйэҕэ дылы ханна, хаһан, хайдах норуот быһыытынан үөскээбиттэрэ үчүгэйдик биллибэт. «Саха с.»