Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бука сэрэйдэххэ

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы сабаҕалаансэрэйэн этэрин көрдөрөр. Выражает предположение говорящего (по всей вероятности, вероятно). Бука сэрэйдэххэ, эн да билэр дьыалаҥ ини
Бука сэрэйдэххэ, бэйэлэрин да алтан аайы атаҕастаппатах эрэттэр эбиттэрэ буолуо. Н. Заболоцкай
Бука сэрэйдэххэ, бэйэтин да атаҕастамматах киһи буолуо. «ХС»

сэрэйдэххэ

туохт. сыһыан т. Таайан, сабаҕалаан сэрэйиини көрдөрөр. Выражает догадку, интуитивное предположение говорящего (по-видимому, по всей вероятности)
Сэрэйдэххэ, ол тупсаран оҥорбут барыйаана буолуохтаах, ол гынан баран, рукопиһа көстө илик. А. Софронов
Мин оҕом, сэрэйдэххэ, сэрии үөрэҕэр сахаттан бастаабыт баҕайыта ини. Суорун Омоллоон
Сэрэйдэххэ, Манчаарыны ирдии истэҕэ буолуо. В. Протодьяконов

сэрэй

туохт.
1. Туох эмэ буолбутун эбэтэр буолуохтааҕын курдаттыы таайан бил. Предчувствовать, предугадывать, предвидеть что-л. Оо, Настаа эмээхсин — түгэхтээх эмээхсин, кини бэйэкэлээх Харытыана ис санаатын билбэт, сэрэйбэт буолаахтыа дуо? П
Ойуунускай. Оҕолор билбэттэр, сүрэхтээх мин эрэ сэрэйэбин, курдаттыы таайабын. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кини [Александра Егоровна] үлэ үөһүгэр сылдьыбыт буолуохтаах диэн көрбүттээҕэр сэрэйбит ордук. ПНИ АДХ
2. Быһа холоон барыллыы санаа, сабаҕалаа. Предположить что-л., выдвинуть какую-л. гипотезу
Барыллаан сэрэйдэххэ, арааһа, эрэйэ аҕыйах, хамнаһа үрдүк үлэ быһыылаах. Н. Лугинов
Кини, сэрэйбитим курдук, остуолга олорбото, туох эрэ кумааҕылары хачыгыратар. Н. Заболоцкай
Көннөрү тыллартан ураты саха бэйэтин тылларын араҥаларыгар уустук лексическэй единицэлэр үгүс өттүлэрэ киирэллэрэ буолуо диэн сэрэйиэххэ сөп. АПС СТЛ
Көхсүнэн <өтө> сэрэйэр — көрбөтөр, истибэтэр да, билэр, курдаттыы таайар. Догадываться, предполагать, чуять
Ийэм биһиги кэпсэтиибитин ымпыгын-чымпыгын истибэтэр да, тыл тылбытыгар киирсибэтэхпитин көхсүнэн сэрэйэр. Далан
Бу кэлиҥҥи кэмҥэ адаҕыйан тахсан эрэр алдьархайдары барахсана көхсүнэн өтө сэрэйэр. Н. Лугинов. В. Яковлев дьон уратылаах санаатын, иэйиитин, кимиэхэ да кэпсээбэт кистэлэҥин көхсүнэн сэрэйэн ойуулууругар барытыгар биир тэҥ күүстээх. Эрчимэн
Сүрэҕэ сэрэйэр (таайар) көр сүрэх I. Айаан Никиитэлээх Катя сыһыаннарын ыйыталаспатар даҕаны, барытын сүрэҕинэн сэрэйэрэ. Н. Лугинов
Сороҕор сүрэх сэрэйбитэ харах көрбүтүнээҕэр ордук. И. Гоголев. Кэннигэр атах тыаһа тыаһаабытыгар эргиллэн көрбөккө да, дьүөгэтэ кэккэлэһэ турбутун сүрэҕинэн сэрэйдэ. НТП ТББ
Сэрэйэр киэп тыл үөр. — хайааһын оҥоһуллуута сэрэйиллэрин көрдөрөр киэп. Предположительное наклонение
Сэрэйэр киэп үгүстүк «буолуо», «дии» диэн көмө тыллары кытта туттуллар. АПС СТ
ср. монг. сэрэх ‘подозревать’

Якутский → Русский

сэрэйдэххэ

модальное сл. почти наверняка; видимо, повйдимому; сэрэйдэххэ , эн да көрө илик буолуоҥ почти наверняка ты (этого) ещё не видел.


Еще переводы:

по-видимому

по-видимому (Русский → Якутский)

нареч
быһыыта, сэрэйдэххэ

быктарыы

быктарыы (Якутский → Якутский)

быктар диэнтэн хай
аата. Яков тыл быктарыытыттан сэрэйдэххэ, аҕам кинини [дьиэ көрөөччү дьахтары] кытары ийэм өлбүтэ хас да сыл буолбутун кэннэ булсубут. И. Тургенев (тылб.)

бадаҕа

бадаҕа (Якутский → Якутский)

сыһыан т. Саҥарааччы сэрэйэн этэрин көрдөрөр. Выражает предположение говорящего (видимо, вероятно)
Эн, бадаҕа, миигин үбү эккирэтэн кэлбит диир эбиккин. А. Федоров. Бадаҕа, бу түүн Амматтан тахсаллар үһү. Суорун Омоллоон
Кини саҥарарыттан сэрэйдэххэ, бадаҕа, еврей быһыылааҕа. Эрилик Эристиин. Тэҥн. быһыыта

быһа

быһа (Якутский → Русский)

I нареч. прямо, напрямик; быһа аас = проходить прямо; быһа бар= идти напрямик; быһа биэр = ударить наотмашь # быһа аккаастан = отказаться наотрез; быһа сэрэйдэххэ можно догадаться; быһа сэрэйдэххэ , кини билбитэ буолуо можно догадаться, что он наверняка узнал; быһа түс = прервать (напр. разговор); быһатын эттэххэ одним словом, короче говоря; быһатын эттэххэ , биир дойдулааҕа уонна өртөн доҕоро одним словом, он его земляк и старый друг.
II послелог, упр. частн. п. в течение, на протяжении; үс хонугу быһа в течение трёх суток; күнү быһа в течение дня; ыйы быһа в течение всего месяца; ср. быстыҥа .

дьиэлээ

дьиэлээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Олорор сиргэр бар. Идти (ехать), отправляться к себе домой
Хонтуораҕа барбыта. Баччаҕа кэлиэм диэн эппэтэҕэ. Бука сэрэйдэххэ, онон дьиэлиирэ буолуо. А. Софронов
Мин дьиэлээтим. Эһиги ханналыыгыт? Софр. Данилов
Чаас аҥарын кэриҥэ өссө олорон кэпсэппэхтии түһэн баран, Бэдэһиэйэп дьиэлээтэ. Бэс Дьарааһын
2. Кэргэннээ, ыал оҥор. Женить или выдать замуж кого-л.
Мин икки кыыһы дьиэлээтим. ПЭК СЯЯ
Мин эмээхсимминиин сүбэлэһэн баран, Лоокууппутун эһиги Ньургуһуҥҥутугар дьиэлииргэ сананныбыт. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Олорт, олохсут, олорор дьиэтэ булан биэр. Обеспечить жильем, домом кого-л.
Лука оҕонньор кэргэннэммит оҕолорун барыларын туспа дьиэлээтэ.  Оччоҕо Халытардааҕы ити балаҕаҥҥа дьиэлиэххэ сөп этэ. Софр. Данилов
4. Дьиэ ис-тас үлэтин үлэлээ, көр. Вести хозяйство в чьем-л. доме
Күтүр өстөөх, эмээхсиниҥ өлбүтүн кэннэ дьиэҕин ким дьиэлиэй, ким сүөһүгүн, аскын дьаһайыай? Н. Неустроев
«Өксүү, балыыһалаан эрэбин, - диэтэ Маайа. - Дьиэбин дьиэлээн хааларгар тиийэҕин». Софр. Данилов
Көрсүө Көөдөкүс дьиэни дьиэлии хаалан баран, оһох таһыгар тайах мүһэтин тиниктии олорор. Суорун Омоллоон

симик

симик (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Мөлтөх, чаҕылхайа суох, барбах сырдыыр. Тусклый, слабый, неяркий
Балаҕан симик уота Умуллан эрэрэ. Эллэй
Лаампа симик уотугар Элбэх оҕо тэтэрээтин Тыйыс хоту дойдуга Эн бэрэбиэркэлээтиҥ. И. Гоголев
Киирбит күн симик саһарҕата мырааны, Чочур мыраан чочумааһын үрдүнэн кытарымтыйар. Н. Габышев
Чаҕылхай уот киһи хараҕын сылатар, оттон симик уот киһини уоскутар, сырдык ыраны, кэрэ кэскили санатар. И. Данилов
2. Иһиллэр-иһиллибэт курдук кыра, дорҕооно суох. Негромкий, тихий, слабый (о звуке, голосе)
«Чэ, кини бардын», — диэтэ Иванов симик куолаһынан. Амма Аччыгыйа
Ааны ким эрэ сэрэнэн тоҥсуйда. Тоҥсуйара симигиттэн сэрэйдэххэ, баай-тот киһи буолбатах быһыылаах. И. Гоголев
Кэнники паартаттан биир оҕо «дорообо» диир симик саҥата иһилиннэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. көсп. Килбик, сэмэй. Застенчивый, робкий, скромный
Килбик, симик бастакы таптал Бу дьону тыаҕа таһаарар. С. Данилов
Туоскун урут симик, саҥата суох, куруутун кэмчиэрийэн халты көрө сылдьар кыра, хара уол этэ. Н. Лугинов
Сахалар, мин билэрбинэн, бэйэлэрэ сүрдээх симик айылҕалаах дьон. В. Яковлев

уруурҕаа

уруурҕаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Истиҥник сыһыаннас, аймаҕырҕаа. Относиться по-родственному к кому-л., проявлять родственные чувства
Тырынкаайап кыыһын Сиипсэп учуутал уруурҕаан, кыһанан-мүһэнэн үөрэтэ, өйдөтө сатыыра. Н. Якутскай
Абыраамап …… ырааҕынан аймаҕым этэ да, үөрэхтээх, учуутал киһи буолан, миигин бэйэтигэр тэҥнээн уруурҕаабат этэ. Эрилик Эристиин
Кини Өнөртөн төрүттээх, Көскөө Өндүрэйин эдьиийэ, Өнөрдөрү сүрдээҕин уруургуур. КНЗ ОО
2. Кимиэхэ эмэ бэйэҥ аймаххар курдук, аймахтыы сыһыаннас (хол., атын омук киһитигэр). Воспринимать кого-л. (напр., человека другой национальности) как родственника
Деникин саллааттара миигин тутаннар ытаары илдьэ истэхтэринэ, Деомид Бакланов уруурҕаан «куот» диэн сибис гыммыта. Н. Якутскай
Бука, сэрэйдэххэ, кинилэр онно олохтоох саха норуотун тугунан эрэ таптаабыт, уруурҕаабыт эбит буоллахтара. Суорун Омоллоон. Сахалар бэйэлэрин курдук кыараҕас харахтаах толуу көрүҥнээх монгуол уолаттарын уруургуу көрдүлэр. «Күрүлгэн»
3. көсп. Тугу эмэ бэйэҕэр чугастык ылын. Быть душевно расположенным к чему-л.
Кыталык бу ыраах Кыраайы уруурҕаан, Хотугу хомурах Хаар курдук, мап-маҥан. И. Гоголев
Бу сири мин хайдах эрэ бэйэм дойдубар чугаһата, уруургуу көрдүм. И. Семёнов
Ол ынаҕы бэйэбэр уруургуу санааммын, киэһэ хараҥардаҕына биир көтөх оту күрүө таһыгар быраҕан биэрээччибин. С. Юмшанов

догадаться

догадаться (Русский → Якутский)

сов. сэрэй, сэрэйэн ыл.

предположить

предположить (Русский → Якутский)

сов. что сабаҕалаа, сэрэй.

тус

тус (Якутский → Якутский)

I
аат. Туһаайыы, хайысха. Сторона, направление
Сүрэҕин туһа буолуо диэн кыҥаан баран, тардан кэбистим. Т. Сметанин
[Дай Баһылай] айанныы-эргинэ биэс атынан Тайҕа туһа бу диэн күрүлэттэ. Н. Түгүнүүрэп
[Күн Эрили бухатыыр] Орто дойдум Туһа манан буолуо диэн Хааман халыһытта. С. Васильев
ср. др.-тюрк. туш ‘противолежащее место; напротив’, алт. туш ‘противолежащий; направление’
II
даҕ. Бэйэ бас билэр. Личный, индивидуальный, собственный
[Халандаардарын] тус толорооччу Микиитэ. Амма Аччыгыйа
Убайа тус суобаһа этэрин хоту сылдьыбыта. М. Ефимов
Уол тус олоҕор элбэх ыарахаттар үөскээбиттэрэ. «ХС»
Тус бэйэ — бэйэҕэ эрэ сыһыаннаах, аналлаах. Личный, собственный
Тус бэйэм дьолбунааҕар Таптыыр кыыһым дьоло күндү. И. Гоголев
Кинигэ дьоруойдара тус бэйэлэрин тапталларынан эрэ муҥурданаллар. Н. Лугинов
Тус бэйэҥ оҕуруоккар Түүнү быһа уу тастыҥ. Баал Хабырыыс. Тус сыал- лаах — туохха эрэ туһуламмыт чопчу, анал сыаллаах. Обладающий конкретной целью. Тус сыаллаах үлэ. Тус туохтуур көр туохтуур. Тиэкистэн тус туохтууру булуҥ
ср. монг. тус ‘данный, этот; наш’
III
көмө аат.
1. Сыһыарыы түһүк форматыгар ким, туох эмэ оруобуна илин туһаайыытыгар атын предмет кэлэн тохтуурун, баар буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. В форме дательно-местного падежа притяжательного склонения употребляется для обозначения направления действия, ориентированного на предмет речи, происходящего рядом с ним (впереди кого-чего-л., перед кем-чем-л.)
Микиитэ туһугар кэлээт, Бааса төбөтүнэн Микиитэ диэки сиэлийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Мастар быыстарынан уоллаах кыыс сырсан элэҥнэһэн иһэн, кинилэр тустарыгар кэлэн тохтуу түстүлэр. Н. Лугинов
Мин туспар кэлээт, [кус] супту сурулаан аллара түстэ. А. Сыромятникова
2. Туттуу түһүк форматыгар ким, туох эмэ илин туһаайыытынан хайааһын оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. В форме орудного падежа притяжательного склонения употребляется для обозначения направления действия, ориентированного в сторону предмета речи (в направлении, по направлению к)
Сэрэйдэххэ, алааһа бу туһунан буолуохтаах. Ойуурунан быһалаата. И. Гоголев
Ортоку добууҥҥа баар арыы талахтар тустарынан көрбүтэ: бэрт аҕыйах үөттэр төбөлөрө бүк түһэн бүгүлэхтии тураллар. Эрилик Эристиин
Хараҕын туһунан кырыарбыт кылыы күөгэс гына түстэ. «ХС»