көр аайыттан
Дьиҥэр, кини да балаҕан ахсыттан көстүбэт кийиит этэ, уҥуоҕунан төһө да намыһах буоллар. Софр. Данилов
Билигин Иван Баянов звенотун дьоно гектар ахсыттан 85 сэнтиниэр хортуоппуйу ыларга бигэ эрэллээхтэр. П. Егоров

сиилэстээ диэнтэн бэй., атын
туһ. «Кураан охсубатар, сиилэстэниэх этибит», — диэн эрэнэр. П. Егоров
Биэс сүүсчэ сэнтиниэр бастыҥ сиилэстэниэм. А. Фёдоров
Мөлтөхтүк эбэтэр олох сиилэстэммэт үүнээйилэри элбэх саахардаах культураны эбэн сиилэстэнэр. ПАЕ УуАХО

алта диэнтэн үллэһик ахс. аат. ☉ Разделительное числительное от шесть, по шесть
Аһыыр-таҥнар тэрилгин Алталыы хоно-хонобун Аҕалтара туруоҕум. Эллэй
Солообут сирбит син балайда оту биэрдэ. Гаатыттан алталыы сэнтиниэр кэриҥэ кэллэ. М. Доҕордуурап
[Тыраахтар] Аҥаардас биир күҥҥэ алталыы гаа сирин Астыммат курдуктук тиэрэҕин. Күннүк Уурастыырап

аат. Бырайыагы оҥоруунан дьарыктаныы. ☉ Проектирование
Арбатскай ЛВЭ саҥа установкатыгар аппаратура бырайыактааһынынан дьарыктанан барбыта. В. Яковлев
Өҥнөөх металлургия министиэристибэтэ Өймөкөөҥҥө электроыстаансыйаны бырайыактааһыны уонна тутууну түргэтэтэр дьаһаллары ылыахтаах. «Кыым»
Кэскиллээх былааннары оҥорууга уонна севообороттары бырайыактааһыҥҥа хаһаайыстыбаларга тус-туспа култууралары үүнүүнү биэриилэринэн, биир гектарга уонна биир сэнтиниэргэ төһө ороскуот тахсарынан, ону тэҥэ дохуоту биэриилэринэн тэҥнээн көрөллөр. ЭБТ

даҕ., түөлбэ. Олус элбэх, өлгөм (муҥхаҕа кэлбит балыгы кэмнээһиҥҥэ тут-лар тыл). ☉ Богатый, обильный (слово, применяемое для характеристики количества рыбы, выловленной неводом). Дьэ ол дьайаалаах балык этэ. Мин бастаан бу эргин муҥхаҕа кэлбит балыгы кээмэйдииллэрин билбэт этим: «иилэ түһэр», «киһи тардыыта» - сэнтиниэринэн кээмэйдэнэр балык; «баһар балык» - туонна кэриҥэ. «Дьайаалаах» - муҥха ийэтин биэрбэккэ таһымныыр өлгөм балык. Ыҥырар ы

сүтэр диэнтэн атын
туһ. Уулаах бу дойдуттан дьон илиитинэн өлөрүллэн туораан эрэрин уонна бүтүн олоҕо хара батталынан сүтэриллэн эрэрин тустарынан тугу да санаабат этэ. Эрилик Эристиин
Холкуостарга барыта уон түөрт тыһыынча сүөһү өллө, ол түмүгэр уон үс тыһыынча сэнтиниэр эт сүтэриллэн, улахан ночоот таҕыста. Ленин с. Египтяннар суруктарын ким да кыайан аахпатаҕа. Иероглифтар кистэлэҥнэрэ үйэ тухары сүтэрилиннэ диэххэ сөп этэ. АЕВ ОҮИ

сүүс II диэнтэн үлл
ахс. аат. Иккилии килэмиэтир сиргэ сүүстүү хаамыыны туора халыйан истэххэ, букатын да табыллыбат быһыы буолууһу дии! Амма Аччыгыйа
Барыллаан көрүүнэн сүүстүү күҥҥэ ыллахха аҕыстыы киилэ арыы, түөрт уоннуу киилэ эт, иккилии сэнтиниэр бурдук дохуотун ылыаххыт. М. Доҕордуурап

сэнээ диэнтэн төхт
көрүҥ. Тимофей Новик Миша суухаратын сиэн, атыылаһан эбинэр белорустарыттан аһаан, сэнтиниэр буола лискэччи уойан таҕыста да майгыта-сигилитэ атын буола түстэ — барыбытын сэнэтэлээн барда. Далан
[Киристиинньэ] табаарыстарын тылын истибэтэҕэ. Өссө кинилэри сэнэтэлээн өһүргэтэлээбитэ. И. Семёнов
— Костя, уоскуй. Төттөрүтүн, эһигини хайгыыр буолбат дуо? — Хайгыыр ээ, сэнэтэлиир да буоллаҕына сөп ини. Э. Соколов

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., убаҕаһы) кыра иһитинэн баһан ыл. ☉ Черпать чем-л. что-л. (жидкое, сыпучее)
Мөссүйүөн дьоно сарсыарда ампаалыктаһан тимир куруусканан итии ууну сомсон иһэллэр. Амма Аччыгыйа
Чымаан кинээс …… хамсатынан табаҕын сомсон ылаат, хататын сахпытынан барда. Эрилик Эристиин
Уол мууһу ойбоннуу тэһэн баран, солуурунан ууну толору сомсон ылла. «ХС»
2. көсп. Тугу эмэ бэрт элбэхтик, өлгөмнүк бул, туохха эмэ үгүөрүтүк тигис. ☉ Извлекать, получать что-л. в большом количестве, в изобилии
Дьон бары сайын барахсан быйаҥыттан сомсон хаалаары үлүмнэһээхтииллэр. И. Гоголев
Норуот ырыаһыта айар тиэмэтин олохтон бэйэтиттэн сомсор. «ХС»
[Нүөлсүтүллүбүт] сиртэн гектаартан ортотунан сүүрбэ биэс-отут сэнтиниэр оту сомсоллор. Ходуһа х.
ср. каракалп. шөмиш ‘черпак (то, чем черпают)’

туохт.
1. Туустаах ууга сытыаран бэлэмнээ (хол., оҕуруот аһын), туустаан хаһаан (хол., балыгы, тэллэйи). ☉ Приготовлять в солёном растворе (напр., овощи), солить (напр., рыбу, грибы)
Түөрт биригээдэ тыһыынчанан сэнтиниэр чыыры, тууччаҕы, уомулу тууһууллар. Н. Якутскай
Хаппыыста тууһуур уһааччыгы сууйуохтааҕын, эмиэ сууйбатах. Софр. Данилов. Бырааһынньыктарга сииргэ саамай бастыҥ, таптыыр аспын — дьарҕаалары тууһаатым. ЮС ЫБ
2
туустаа 1 диэн курдук. [Эмээхсин:] Хобороос, били туус тобоҕун булан күөскэ буһа турар эти тууһаа эрэ. А. Софронов
— Куһуҥ миинин тууһаан баран иһэн кэбис. Далан
3
туустаа 3 диэн курдук. Оо, этэрэ абаккатын, Тууһуур тыла кыһыыккатын! Р. Баҕатаайыскай
Абааһы көрөр дьоннорго тугу эмэ кинилэр таптаабаттарын оҥорон, тууһаан биэрэрэ. К. Платонова. Эдэркээн уол доҕоро ньиэмэстэри ыһаарарын өссө тууһаан биэрэр. «ХС»