туохт. Айаҥҥын эбэн, сыыдамсый. ☉ Прибавить ходу, идти споро, с желанием
[Данилов] бэйэтэ аһаан-сиэн тыалаата. Оҕус эрэйдээх эмиэ үөрдэ, өссө аллааҕырда. С. Васильев. Тэҥн. аллааҕымсый

дьүһ. туохт. Төбөҕүн, күөҥҥүн иннигэр быраҕан суһаллык, иҥнигэһэ суохтук хаамп, сыыдамсый. ☉ Двигаться проворно, быстро, подавшись корпусом вперёд. Уола бу нолукучуйан көһүннэ

сыыдамсый диэнтэн дьаһ
туһ. Оттон күн-дьыл көтүүтүн нөҥүөлээн көрөөччүлэр, кини сырыытын-айанын ордук суһалсытан, сыыдамсытан биэрэллэр. С. Федотов
Бу дьиэ тутуутун сыыдамсытарга тоҕо эрэ дьаһал иһиллибэт. «Кыым»

хамсаа-имсээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Көрбөккүн дуо, уолуҥ түүнүгүрээри гынна дии. Баран хамсаннын-имсэннин, дьэгдьийдин! Далан
Хамсанара-имсэнэрэ, туттарахаптара сыыдамсыйбыта сүрдээх. «ХС»

дьигиһит диэнтэн тиэт
көрүҥ. Хайыһар маҥнай саараабыт курдук бытааннык халтарыйан барда, тохтуох курдук төбөтүн дьигиһиппэхтээн ылла, онтон улам түргэтээн, сыыдамсыйан, быата куйбарыс гына туора курбуулаан, чиккэс гынна. Амма Аччыгыйа

туохт., кэпс. Тугу эмэ оҥороору көхтөн-нэмнэн, сыыдамсый (хас да эбэтэр элбэх киһи туһунан). ☉ Загораться желанием сделать, осуществить что-л. (о нескольких или многих людях)
Били үбүлүөйдүөх буолан сахсыгынаспыппыт аны хааллаҕа. Далан

суксурус диэнтэн хай
аата. Субуота күн сарсыардаттан устудьуоннар сырыылара сыыдамсыйар, уопсай дьиэ иһигэр кэлии-барыы, киирэн-тахсан суксуруһуу үксүүр. Н. Лугинов
Тэринии, кэлии-барыы, суксуруһуу бөҕө буолбута. Н. Якутскай

сыһ.
1. Быстыбакка сытыытык биир кэм «сырр» гынан тыаһыыр курдук. ☉ С треском; с шипением
Кубулҕаттаах кулун тутар ыйым, …… Кыраһа хаарынан кынаттанан, Сытыы тыалынан атахтанан, Сыыр чыычааҕа ааттанан Сырылаччы көтөн кэллэ. Саха фольк. [Борохуот аал] Сымала уотун Сыралҕанын курдук Сылаас паарынан Сырылаччы тыынна. Өксөкүлээх Өлөксөй
2. Олус итиитик, сылаас сыралҕанынан сыдьаайан. ☉ Пыша жаром, излучая жар
Сыралҕан куйаас сырылаччы сырайар. И. Данилов
Сааскы күн былыта суох чэмэлкэй халлаантан сырылаччы тыган, хайа эниэлэрин хаарын хараардан эрэр. «ХС»
△ Олус күүскэ, тымныынан хаарыйан. ☉ До болезненного жжения, обжигая (о холоде, морозе)
[Михаил Семёнович] оччоҕо санаата көнньүөрэр, туттара-хаптара ордук сыыдамсыйар, мэктиэтигэр тымныы сырылаччы сыстымахтыыра мүлүрүйэр. В. Барабанскай

туохт.
1. Кылгас кэм иһигэр, түргэнник буол. ☉ Происходить быстро, за короткое время, с ускорением
Саха сиригэр сайын күн уһун буолан, моркуоп үүнэрэ уонна сайдара түргэтиир. ЛПМ САЛАК
Түүнүн оҕустарыллыбыт от дэхситик кууран, субуулааһын уонна кэбиһии быдан түргэтиир. САБ. Үлэ ньымата тупсубута: оробуочай биир үлэни үлэлээн, онно идэтийэн улаханнык түргэтиирэ. АЕБ ОЧИ
2. Түргэҥҥин күүһүрт, эбэн биэр. ☉ Убыстряться, прибавлять темп, скорость, спешить, торопиться. Түргэтээ, хойутаары гынныҥ
□ Оҕонньор ойуур иһигэр киирэн хаамара-сиимэрэ арыый түргэтээтэ. С. Никифоров
Пуойас буоллаҕына түргэтээтэр-түргэтээн испитэ. В. Гаврильева
Кини көрөрүгэр доҕоро Дьэргэли айаҥҥа турдар эрэ сыыдамсыйар, туттара-хаптара түргэтиир. П. Филиппов

туохт., кэпс.
1. Түргэн-түргэнник күүскэ көбүөхтээн тыын. ☉ Пыхтеть, сопеть, тяжело дышать. Уол хантан эрэ аҕыластаабытынан кэлэн дьиэҕэ көтөн түстэ
□ Ыттара урут аҕыластаан кэлэн, сыарҕаҕа ыстанан тахсан, дьоһуннаах баҕайытык олорунан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
△ Аҕылаан-мэҥилээн кэлэн тыын быһаҕаһынан тыынан тугу эрэ кэпсээипсээ. ☉ Говорить сильно запыхавшись, захлебываясь словами
Оҕонньор таҥна охсон, харбыалаһан кэлэн Микиитэни санныттан харбаабытынан олоро түһээт, кулгааҕар сибигинэйэн аҕыластаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Тугу эрэ оҥорорго олус сыыдамсый, аллааҕымсый (үксүгэр ситэ толкуйдаабакка). ☉ Делать что-л. поспешно, прытко и необдуманно
[Сүөкүлэ:] Чэ, оҕобутун үөрэттэрэн туһанан эрэбит. Ити барыта эн тэрилтэҥ! Эн өрө аҕыластааҥҥын, оскуолаҕа биэрэҥҥин! А. Софронов
3. көсп. Паары, гааһы таһааран тыынар курдук тыаһаа (хол., оргуйар чаанньык, массыына). ☉ Выпуская газ, пары, издавать короткие отрывистые звуки (напр., о кипящем чайнике, машинах)
Оҕонньор тимир оһоххо оргуйан аҕыластыы турар чаанньыктан куруускаҕа чэй куттуна олорор. Амма Аччыгыйа