Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сууххай

I
туохт. Туох эмэ кытаанаҕы тугунан эмэ ыксары сууралаа, иһирдьэ тобулу аал. Тереть что-л. твёрдое чем-л. до образования углубления или отверстия
Сууххайыы бөҕөнү сууххайан, аалыы бөҕөнү аалан, нэһиилэ ядро батар гына оҥордулар. Болот Боотур
Уйбаан уус кытарбыт тоһоҕонон халҕан хаптаһынын тобулу үүттээн сууххайбытынан, тыаһаан-ууһаан чаччыйбытынан барда. М. Доҕордуурап
II
даҕ. Түргэн, сыыдам (хамсааһын туһунан этэргэ). Быстрый, проворный (о движении)
Тулааһынап кыыс үөрүйэх, сууххай туттуутун астына, хараҕын кытыытынан кини хас хамсаныытын ааҕа кэтэһэн олорбута. Далан
Төннүү айан хаһан баҕарар кэлбиттээҕэр сууххай буолааччы. И. Федосеев
Көһө үөрүйэх дьон балааккаларын, малларын хомуналлара сууххай. П. Егоров
Уустуга суох, судургу. Несложный, простой
Кэпсээн кэлин чаастарын тыла-өһө олус сууххай, ойуулуур кырааската да аҕыйах. Н. Тобуруокап
Ити билигин кэпсээн эрэ кэбистэххэ сууххай курдук эрээри, хары эрчиминэн үлэлиир эрдэххэ, күчүмэҕэй этэ. КА СДьДь
ср. телеут. шурҕун ‘быстро, стремительно’


Еще переводы:

салыкылдьыс

салыкылдьыс (Якутский → Якутский)

салыкылдьый диэнтэн холб. туһ. Эттэрин бэрэмэдэйдэригэр кутаччы симинэн, эр-биир ыҥыырдан, аттарын сиэтэн, сууххайдык хаамсан салыкылдьыһа турдулар. В. Миронов

сууххайдык

сууххайдык (Якутский → Якутский)

сыһ. Түргэн тэтимнээхтик, кылгас кэм иһигэр (тугу эмэ оҥор). Быстро, проворно
[Сахаайа] бу киэһэ, ханна эрэ тиэтэйбиттии, бэрт сууххайдык астанан аһыы охсоот, өр олоппоһуттан турбакка олордо. Софр. Данилов
Уулаах умуһахтан ааҥҥа диэри кэккэлээн туран биэдэрэлэрин илииттэн илиигэ бэрсиһэн, үлэ сууххайдык барбыта. Далан
[Уолаттар] эттэрин бэрэмэдэйдэригэр кутаччы симинэн, эр-биир ыҥыырдан, аттарын сиэтэн, сууххайдык хаамсан салыкылдьыһа турдулар. В. Миронов
Судургутук, иҥнигэһэ суох. Просто, легко, с лёгкостью, безболезненно
Степан Федотов литератураҕа сууххайдык киирбитэ: үс бастакы кэриэтэ уочаркалара Саха сирин суруналыыстарын биир куоҥкуруһугар соҕотохто бастакы, иккис, биһирэбил бириэмийэлэммиттэрэ. С. Федотов
Мунньах соччо утарсыыта суох, сууххайдык барда, эрдэ да соҕус бүттэ. Г. Колесов
Оччотооҕуга үһүөн эдэр кыргыттар, сууххайдык билсэ охсон, кэпсэтии бөҕөнү кэпсэтэн, күлсүү бөҕөнү күлсэн ылбыппыт. САа

суурхай

суурхай (Якутский → Якутский)

көр сууххай II
Сыалдьаны сылбырытыахха сыыдамҥын дуо, сутуруону сулбурутуохха суурхайгын дуо? ПЭК ОНЛЯ. Суон сураҕын көрдө, Суурхай долуотун аахта, Бу аахтаҕына оннук эбит. Д. Говоров

үүттэтэлээ

үүттэтэлээ (Якутский → Якутский)

үүттээ II диэнтэн төхт
көрүҥ. Үүт маҥан сиэллээх, Үс сиринэн баһардаах, Үүттэтэлээн ойуулаах Үрүҥ айыы эбир хамыйаҕынан Үрүҥ толоҕу Үстэ ыстылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Саҥа бурильщик туруук таас хайалары сууххайдык тобулута үүттэтэлээбитэ. И. Данилов

быһыйдык

быһыйдык (Якутский → Якутский)

сыһ. Түргэнник, сыыдамнык, сууххайдык (тугу эмэ оҥор, сырыт). Быстро, проворно, споро
[Татьяна Ивановна:] Николай Петрович төрүт кырдьаҕаһа суох. Хата биһигиннээҕэр быһыйдык сылдьар быһыылаах. С. Ефремов
Уус киһи Быстаҕына дьарҕаа ойуу Быһыйдык сырсар эбит. Отойдоҕуна ойуолуу Оһуор таҥалай сүүрэр эбит. М. Ефимов
Кыыс буолан харалдьык Кырсыгар наскыйда, Уол буолан быһыйдык Туос ууран кылыйда. И. Артамонов

быһыйа

быһыйа (Якутский → Якутский)

аат. Аччыгый быһах. Маленький ножик
Отут болгуо чээрэтиттэн оҥоһуллубут Олуйа-моһуйа ылы-чып быһыйатын Сууххай соҕустук Сулбу охсон ылла. П. Ойуунускай
[Миитэрээс] ытаан-ытаан баран, сототуттан биир тутум быһыйа быһаҕын ылан баран сиргэ төкүнүс гына түһэр. Амма Аччыгыйа. Чаарчахаан буоллаҕына, муҥур быһыйатын ылан хаппарын тэһэ быспыт. Саха фольк. Тэҥн. быһычча

олуй-молуй

олуй-молуй (Якутский → Якутский)

олуй-молуй бы- һыйа (быһычча) — кылгас, халыҥ уонна сыппах быһах. Короткий нож с толстым и тупым лезвием
Отут болгуо чээрэтинэн оҥорбут олуй-молуй быһыччатын сулбу тардан ылла. Ньургун Боотур
Отут болгуо чээрэтинэн оҥоһуллубут Олуйа-молуйа ылы-чып быһыйатын Сууххай соҕустук Сулбу тардан ылла. П. Ойуунускай
Кулун Куллустуур Тоҕус болгуо Тобоҕо буолбут, Олуй-молуй быһыччатын Ойутан таһаарда. ТТИГ КХКК

сулбурут

сулбурут (Якутский → Якутский)

туохт. Ким эмэ кэтэ сылдьар таҥаһын (хол., ыстаанын) аллара диэки түһэр. Спускать, снимать (напр., штаны)
Сыалдьыйаны сылбарытарга Сыыдамҥын дуо? Сутуруону сулбурутарга Сууххайгын дуо? П. Ойуунускай
Ыстаанын сулбурутан таһыйан биэриллиэ. Амма Аччыгыйа
«Табаарыс Владимиров, бааскын көрүөҕү, ыстааҥҥын сулбурут эрэ», — дии-дии, быраас Сэмэн аттыгар кэлэн ачыкытын көннөрүннэ. Н. Якутскай

сыыдамсый

сыыдамсый (Якутский → Якутский)

туохт. Түргэтээ, сууххайдык тутун-хабын, бар-кэл. Стать более активным, скорым, спорым
Ийэм тугу эппиттэрин төттөрүлэспэккэ толорон, үлэлиирэ-хамныыра сыыдамсыйда. Р. Баҕатаайыскай
Туоскун сирэйэ биллэ тэтэрбит, хараҕа көстө уоттаммыт, туттара-хаптара сыыдамсыйбыт. Софр. Данилов
Субуота күн сарсыардаттан устудьуоннар сырыылара сыыдамсыйар, уопсай дьиэ иһигэр кэлии-барыы, киирэн-тахсан суксуруһуу үксүүр. Н. Лугинов

онолҕон

онолҕон (Якутский → Якутский)

аат.
1. Улуйуу, уһуннук улуйуу. Вопль, вой
Тыал хантан эрэ бөрөлөр онолҕоннорун аҕалла. Н. Лугинов
Үрэллэрэ силлиһэн биир күдьүс онолҕон буолан, арыт ыраатан бара-бара, арыт чугаһаан кэлэ-кэлэ, тыалы кытта истиэп устун илэчийэр. Ч. Айтматов (тылб.)
2. көсп. Өр кэмҥэ, уһуннук ылламмыт ырыа-тойук. Песня, которая поётся долго, исполняется продолжительное время
Ол да иһин, Күүспүн көрүнэн, Бэйэбин билинэн Урукку олоххо Олоҥхолообут онолҕоммуттан Олох уурайдым. А. Софронов
3. көсп. Уһатыы, кэҥэтии, тардыы. Затягивание какого-л. дела, волокита
«Собуокка даҕаны субу курдук сууххайдык, Баабырыкаҕа даҕаны маннык түргэнник Онолҕоно суох оҥоро охсон биэрэллэрэ Ончу биллибэт, оҥордохпут ити дии», — диэтэ. Күн Дьирибинэ