алкый диэнтэн атын
туһ. Ол дойдуттан хомуһун бөҕөҕө уһуйуллан, ап бөҕөҕө алкыллан, аар — саарга аатырар ойуун буолан тахсыбыта. Болот Боотур
Бу сыакаары [Хочугуру] күлгэри оҥорон кэбиспэккэ. Апхомуһун, алкылын, кубулун-дьибилин, куудьулун! Көстүбэт уола, күлгэри буол! И. Гоголев

куудьуй 2 диэнтэн бэй., атын
туһ. [Ап-Чарай:] Бу сыакаары [Хочугуру] күлгэри оҥорон кэбиспэккэ (Үстэ сиргэ силлиир). Ап-хомуһун, алкылын, кубулун-дьибилин, куудьулун! Көстүбэт уола, күлгэри буол! И. Гоголев

чаабыйдаа диэн курдук
[Бандьыыт:] Бу да оҕонньор быһа чаабыйданан түһэн, хата соторутааҕыта ким эмэ сырытта дуо? Пьесалар-1978. — Үрүмэ, сыакаар! — диэн атыыһыт ордоотуу түстэ
— Аны манна чаабыйданан эрэҕин дуо? БТТ

чолоҥноо диэнтэн холб. туһ. Аанча биирдэ көрө түспүтэ, арай тордохтор кэннилэриттэн улахан хара ыттар хаптаҥнаһан, чолоҥноһон таҕыстылар. Болот Боотур
Чэ, бэйи, көрүөхпүт. Мунньахсыт буолан чолоҥноспуттарын. И. Никифоров
[Миитэрэпээн:] Наһаа чолоҥноһон эрэллэр, ордук ити хомсомуол эчиэйкэтин сыакаардара. Л. Габышев

сыһ. Киһи истэр гына, балачча улаханнык. ☉ Довольно громко, так, чтобы было слышно
Муста олорор дьон иһиллэрдик үөһэ тыыннылар, им-ньим буола түстэ. М. Доҕордуурап
«Үйэбэр маннык сыакаарга түбэһэ илигим», - диэн кинээс иһиллэрдик саҥарда. М. Доҕордуурап
Иһиллэрдик эт эрэ сылларга Икки сэрии эмэн саллаата, Кырдьан, ыран, нэктэл буоларга Кыһайбатыннар эрэ хата. И. Эртюков

1. даҕ., сөбүлээб. Кини курдук (сэнээн). ☉ Такой, как он
   Харчы кининник боторооску илиитигэр киирэрэ да биллибэт. Н. Неустроев
   Кининник сыакаардарга тоҕо мээнэ атаҕастатабыт? М. Доҕордуурап
2. аат суолт., сөбүлээб. Кини курдук киһи. ☉ Такой человек, как он, подобный ему
   [Күкүр Уус:] Кининниги баспар ытыарбат да буоллаҕым дии. Суорун Омоллоон
   Кининниктэргэ дьон харда биэрэр буолбуттар. Н. Тобуруокап

туохт. Үллэччи кыыһыран, уордайан дьулаан көрүҥнэн (сылларыттаҕас сирэйдээх киһи туһунан). ☉ Принять страшное, угрожающее выражение лица (о человеке с крупными, грубыми чертами лица)
«Ба-бар, киэр буол, сыакаар!» — диэн, киһитин сынньаары сымарынан холдьоҕон таһаарбыта. Күннүк Уурастыырап
Дыгдаалап кинээс хараҕын үөстээҕинэн көрбүтүнэн, сирэйэ үллэн, биирдэ дэлби охсон кэбиһиэхчэ айылаах сутуруктарын болточчу туппутунан сымарынан кэллэ. М. Доҕордуурап
Кулун Куллустуур киһитин охсоору сымарыммытынан барда. ПЭК ОНЛЯ VI

I
өрөһөлөө диэнтэн бэй., атын. туһ. ☉ Ампаардара дьэ хараҕын көрдө, атах эт, кууллаах бурдук өрөһөлөнө түстүлэр. М. Доҕордуурап
Хайа туруору сирэйин анныгар көһөҥө таастар өрөһөлөнө сыталлар. БИ СТ
II
туохт. Өрүкүйэн, кыыһыран тур, омуннуран саҥар-иҥэр. ☉ Расшуметься, хорохориться, горячиться
Уолаттар мөккүһээри өрөһөлөнөбүт, кыргыттар аргыый ньымааттыыллар. Далан
Айдар кириитикэтиттэн таарыттарбыт кылаабынайдар өһүргэнэн өрөһөлөнөллөр. Н. Лугинов
«Туох диирий, тугу кулгуйарый ити сыакаар!» — диэн Иҥнэри Дьарааһын ыксаан, кэлэҕэйдии-кэлэҕэйдии өрөһөлөннө. Д. Таас

аат., эргэр. Урут киһини быстах кэмҥэ соҕотохтуу хаайар үксүгэр түннүгэ-үөлэһэ суох кыараҕас түҥкэтэх хаайыы. ☉ В старину: тесное помещение, обычно без окон, для одиночного заключения виновных, приговорённых к небольшому сроку
Хас бырааба аттын аайы сибииккэ диэн түннүгэүөлэһэ суох хаайыы ампаара турара. Н. Якутскай
Дьөгүөссэни нэһилиэк сугулааныгар үс хонукка сибииккэҕэ уктардылар. Суорун Омоллоон. «Сыакаар, дьэ түбэстиҥ! — кинээс сирэйгэ силлээтэ. — Сүөрэн киллэриҥ, сибииккэҕэ умса быраҕыҥ!» М. Доҕордуурап
русск. сибирка

туохт.
1. Аһаабыт ас сорҕотун айаххынан төттөрү таһаар (хол., ыт, бөрө туһунан этэргэ). ☉ Срыгивать обратно часть съеденного (обычно о собаке, волке)
[Саһыл:] Ээ, ас баһаам, ыт кулгуйар, баҕа халтарыйар үлүгэрэ. Саха ост. I
Бөрө куота охсор ухханыгар аһаабытын кулгуйан кэбиһиэ. И. Федосеев
2. көсп. Кими эмэ олус күүскэ үөх, ыыстаа, холуннар. ☉ Сквернословить, оскорблять, извергать поток ругани
Кулгуйа олорбутун хара ыты дэлби тэпсэн биэриминэ! Күннүк Уурастыырап
«Туох диирий, тугу кулгуйарый ити сыакаар!» — диэн Иҥнэри Дьарааһын ыксаан, кэлэҕэйдии-кэлэҕэйдии өрөһөлөннө. Д. Таас
ср. монг. гулги, кирг. кулгу ‘срыгивать, отрыгивать с частицами содержимого желудка’