м. мунду, күөнэх.

дьырыбынаа диэнтэн холб. туһ. [Халлааҥҥа холууптар] көмүс балык үөрэ устарын курдук салгын көстүбэт сүүрүгэр дьырыбынаһаллар. П. Тобуруокап
Чүөмпэ түгэҕэр муох быыһынан кып-кыра собо оҕолоро, күөнэх, мунду үлүгэр туох да кыһалҕата суох оргууй-оргууй дьырыбынаһа сылдьыбыттара. Күндэ

аат., түөлбэ. Кыра собо. ☉ Мелкий карась
Күөндэлэр, күөнэхтэр, мундулар, ылбайдар …… [күн ыаһаҕын] Ыыталлар эбит бу Танылҕаннаах Тааттакайдаан эбэкэйбитигэр. А-ИМН ОЫЭБЫ
◊ Күөндэ күөл көр күндэ
Күөндэ күөл. ПЭК СЯЯ

туллук диэнтэн атаах.-аччат. [Мохсоҕол:] Туллукчааныам, мин туубун көрөн эйиэхэ Күн аайы күөнэх бөҕөнү аҕалыам. И. Гоголев
Туллукчаан, туллукчаан, Тунал хаар кыырпахчаан. Кып-кыра бэйэтэ Кынаттаах кэрэтэ. П. Дмитриев

үөл I диэнтэн бэй
туһ. [Манчаары] кулуһун аттыгар өрөөн, күөнэх үөлүннэ. И. Гоголев
Балааккалар айахтарыттан буруолар тахсаллар, чэй өрүммүттэр, эт үөлүммүттэр. Бэс Дьарааһын
Бэйэм түөһүм этиттэн үтэһэ оҥостон үөлүнэ олордум. Т. Сметанин

I
оруу көр — одуу-чинчи оҥор, одуу быс. ☉ Подмечать особенности кого-л.; порицать кого-л. за что-л. Оттон дьиҥ хос ааттар баһыйар үгүстэрэ киһи быһыытын-таһаатын (Уһун Дьурантаайы, Ордьоох Уйбаан), саҥатын (Кэбигирэй Миитэрэй, Сэбирдэх Уйбаан) оруу көрбүттэн …… үөскээбиттэр. ФЕВ УТУ
Онон кини сарсыардааҥҥы сырыытын ким да оруу көрбөт. «Кыым»
Атын идэлээҕим буоллар, оруу көрүөхтэрэ эбитэ буолуо. «Сахаада»; сиһин оруута көр сис
Буулуур дьоруо кулун Сиһин оруутунан Куоҕалдьыччы охсуллар Солко нуоҕай мутукчата нусхайбыт. П. Ядрихинскай
Буулдьа үлтүркэйэ Гавриилы уҥа санныгар саайбыта. Хаана таҥнары саккыраан, сиһин оруутун устун, атаҕар тиийэ сүүрүгүрбүтэ. А. Данилов
[Уйбааннаах] тиийбиттэрэ оҕустара кыра көлүччэҕэ киирэн адьас дьуоҕа бадарааҥҥа сиһин эрэ оруута көстөр гына түһэн хаалбыт. Саха сэһ. 1977
II
аат., түөлбэ.
1. Күөнэхтээҕэр кыра, уһаты сурааһыннардаах бытархай өрүс балыга. ☉ Мелкая речная рыба с продольными полосками, тугунок. Хотугу өрүстэргэ, холобур, Дьааҥыга, күөнэххэ маарынныыр оруу диэн ааттанар балык баар
2. Күөнэххэ маарынныыр эрээри, арыый обургу балык. ☉ Рыба, похожая на гольяна-пеструху, но немного крупнее. Оруу Өлөөҥҥө эрэ үөскүүр балык дуу?

сыһ. Олус кыратык, бэрт кыратык. ☉ Маленько, чуть-чуть
Ити Бадин быыкаайыктык нухарыйан ылаары гыммытыгар; киир да киир, таҕыс да таҕыс. С. Ефремов
«Быһахтаах» илиҥҥи халдьаайытыгар Быыкаайыктык буор томтойор, Ол эһэҥ олоро сылдьыбытыгар Бэлиэ буолан суолу ыйар. И. Эртюков
Ийэм уонна Сүөкүлэ, быыкаайыктык утуйа түһээт, сарсыарда эрдэ оҕолорго эмиэ күөнэҕи буһаран сиэппиттэрэ. «ХС»

I
дагдай диэнтэн холб. туһ. [Бычков повар] ууга эстибит миинэлэртэн дөйөн тахсыбыт балыктар дагдаһа сыталларын көрөн үөрэр. Т. Сметанин
[Соболор, мундулар, күөнэхтэр] Талах аайытын тамнааттаммыттар, Ыарҕа аайытын дагдаспыттар. И. Павлов
II
дагдай диэнтэн холб. туһ. Далга турар ынахтар, Дагдаспыт оҕустар, аттар Күрүө үрдүнэн көрөллөр, Күөрэйэр күнү күүтэллэр. Болот Боотур

сыһ. Суп-суон, бөп-бөкүнүк буола (уой). ☉ До дебелости, округлости (располнеть)
[Бурҕаллай] Тутан көрбүтэ — Тордохтоох чохчойун сыыһын Тобус-толору Күскэччи уойбут Күһүҥҥү күөнэҕи Күөстэммит эбит! П. Тобуруокап
△ Иһиҥ төгүрүйэн тахсыар дылы (тот). ☉ Очень плотно, так, чтобы живот выпятился (наедаться)
Остуолга аата-ахса суох лэппиэскэ, арыы, баахыла элбэх эбит. Онтон иһэ ыларынан симиннэ, күскэччи тотто. Н. Түгүнүүрэп

аат.
1. Өрүс мундута. ☉ Речной гольян
Саха сирин ууларыгар мунду түөрт көрүҥэ баара биллэр. Итилэртэн оруука, күөнэх уонна ордук чекановскай мундута ситэ-хото үөрэтиллэ иликтэр. «Кыым»
2. түөлбэ. Балык оҕото. ☉ Малёк. Бу манан күн киириитэ оруука кыймаҥнас буолааччы
3. түөлбэ. Алыһар. ☉ Окунь. УусАлдан сорох түөлбэлэригэр алыһары оруука диэн ааттыыллар