Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сүгэлэн

туохт.
1. Илиигэр сүгэни ыл, тугу эмэ оҥорорго сүгэнэн тутун. ☉ Брать в руки топор, делать что-л. при помощи топора
Оҕонньорум бухатыыр киһи этэ. Буойунаҕа үлэлиирэ. Сүөһүгэ хаһан да сүгэлэммэт этэ. И. Гоголев
Кими кэрдээри сүгэлэнниҥ? Сүгэҕин быраҕа тарт, чэ, ыттым! Дьуон Дьаҥылы
Сүгэлэммэккэ эрэ, быһаҕынан уҥуоҕун алдьаппакка хол, буут араарар. «Чолбон»
2. Сүгэни харбаан ыл, кимиэхэ эмэ сүгэнэн түс. ☉ Хвататься за топор, угрожать кому-л. топором
Күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы (өс хоһ.). Төһө да кыһалҕа кыһайдар онно [хатыҥҥа] сүгэлэнэрбин санаатахпына, хараҕым уута саккырыах, илиим төттөрү тардыах курдук. «Кыым»
Эдэр табаһыт, холуочуйан баран маачаха аҕатыгар сүгэлэммит. «Чолбон»
♦ Сүрэххэр сүгэлэн, быаргар быһахтан — кимиэхэ эмэ олус кыйахан, куһаҕаны санаа. ☉ Сильно разозлиться, затаить злобу на кого-л.
Бу Татаар кыыһа Дьэбдьиэскэ, эн бу туох буолан сүрэххэр сүгэлэнниҥ, быаргар быһахтанныҥ? Ыал хамначчыта, умнаһыт сордоох буолбатаххын дуо эн? Амма Аччыгыйа

Якутский → Русский

сүгэлэн=

возвр. от сүгэлээ =; сытыы сүгэлэн = иметь острый топор; күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы погов. как на малька с топором (соотв. из пушки по воробьям).

Еще переводы:

өйүөлэн-тайаалан

өйүөлэн-тайаалан (Якутский → Якутский)

туохт. Ыраах айанныы эбэтэр үлэлии барарга аста-үөллэ ыл. ☉ Основательно запасаться в дорогу или на работу провизией
Биир сайын, өйүөлэнэн-тайааланан, тэйиччи үрэххэ быһыт абырахтыы тахсыбыттар. Күннүк Уурастыырап
Кинилэр өйүөлэнэн-тайааланан ыраах, сиргэуокка хоно-сүтэ сылдьан оттооччулар эбит. Далан
Өйүөлэнэн-тайааланан, дьонум сыҥалааһыннарынан чохороон сүгэлэнэн, дойдуттан бэйэм таһаарбыт хайыһарбын миинэн, халлаан лаппа сырдаабытын кэннэ хоҥуннум. Р. Кулаковскай

пушка

пушка (Русский → Якутский)

ж. пушка, тэргэн; зенитная пушка зенитнэй пушка; # взять на пушку албыннаа; стрелять из пушек по воробьям күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы.

күөнэх

күөнэх (Якутский → Русский)

гольян, красавка (мелкая озёрная рыба); күөнэххэ сүгэлэммиккэ дылы погов. как с топором на гольяна (соотв. из пушки по воробьям).

сүһээ

сүһээ (Якутский → Якутский)

туохт. Сүөһү, кыыл атахтарын сүһүөхтэринэн быһан араартаа. ☉ Разделять, расчленять по суставам (конечности забитого скота, убитого зверя)
Удаҕан быһаҕынан оҕуһун уҥа атаҕын сүһүөҕүнэн сүһээн барда. И. Гоголев
[Эһэ] атахтарыттан баппаҕайдарын эмиэ быһаҕынан сүһээн араараллар эбит. Я. Семёнов
Аргыый уоскуйан, кыылын этин хас биирдии сүһүөхтэринэн силгэлэрин улумнаан (тыаҕа сааһыгар сүгэлэммэт идэлээх), атахтарын бааччахтаан, баллырдаан тус-туһунан сүһээтэ. «ХС»
ср. бур. ҕүһэхэ ‘разрезать’, ДТС йүҕ ‘сдирать, стаскивать’, туркм. йүҕмек ‘сдирать, снимать шкуру (с убитого животного)’, тув. чүс ‘сустав’

бүдүүлээ

бүдүүлээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ тугун-ханныгын чопчу билээри сирийэн, болҕойон көр-иһит. ☉ Внимательно, очень подробно вникать, чтобы узнать суть чего-л.
Истэ билгэлии, Көрө бүдүүлүү, Көрүү көрүүлэнэ олордохпуна. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көрө бүдүүлүү сырыттахпына, араас бэйэлээх күндүл хаҥыллары сүүстэригэр сүгэлэнэн баран …… ыстыы-ыстыы ыйыстыбытынан баралларын элбэҕи билэбин. М. Доҕордуурап. Тэҥн. бүдүй II
2. көсп. Аһаа-сиэ; өлөр-өһөр. ☉ Есть, кушать, жрать; убивать, кончать кого-л.
Ол курдук көмүлүөк дьиримнии эккириир уотунан сырдатынан, сырдык-хараҥа былдьаһыгар аһаан-сиэн бүдүүлээн бүтэбит. Р. Кулаковскай
Бассабыык миигинэн бүппэтэх Өлөрөн, хотуҥҥун күндүлээ! Түөкүннээн эрэйи билбэтэх Хара ыт, чэ, миигин бүдүүлээ! Эрилик Эристиин

өнүй

өнүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Түргэнник улаат, сит, торолуй (үксүгэр буолб. ф-ҕа тутлар). ☉ Быстро достигать зрелости, расти быстро, быть (в период роста) заметным, крупным (обычно употр. в отриц. ф.)
[Байбааскы:] Омуос оҕонньор ороҕун батыһан өнүйүөҥ суоҕа диир. И. Семёнов
Төттөрүтүн, спорт уотакүөһэ суох пропагандаланар сиригэр ыччат тохтообот, производство да, оннук өнүйбэт. «Кыым»
2. Чөлгөр түс, эмтэнэн үтүөр, көн (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Вылечиться, поправиться, восстановить силы (обычно употр. в отриц. ф.)
Баай кутуругар сөрөнөн, быарга быһахтанар, сүрэххэ сүгэлэнэр кэриэтэ өрө туран, эбии олохпутун алдьатан, өтөр өнүйбэт быһыыга түспүппүт. Эрилик Эристиин
Аны арамачыыс булбута Эмтэммитим ахан да, өнүйбэтэҕим. Арай Мэҥэм Абалааҕа абыраабыта. С. Федотов
3. көсп. Олохтоох сиргиттэн тэй, ыраат (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Отдаляться от постоянного местожительства, уезжать из родных мест (обычно употр. в отриц. ф.)
Кини олорор бу биир дьиэҕэ: Өлөрүн да манна өлүөҕэ, Өтөҕүттэн өнүйбэккэ, Олоҕу дьону билбэккэ. Дьуон Дьаҥылы
ср. др.-тюрк., кирг. өн ‘расти, вырастить’