Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сыккыс

  1. аат.
  2. Кыра сүүрээн, үрүччэ. ☉ Ручеёк
    Ардах уутуттан сыккыс тарпыт үрэхчээн, таастан тааска ойбохтоот, сэниэтэ эстэн, өрүс кырылас кумаҕар иҥэн-сүтэн симэлийэн сүтэр. Ф. Постников
    Тамма үрэҕэ аар тайҕаны хайа тыыран, сыккыс ууттан силбэһэн, Өлүөнэ эбэ хотуҥҥа суккуллар. Сэмээр Баһылай
    Бу хаайан турбут халыҥ хаар анныгар бастакы ыраас дьирибиниир сыккыс үөскээн, күлэ-үөрэ күлүмүрдээбит. «ХС»
  3. көсп. Кыра, симик көстүү, уларыйыы (хол., сүрэххэ, дууһаҕа). ☉ Источник (напр., вдохновения)
    Саха айар тыллаахтарын Сардаҥалаах байҕалларын Үрэхтэрэ, сыккыстара Үксээтиннэр өрө биэрэ. И. Федосеев
    Ордук кинини [худуоһунньугу] Индигиир өрүс орто сүүрүгэр сытар сирдэр умсугуттулар, айар үлэтин бараммат-хороммот сыккыһынан буоллулар. «Кыым»
    Мин сүрэхпэр дьикти сыккыс Сүүрэн киирэн сылаанньытта, Дойдум тыына тыыннаах аргыс Кэпсии-ипсии айаннаата. «Сахаада»
  4. даҕ. суолт. Биллэр-биллибэт, чэбдигирдэн ылар (хол., тыал). ☉ Лёгкий, освежающий (напр., о ветре)
    Сыа балык хатырыгыныы кылбачыйар кыраһа хаар кыырпаҕын хомурах үрдүгэр бургучутар, сыккыс тыаллаах. С. Дадаскинов
    ср. ДТС сархыш ‘капать’, сарк ‘сочиться’, карач.-балк. ырхы ‘поток’, эвенк. хиркэ ‘ручеёк после дождя’

Еще переводы:

күрүлгэннэн

күрүлгэннэн (Якутский → Якутский)

туохт. Олус күүһүр, дохсуннур (сүүрүк туһунан). ☉ Становиться сильным, бурным, стремительным (о течении)
Үрүйэлэр, сыккыстар хаалара туолан, үрэхтэргэ түһэн эҥинэҥин тыаһынан күрүлгэннэнэ усталлар. ИН ХБ

дьүүктэ

дьүүктэ (Якутский → Якутский)

аат. Сир анныттан сүүрүгүрэн тахсар уу, оннук уулаах үрүйэ; сыккыс. ☉ Источник, родник, ключ
Айаҕалыы сатаан, үрэх тэҥкэтинээҕи дьүүктэлэртэн бастахтарына - эмиэ туус! И. Данилов
Тарыҥ уута тахсар дьүүктэлэриттэн, итии минеральнай уу өрө тыгар сирдэриттэн, куһаҕан сыттаах, аһыы амтаннаах туустаах уу тахсар источниктарыттан, күөллэртэн боруоба ылыллыахтаах. ДНА СХБКК
Саха сирэ эмтээх уу саппааһынан дойду хотугулуу-илиҥҥи өттүгэр баһылыыр миэстэни ылар. Кини [Саха сирин] киин, үчүгэйдик олохсуйуллубут оройуоннарыгар эмтиир дьоҕурдаах сүүстэн тахса күөлү, үрүйэни, дьүүктэни уонна тоҥмот сыккыһы булаттаабыттара. ДьДьДь

сиики

сиики (Якутский → Якутский)

от үрэх диэн курдук (көр от)
[Хаппар:] «Һэ, бу бөөхүллэ туох буолла?» — диэн иһигэр ытын үөхсэүөхсэ сиикитигэр тиийдэ. П. Тобуруокап
Таня талах кымньыытын санныгар тутан, икки биэрэстэлээх «Атырдьах» диэн улуу ходуһа сиикититтэн ынах хомуйан элээрэн иһэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
Арай кылыгырыы сүүрдэр сүлбэлэрбит, сыккыстарбыт, сиикилэрбит, дүөдэлэрбит бука барылара хаһан даҕаны, хаһан даҕаны киртийэр, саппаҕырар диэни билбэтиннэр. Багдарыын Сүлбэ

сыркы

сыркы (Якутский → Якутский)

аат. Кыра сүүрээн, үрүйэ. ☉ Источник, родник, ключ или маленький ручеёк
Кылыгырыы-тылыгырыы сыркы тэбэр... В. Миронов
Биир хайысхаҕа дьулуһан сүүрүгүрдэр сыркылар ууларыттан улуу күүс үөскүүр. К. Чиряев. Посейдон үс бастаах үҥүүтүнэн очуос хайаны дьөлө кэйбитигэр сыркы уута өрө тыга түспүт. КФП БАаДИ. Тэҥн. дьүүктэ, сыккыс
ср. ДТС сарк ‘сочиться, просачиваться’, карач.-балк. ырхы ‘поток’

үрүйэ

үрүйэ (Якутский → Якутский)

аат. Сис тыа кэдээлинэн сүүрүгүрэр сыккыс уу (сайын үксүгэр быстар). ☉ Маленький ручей, речушка
Үрүйэлэр үөрдүһэн үрэх буолаллар, үрэхтэр өрүскэ түһэллэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күөрэ-лаҥкы түспүт сис тыа тараҕай оройуттан сэппэрээк талахтаах аабылаан үрүйэ орҕочуйан киирэр. Амма Аччыгыйа
Үрүйэ халдьаайытынан улахан баҕайы үрүҥ элэмэс куобах куула диэки сүүрэн муустаан эрэр эбит. Д. Таас

чорулаа

чорулаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Тохтообокко сүүрүгүрэн чэпчэкитик, кыра соҕустук тыаһаа (ууну этэргэ). ☉ Течением производить лёгкий монотонный шум, журчать (о воде)
Силис уута дьигиһийдэ, Амах уута асхарыйда, Мутук уута чорулаата. Ньургун Боотур
[Муустаах муора — Өлүөнэҕэ: Кыыһым кыһын эйигин] Соҕотох муннуҥ эрэ уутунан Чорулуу сытар гына Чоҥкутан кэбиһиэхтин! Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн уота тыргыллар күөх сирэм ортотугар …… кыракый сыккыс чорулуур тыаһыгар бигэннэр даҕаны Даҕанча урукку …… курдук толору дуоһуйууну ылбатаҕа. Далан
ср. туркм. жорламак ‘журчать’, тат. чурлау ‘урчать, бурчать’, алт. чорлок ‘капля’

кулдьугураа

кулдьугураа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1. Кыратык, бүтэҥитик тыаһаа, чырылаа (хол., кыра сааскы сыккыс, сүүрээн туһунан этэргэ). ☉ Тихо журчать, булькать (напр., о потоке воды весной при таянии снега)
Арай сиэн уута, тугу эрэ тулаайах кыыска сибигинэйэрдии, быыкаатык сүүрдэн кулдьугуруура. Далан
Бытыылка моонньунан уу кулдьугуруу кутулларыныы дьон бөҕө аанынан иһирдьэ кутулунна. КММ Дь
2. көсп. Соччо чуолкайа суохтук, аанньа өйдөммөт гына олус түргэнник саҥар. ☉ Говорить очень быстро и невнятно (обычно о косноязычном человеке)
Мин улардар саҥаларын үтүктэн кулдьугуруубун. И. Сосин
Лукьянов бүтэҥитик саҥарар, түөһүн иһигэр туох эрэ кулдьугуруур. В. Быков (тылб.)

суолталаа

суолталаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ туох эмэ диэн ис хоһоонноо, өйдөбүллээ. ☉ Придать чему-л. какое-л. значение, смысл, использовать в каком-л. значении
Сүлбэни ити иһигэр иккис суолталаан өйдөөһүн эмиэ баар, сыккыс диэн. Багдарыын Сүлбэ
Уопсайынан бу [сүүрбэһис] сылларга киһи аатын социальнай суолталаан персонаж быһыытын-майгытын арыйарга көмөлтө ньыма быһыытынан туттуу суох. ФЕВ УТУ
2. Тугу эмэ суолталааҕынан, наадалааҕынан аах, оннук сыаналаа. ☉ Придавать чему-л. значение, считать важным, значительным
Оҕо үлэни аахайбат, ыарырҕаппат, суолталаабат буола үүнэр. Н. Габышев. [М. Горькай] П. Ойуунускай «Кыһыл Ойуун» уонна А. Софронов «Аанньал уонна Абааһы» диэн поэмаларын биһирээбитин биллэрбитэ
Бу айымньылары кини …… билиҥҥи чинчийээччилэрдээҕэр быдан далааһыннаахтык, дириҥник өйдөөбүт, суолталаабыт этэ. «ХС»

сыбыгырас

сыбыгырас (Якутский → Якутский)

I
сыбыгыраа I, II диэнтэн холб. туһ. Урут Өймөкөөҥҥө бу харамайдары [таракааннары] харахтыы илигим, дьэ иҥсэлээх, сыбыгыраһан кытыгырас да кыыллар буолаллар эбит. Н. Заболоцкай
Сотору …… хотоол, толоон устун сыккыс уулара, ууллаҕас сибиниэс курдук, сыбыгыраһа сырсыахтара. ПДН ДьХ
Ууну, харалдьыгы булбатах айан көтөрдөрө дьиэлэр турбаларын үрдүнэн сыбыгыраһаллар. «ХС»
II
даҕ.
1. Биир кэм түргэнник хатыланар «сып-сып» гынар тыастаах. ☉ Издающий быстрые лёгкие звуки. Самыыр тыаһа сып-сыбыгырас. Сыбыгырас атах тыаһа иһилиннэ
2. Сыыдам уонна түргэн, чэпчэки (хол., хаамыы, сүүрүү). ☉ Быстрый и проворный, лёгкий (напр., о ходьбе, беге). Сыбыгырас хаамыы
□ Туманнаах да буоллар, Тулааһынап Галимова түргэн сыбыгырас хаамыытын эндэппэккэ билбитэ. Далан

тык

тык (Якутский → Якутский)

I
туохт. Сөмүйэҕин эбэтэр орто тарбаххын тойон эрбэххинэн бүк баттаан баран эмискэ төлө ыытан кими, тугу эмэ саай, оҕус. ☉ Щёлкать по чему-л., давать щелчок кому-л.. Илиим көхсүгэр тык
□ Ким эрэ биир сарсыарда кэнниттэн кэлэн …… ыарыылаах баҕайытык кэтэххэ тыкпыта. Амма Аччыгыйа
Анна, күүстээхтик сүүскэ тыгаат, суорҕан анныгар дьылыс гынан хаалла. Л. Попов
ср. кирг. тых, алт. тык ‘тыкать, втыкать, всовывать’
II
туохт.
1. Сырдыгынан сыдьаай, сырдат (күнү этэргэ). ☉ Излучать свет, светить (о солнце)
Күндү маска күн тыгар үһү (тааб.: таҥара күлүгэ). Күн маҥнайгы сардаҥалара тыган таас хайалар, чочумаастар төбөлөрүн кыһыл көмүс өҥүнэн киэргэттэ. Т. Сметанин
Кыырпах да былыта суох халлаан оройуттан күн сири-дойдуну итиинэн угуттаан чаҕылыччы тыгар. В. Протодьяконов
2. Күүскэ өрө ыһылын, өрө биэрэ сыт (хол., дьүүктэ уутун этэргэ). ☉ Брызнуть, бить струёй (напр., о ключевой воде)
Дьиктитэ диэн баар бу чакыр таас быыһыттан тыга сытар эмтээх уу бэйэтэ кыһынын тоҥмот. Багдарыын Сүлбэ
[Уу] эн үтүөҕүнэн биһиги сүрэхпит уолан хаалбыт сыккыстара эмиэ өрө тыган бараллар. ППА БЭХКК