сов. что, разг. сытыылаа, сытыылан; # навострить уши кулгааххын чөрбөт.

көр баккы
Баралаан баркылаах, ырбаахылаах, тирэҥсэ этэрбэс сыыстаах ходуһа саҕатыгар хотуурун сытыыланан, кылап-халап көрө турбут. Софр. Данилов
Наахара баркы ылаары иччитэ суох курдук харахтарынан нууччаны тонолуппакка одуулаан турда. Т. Сметанин

кэрт диэнтэн бэй
туһ. Кырдьаҕастар тылларыттан кымырдаҕас кыһыйар, Чохороонун сытыыланан Дьиэтин маһын кэрдинэр. С. Данилов
Дьиҥнээх булчут булдун кырыһыттан быһа хаһан да өлөрбөт, олорор мутугун кэрдиммэт, инникитин толкуйдаан бултуур. Далан

тэл I диэнтэн хай
аата. Наар саҥа аартыгы тэлии Ыарахан, күчүмэҕэй. Баал Хабырыыс
Бүөччээн, ортотугар иккитэ сытыыланан, син уһун тэлиини оҥордо. Сэмээр Баһылай
Хонноҕум аһыллан, Хас тэлиим ахсын Субуу от өрөһөлөнө тэлгэнэр. А. Михайлов (тылб.)

аат. Олус кыра сытыыламмыт тиис, хатыы; олус кыра дьөлө анньыы. ☉ Зубец, мелкая зазубрина; острый выступ на чем-л.
Охоноон тоҕо эрэ сэбиргэнэ түгэҕэр аспыт игиитин субу баардыы көрдө. Аҥаар өттүнэн доҕуута адьас сүтэ элэйбит игии. Софр. Данилов
Саҥа хаптаҕай игии кылаанныырга куһаҕан, доҕуута элэйбитэ ордук. ПАЕ ОС

аат. Уһуга аҥаар өттүнэн ньылаччы сытыыламмыт хаптаҕай тимирдээх туттар тэрил (маһы оҥо быһарга аналлаах). ☉ Столярный инструмент со стальным плоским заточенным концом (для резьбы по дереву), стамеска
Саркаахтары арааһынай тэрилинэн — игиинэн, ыһыынан, ыстамыасканан эҥин ыраастыы сатааччылар. ДьХ
Уһаты сытар мутугу, сымалалаах сири икки-үс миллимиэтир дириҥнээх гына ыстамыасканан тэҥнэнэр. ХОДь
Суолахтары ыстамыасканан да оҥоруохха сөп. «Чолбон»

прил. 1. (острый, наточенный) сытыыламмыт, буруустаммыт, упуктаммыт; точёный нож сытыыламмыт быһах; 2. (выточенный) чочуйуу, чочуллан оҥоһуллубут; точёные изделия чочуйуу оҥоһуктар; 3. перен. (тонкий, изящный) нарыламмыт, нарын; у него точёные черты лица кини сирэйэ нарын быһыылардаах.

1. даҕ. Биитэ оҥоһуллубут; сытыыламмыт. ☉ Имеющий лезвие; острый
   Биилээх сүгэ. — [Баһылай] биилээх үҥүүтүн буруустаан кикирийэ олорор этэ. Л. Попов
2. аат суолт. Быһарга анаан сытыы өрүттээх туох эмэ; биитэ оҥоһуллубут сэп-сэбиргэл. ☉ Предмет, имеющий режущую часть, лезвие
   Биилээх биилээххэ бэтиннэ. Чохооччу чохооччуга чуҥкунаата. П. Ядрихинскай
   Кылааннаах да биилээх Кыайан кыларыппат, Хоноҕой да төбөлөөх Кыайан хоппот. С. Зверев
   Туохпунан быһыахпыный, сиэппэр биилээх диэн мэлигир эбит. С. Никифоров

аат. Суораты, тары, сүөгэй уутун оргуйбут тымныы ууга булкуйан, ытыйан оҥоһуллар аһыы утах. ☉ Напиток из перебродившего кисломолочного продукта суорат, тар, разбавленного холодной кипячёной водой, ымдан
Хотуур сытыылана таарыйа сынньанан, ымдаан истилэр. М. Доҕордуурап
Халба [киһи аата] сайын отчуттарын наар ымдаанынан уонна суоратынан аһатара үһү. С. Никифоров
Ымдаан аһыйбыт сүөгэй уутун эбэтэр тары оргуйбут тымныы ууга булкуйан оҥоһуллар. И. Данилов
ср. бур. ундан, монг. унд ‘напиток’

сыһ. Сүрүн дьарыгы тэҥинэн тугу эмэни таарыччы (оҥор). ☉ Одновременно с чем-л. другим, попутно, заодно (делать что-л.)
Былыргы элбэх көлөлөөх, ыар ындыылаах айан дьоно аттарын таас сиргэ үүнэр чуурукта диэн ааттаах уохтаах окко уота, күүс киллэрэ таарыйа, бүтүн ый тухары айанныыллара үһү. Н. Заболоцкай
Хотуур сытыылана таарыйа, сынньанан, ымдаан истилэр. М. Доҕордуурап
Тоҥмуттарын таһаара таарыйа сорохтор тустан тутуһан, хапсыһан көрдүлэр. П. Филиппов
◊ Суол таарыйата — барар суолуҥ кытыытыгар, адьас чугас баар, сытар. ☉ Находящийся на чьём-л. пути
Чугас ыалгын, уруугун-аймаххын, биир үөйбэтэх түбэҕин — суол таарыйата — билэҕин. С. Руфов
Ити аймалҕан туһунан умнубуппут кэннэ Тиит, суолун таарыйатыгар, Сүөкүлэ дьиэтигэр тиийэн хаалбыт. А. Сыромятникова
Суол таарыйата буолан тохтоотум. «ЭК». Тэҥн. таарыччы