сов. сырдатылын, сырдаа; сиена ярко осветилась сцена чаҕылыччы сырдаата.

ж. сырдатыллыбыта, сырдыга, сырдааһына.

прил. имик-самык (сырдатыллыбыт); полуосвещённая комната имик--самык сырдатыллыбыт хос.

сүөдэй диэнтэн холб. туһ. Уолаттаар, утуйуҥ. Мээнэ сүөдэһэн олорумаҥ
□ Бартыһааннар бастаан утаа, тугу да саҥарбакка, бүдүк-бадык сырдатыллыбыт дьиэ иһигэр, күлүк курдук сүөдэһэн олордулар. Эрилик Эристиин
Бырааттыылар им-дьим сүөдэһэн олордулар. М. Доҕордуурап

1. прич. от осветить; 2. прил. сырдатыллыбыт, сырдык.

сыһ.
1. Биитэ, өргөһө мүлүрүйбүт курдук, сытыыта суохтук. ☉ Недостаточно отточенно, так, чтобы трудно было резать, колоть. Быһах сыппахтык быһар
2. көсп. Уота-күөһэ суохтук, мөлтөхтүк, чаҕылхайа суохтук. ☉ Робко, нерешительно, неубедительно
Онтон-мантан кинини буруйдуур саҥалар иһиллэллэригэр бэрт сыппахтык хоруйдаһа сатыы турбут. Амма Аччыгыйа
Дьокуускайга бу боппуруос эмиэ сүрдээх сыппахтык сырдатыллан көстөр. «ХС»
3. көсп. Тэһэ кэйэн буолбакка, аалардыы, нүөлүйэн (ыарыыны этэргэ). ☉ Не резко, не очень чувствительно (о проявлении боли)
[Сүрэҕэ] хаһан эмэ кэйиэлээн ыла-ыла сыппахтык нүөлүйэн ыалдьар буолла. Софр. Данилов

I
аат. Дьон тоҕуоруйар сиригэр атыыны-эргиэни тэрийэр сир. ☉ Базар, рынок
Кини хас күн аайы куорат баһаардарыгар дьаарбайар. В. Ойуурускай
Баһаар дьоно туманнаах сарсыарда күөлгэ уста сылдьар үөр кус курдук, быыл ортотугар айманаллар. Эрилик Эристиин
Бу дойдуга, куорат курдук, бар да баһаартан талбыккын ылбаккын. С. Ефремов
◊ Көтөр баһаара – муора кытыыларыгар көтөр хойуутук мустан үксүгэр тааска төрүүр-ууһуур миэстэтэ. ☉ Место массового гнездовья морских птиц на прибрежных скалах, птичий базар
Бу бэйэлээх көтөр баһаара дойду кырбый кынаттаахтара бу кэмҥэ биир улуу кыһалҕанан – көй боллох уйаларын маныыллар. «ХС»
Сайыҥҥы кылгас кэмҥэ үгүс уу көтөрдөрө кэлэннэр, үрдүк очуос таастаах биэрэктэргэ олохсуйаллар, көтөр баһаардарын үөскэтэллэр. КВА МГ
II
аат. Уот барыыта, ойуур, дьиэ-уот умайыыта. ☉ Пожар
Тыа баһаара. Баһаары утары охсуһуу. — Баһаар уотуттан ситэ сырдатыллыбатах халлааҥҥа сулустар тыалырҕаабыт чүмэчи уотунуу чипчилиҥнэһэллэр. М. Доҕордуурап
Туох үлүгэр ыксалай! Баһаар буолла дуу, оҕоҥ ыарыйда дуу? Софр. Данилов
Иирэлээх эбэ алааска Отчут күөстэммит отуутуттан Улахан баһаар барбыт. С. Васильев

аат.
1. Киһи олоҕу көрүүтүн сүрүн бириинсибэ өйүгэрсанаатыгар көстөр өйдөбүлэ уонна онно кини сыһыана. ☉ Идея (форма постижения в мысли явлений действительности)
Гуманизм идеятын, бөлүһүөпүйэтин кытта нуучча норуота бу күн сиригэр төрүт бииргэ төрөөбүт курдук. Суорун Омоллоон
Марксизмленинизм идеяларын тарҕаппыттара. ОГГ ТЛ-8
2. Туох эмэ ис хоһоонун биэрэр сүрүн санаа. ☉ Идея (основная мысль, определяющая содержание чего-л.)
Оччоҕо ырыабыт иитэ-саҕата суох буолан хаалар, сүрүн идеята суох, суолтата суох, аналлаах сүрүн наадата суох буолан хаалар. П. Ойуунускай
Туох ханнык иннинэ, ыҥырыы сүрүн идеята оробуочайдар ортолоругар киэҥник сырдатылынна. «Кыым»
3. Санаа, өй уган биэрии; былаан. ☉ Идея (мысль, замысел, план)
[Булат:] Мэндэ биһиэхэ үчүгэй сюрприһы бэлэмнээбит. [Мэндэ:] Оксана идеята. И. Гоголев
Эн эппит идеяларыҥ, онтон да атыттар миэхэ эмиэ оруобуна үс сыллааҕыта, саҥа үлэлээн истэхпинэ кэлбиттэрэ. Н. Лугинов
Табаарыс Кылбановскай биир эмэ оригинальнай идеяны дуу, методиканы дуу эппитин биһиги билбэппит. В. Яковлев
Кини Дьөгүөссэ идеятыгар хайыы-үйэ сайдыы суолун хараҕынан көрөргө, кулгааҕынан истэргэ, этинэн-хаанынан билэргэ дылы буолбута. «ХС»

1. уоттаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Уолаттар …… испиискэлэрэ да, чокуурдара да суох буолан сатаан уоттанан аһаабакка сылдьыбыттар. Саха фольк. Сэриигэ, өлүүгэ Дьонноруҥ баранна, Алаһаҥ алдьанна, Уоругуҥ уоттанна. П. Ойуунускай
   Дьөгүөрдээннээх отууларын ыкса айаҕар уоттаннылар. Амма Аччыгыйа
2. Уоттаах буол; сырдатын, сырдатылын. ☉ Загораться; освещаться
   Аал уотун аһатта, кыынньыбыт кымыһынан ыһыах ыһан, сүүнэ улахан былаайаҕа бэйэтэ сандаар уоттанарга дылы гынна. Н. Босиков
   Чүмэчинэн, лаампанан уоттанан олорор тыа ыала, күндьыл ааһарын чаһынан кэмнээбэккэ, халлаан сырдаатаҕына саҥа күн үүннэ, хараҥа буоллаҕына күн бүттэ диэн барыллаан сылдьаллар. «ХС»
3. Сырдаа, чаҕылый (халлаан эттиктэрин туһунан). ☉ Сиять, светить (о небесных светилах)
   Сарсыарда күн уоттаммытын кэннэ тиритэн уһуктаҕын. Далан
   Күн уоттаммыт. Ытыскын сараттаххына, бэл, сылааһа биллэргэ дылы. Н. Лугинов
   Ый тахсан уоттанан эрэр. В. Миронов
   Кыһын сулустар уоттаннахтарына тымныы буолар. ВСС ППУОЯ
4. көсп. Өрө көтөҕүлүн, көхтөн, күүрээннэн. ☉ Воодушевляться, загораться, зажигаться
   Мин санаам уохтанна, Мин тылым уоттанна. Күннүк Уурастыырап
   Олохпут тубуста, Тапталбыт уоттанна. А. Абаҕыыныскай
   [Оҕолор] куттаммыттара ааһан, сүрэхтэрэ үөрүүнэн уоттанан лааҕырдарыгар долгуһа турдулар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   ♦ Хараҕа уоттанна (умайда) — олус долгуйбута, өрө көтөҕүллүбүтэ сирэйигэрхараҕар билиннэ. ☉ соотв. глаза горят (загорелись) у кого-л.
   Уйбааскы хараҕа уоттанан, сирэйэ кытаран баран, охсуох киһи курдук Арамааҥҥа чугаһаан кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Семён Иванович, туох эрэ үчүгэйтэн, үөрүүлээхтэн сэргээбит курдук күлэн-үөрэн, харахтара уоттанан барда. Т. Сметанин
   Булчут киһи булду көрөн, хараҕа уоттанна, быһаҕын туппахтанна. КФА СБ

1. нареч. (с трудом, насилу) арыычча, нэһиилэ; едва дошёл до дому дьиэҕэ нэһиилэ тиийдэ; 2. нареч. (чуть) арыычча, чуут; я едва не упал мин чуут охтубатым; 3. нареч. (очень мало, очень слабо) бэрт кыратык, ханнык эмэтик; едва освещенная комната бэрт кыратык сырдатыллыбыт хос; 4. союз (как только) ...аҕай кытта; едва он выехал... кини барарын аҕай кытта...; # едва ли саарбах; едва ли не......сыһа; едва-едва бэрт нэһиилэ.