сиккирээ диэнтэн дьаһ
туһ. Сибиэһэй тыал сирилээн кэлэн, хатыҥнар сэбирдэхтэрин сиккирэтэр. М. Доҕордуурап
Сытыары-сымнаҕас сиккиэр түһэн, от-мас төбөтүнэн охсуллан, хатыҥ чараҥ байдам сэбирдэхтэрин сиккирэтэн ааһарга дылы. «ХС»

туохт. Үчүгэй баҕайы куолаһынан ылыннарыылаахтык сыыйан саҥар. ☉ Говорить приятным голосом и весьма убедительно
Бу дьахтары кини хайдах эрэ ньылбаарытан эрэр курдук саҥарарын иһин «Ньылбаарыйа Маарыйа» диэн хос ааттаабыттара. Н. Якутскай
Володя баара-суоҕа биллибэт, үлэлиирин эрэ билэр, сытыары сымнаҕас майгылаах, …… мэктиэтигэр кыыс курдук ньылбаарытан саҥарар мааны киһи. Я. Семёнов
«Катюша-а», — диэн сүрдээх намыын куолас ыҥыран ньылбаарытта. П. Аввакумов

сыһ.
1. Иҥнэйэр гына, иҥнэритик. ☉ Наклонно, косо
Эрдэ баҕайы быһыылаах, күн араҕас сардаҥата отуу талах аанынан сытыарытык тыгар. Н. Габышев
2. көсп. Эйэ дэмнээхтик, холкутук. ☉ Мягко, спокойно
Олус өрө ыстаммакка, мин аҕай буолбакка, сытыарытык сылдьар да киһи, бука, остуорастаан, айаҕын ииттиэ эбитэ буолуо ээ?! Л. Попов. Туох киһитин билээри, кэпсэтиибин сытыарытык, сымнаҕастык саҕалаатым. И. Кожедуб (тылб.)

даҕ. Аһыныгас санаалаах, тугу барытын чугастык ылынар. ☉ Сердобольный, проявляющий сострадание, жалостливый
Кырдьаҕас киһи илиитэ хатыылаах курдук буолтун иһин, сүрэҕэ уйаҕас, үтүөнү баҕарар. С. Васильев
Сүрдээх уйаҕас дууһалаах, сытар ынаҕы туруорбат сытыары сымнаҕас, үлэһит бөҕөтө киһи этэ буоллаҕа дии, биһиги Өлөксөйбүт. Багдарыын Сүлбэ
Элбэҕи тулуйбут саллаат сүрэҕэ кыраттан да оҕолуу үөрэр, уйаҕас, нарын-намчы. КНЗ ТС

сыһ. Уһуну-киэҥи толкуйдаабакка, санаабычча, ылбычча (тугу эмэ гын). ☉ Несдержанно, необдуманно, опрометчиво (поступать, действовать)
Фёдор бэйэтэ, кини тапталлаах кырдьаҕас ийэтэ, сытыары-сымнаҕас балта, үтүө доҕотторо биирдэ да омуннаахтык, уолҕамчытык туттубаттар, саҥарбаттар. Амма Аччыгыйа
Быстах санааҕа киирэн, уолҕамчытык быһыыланымаар. Софр. Данилов
Мин биир түгэҥҥэ уолҕамчытык, хабырдык быһыыламматаҕым буоллар, ыал түсбас аҕата аатыран, атыттар курдук сылаастык, чуумпутук, киһилии олоруом этэ. И. Гоголев

аат.
1.
көр арыҥах. Алыҥах маһы Анныттан түөрдэ, Сытынньаҥ дүлүҥү сыылларда, Эмэх маһы эргиттэ. П. Ядрихинскай
«[Кыыспыт] сытыары-сымнаҕас, алыҥах маһы атыллыы илик оҕо», — диэбиттэрэ. А. Бэрияк
Ат сылгытын Алыҥах мас гына Тэбэн кэбистэ [биһиги киһибит — бухатыыр]. Күннүк Уурастыырап
2. Тыа иһигэр лааҥкылаах, дулҕалаах маардыҥы сир. ☉ Болотистое, заросшее кустарником, травой место в лесу
Алыҥаҕар андыта саарбыт, Толоонугар туруйата тохтообут, Көлүйэтигэр көччөҕө үөрдээбит дойду эбит. С. Васильев

даҕ. Бэйэтин үчүгэйдик кыаммат, тэтиэнэҕэ суох (үксүгэр сүөһүнү этэргэ); мөлтөх, ыарыһах көрүҥнээх (киһини этэргэ). ☉ Хилый, слабый (обычно о скоте); имеющий ослабленный, нездоровый, болезненный вид (о человеке)
Сайыҥҥы төрүөх үксүн оккураҥ, мөлтөх буолааччы. АГГ СУоД
Наар кырдьаҕас сылгылар ханыылаһар буоллахтарына, оҕолоро оккураҥ буолар. В. Титов
Куурусса сииктээх сиргэ турар буоллаҕына, аанньа аһаабат, оккураҥ, куруук ыалдьар буолар. ДьСИи
Кини улаатан да баран, сүрдээх сытыары-сымнаҕас майгылаах оккураҥ көрүҥнээх киһи этэ. «Чолбон»

даҕ.
1. Көнөтө суох, өҕүллэҕэс. ☉ Кривой, согнутый
Мас Суханы Тыраахтар туоратта, Токур сиэрпэни Хамбаайын кыйдаата. Саха фольк. Тоҕус уонун тоҥхоччу туолбут, токур мас торуоскалаах оҕонньор дьон быыһыттан тахсан кэллэ. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Чиэһинэйэ суох, киитэрэй, албын. ☉ Нечестный, хитрый
«Тулааһынаптарга токур киһи суох», — Вера күлбүтэ. Далан
Дьадаҥы Дьаакып — сытыары сымнаҕас, угаайылаах, токур өйө суох, көнө сүрэхтээх оҕонньор. Н. Заболоцкай
ср. уйг. токар, токор ‘хромой’, монг. тохир ‘согнувшийся, кривой; изувеченный, искалеченный’

сыһ. Киэҥ-киэҥник, иһирдьэ, дириҥник түспүт харахтаргынан (көр). ☉ Большими, глубоко посаженными глазами (смотреть, глядеть)
Модьу-таҕа, кытаанах-кытаанаҕынан хаһылыччы көрбүт, үрдүк уҥуохтаах нуучча киһитэ утары хааман дьиэрбэлдьийэн кэлбитэ. И. Федосеев
Хапхаранан хаһылыччы, төп-төгүрүгүнэн диэличчи көрөөччүнү саха «үүн тиэрбэһин курдук харахтаах» диэччи буолбаат? С. Федотов
Киһиҥ эн үрдүгүнэн Килиэ-халаа көрүөҕэ, Хап-хатыылааҕынан Хаһылыччы көрүөҕэ. С. Тимофеев
Оо, аҕынна даҕаны Варя хайдах эрэ ис иһиттэн ис киирбэх дьүһүнүн, хап-харанан ып-ыраастык, хаһылыччы көрбүт харахтарын, сытыары-сымнаҕас истиҥ бэйэтин! «Чолбон»

1. даҕ. Тас дьүһүнүнэн көстүүтэ, көрүҥэ суох, кыраһыабай буолбатах. ☉ Неприметный, неказистый
   Буокай оҕонньор үтүөтэ көстөр дьүһүнүгэр буолбатах, бакыгыр уҥуохтаах, бүрэ киһи. А. Сыромятникова
   Түҥкэтэх үрэх баһыттан киирбит киһиэхэ бу да бүрэ куорат сэнэх дьүһүннээххэ дылы. И. Гоголев
   [Кириллин] тас көстүүтүнэн даҕаны бүрэ, хара бараан киһи. Л. Попов
2. аат суолт. Биллибэт-көстүбэт тас көрүҥ, харахха быраҕыллыбат, кыраһыабайа суох тас көрүҥ. ☉ Неказистый, неприметный внешний вид
   [Тамара] бэрт сытыары-сымнаҕас, чуумпу майгыннаах кыыс ол бэйэтин бүрэтигэр бүүтүйэлэнэн улаатан испитэ. П. Аввакумов
   Куһаҕаҥҥа, бүрэҕэ туох эмэ дьүөрэтэ суох үчүгэй баарын ураанай туоһахтатыгар холууллар. КНЗ СПДьНь
   Ийэлээх Өрүүнэтэ одуулаан тураллара. Биирдэрэ — дьоҕуһа, бүрэтэ, хараҕыттан сүтэримээри чарапчыланан көрө сатыыра. Н. Кондаков